نجلا حریری

هدف: این پژوهش با هدف مطالعه نبود قطعیت یا نبود اطمینان درفعالیتهای جستجو و بازیابی از وب در بین کاربران بخش تالار رقومی کتابخانه ملی ایران انجام شده است. روش پژوهش: روش پژوهش پیمایشی تحلیلی و ابزار گرداوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته است که روایی و پایایی آن سنجیده شد. پرسشنامه در سه سطح، نبود قطعیت را در رابطه با فعالیتهای بازیابی اطلاعات، مشکلات بازیابی اطلاعات و کانالها و منابع اطلاعاتی با توجه به متغیرهای سن، جنس، مهارت فناوری اطلاعات، میزان تحصیلات و رشته تحصیلی مورد بررسی قرار داد. یافته ها: نتایج نشان داد که میانگین نبود اطمینان کاربران در هر سه سطح مورد بررسی بیش از حد متوسط است. میانگین نبود قطعیت کاربران در فعالیتهای بازیابی اطلاعات کمتر از میانگین عدم قطعیت در رابطه با منابع و کانالهای اطلاعاتی است. همچنین میانگین عدم قطعیت در مورد مشکلات بازیابی اطلاعات نیز بیش از میانگین عدم قطعیت در فعالیت های بازیابی اطلاعات است. بر اساس سایر یافته ها رابطه معنی داری بین ویژگیهای جمعیت شناختی کاربران و عدم قطعیت آنها مشاهده نشد. نتیجه گیری: بهبود زیرساخت ها و معماری سیستم های اطلاعاتی موجود در کتابخانه هدف از یک طرف و توجه ویژه به منظور تعبیه دروس مرتبط با جستجو و بازیابی اطلاعات در رشته های تحصیلی مختلف از پیشنهادات پژوهش حاضر در راستای کاهش نبود قطعیت در بازیابی اطلاعات کاربران کتابخانه ملی ایران است.

هدف : پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اعتبارسنجی پیامدهای پیوستن ایران به معاهدات بین المللی حق مؤلف انجام شد. روش پژوهش : این پژوهش کاربردی و کیفی است. با روش فراترکیب (الگوی سندلوسکی و باروسو)، ۵۱ منبع شناسایی شد. یافته ها با کدگذاری باز استخراج، سپس به مفاهیم دسته بندی و در نهایت در قالب مقوله ها سازمان دهی شدند. از فراترکیب برای شناسایی مفاهیم ومقوله ها و از روش دلفی برای اعتبارسنجی آنها استفاده گردید. اعتبارسنجی پیامدها با دلفی در دو دور انجام شد. جامعه پژوهش۲۳ نفر از ناشران، متخصصان کپی رایت، تولیدکنندگان نرم افزار، طراحان بازی، توسعه دهندگان وب و فعالان هنری بود و داده ها با میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات تحلیل شدند. یافته ها : با روش فراترکیب، ۳۶ مفهوم در ۱۰ مقوله اقتصادی، ۸۱ مفهوم در ۱۹ مقوله فرهنگی، ۱۶ مفهوم در ۵ مقوله سیاسی و ۱۴ مفهوم در ۲ مقوله حقوقی استخراج شد. دور نخست دلفی نشان داد که اکثر مقوله ها میانگین بالای 4 و ضریب تغییرات پایین داشتند. مقوله های «وابستگی اقتصاد فرهنگ به آثار بین المللی رایگان»، «تقویت سلطه فرهنگی غرب»، «آسیب های اقتصادی به صنایع خلاقه»و «کاهش آثار ترجمه ای» کم اهمیت و «فراهم شدن مقدمات پیوستن به سازمان تجارت جهانی»، «حضور در بازارهای جهانی»و «حمایت قضایی و حقوقی از حقوق پدیدآورندگان» بیشترین اجماع را داشتند. در دور دوم، اکثر مقوله ها به آستانه اجماع رسیدند، اما مقوله های «تقویت سلطه فرهنگی غرب»، «افت کیفیت آثار تولیدی به علت کاهش دسترسی به آثار بین المللی»، «کاهش آثار ترجمه ای» و «الزام کشور به حمایت از آثار خارجی» رد شدند. نتیجه گیری : الحاق ایران به معاهدات بین المللی حق مؤلف فرصت هایی مانند رشد اقتصادی، تقویت صنایع فرهنگی و ارتقای روابط بین المللی ایجاد می کند، هرچند چالش هایی همچون افزایش هزینه ها و سلطه فرهنگی نیز محتمل است. بهره برداری مؤثر نیازمند سیاست گذاری هوشمندانه و توجه به ملاحظات بومی است.

تحول دیجیتال یک رویکرد راهبردی در سطح سازمان است که افراد، فرایندها، و فناوری را گرد هم می‌آورد تا نوآوری و اثربخشی ایجاد کند. شناخت رویکردهای پژوهشیِ تحول دیجیتال در کتابخانه‌های عمومی برای بهره‌برداری از آن ضروری است. هدف این پژوهش شناسایی رویکردهای پژوهشی مرتبط با تحول دیجیتال کتابخانه‌های عمومی است. مسئله پژوهش این است که با توجه به پژوهش‌های گذشته در حوزه تحول دیجیتالِ کتابخانه‌های عمومی چه رویکردهای پژوهشی وجود دارد؟ پژوهش حاضر، از نظر نوع، کاربردی، از نظر روش، کیفی و توصیفی و به ‌لحاظ رویکردی، مبتنی ‌بر مرور روایی سندمحور است. نوع استدلال به‌کاررفته در این پژوهش استقرایی است. دلیل اتخاذ چنین رویکردی نیاز به آگاهی و شناسایی رویکردهای پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه تحول دیجیتال کتابخانه‌های عمومی است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه متون و اسناد معتبر پایگاه‌های داخلی و خارجی مبتنی ‌بر راهبرد جست‌وجویِ عبارت دقیق «تحول دیجیتال و کتابخانه عمومی» و پنج عبارت پیرامون آن در بازه زمانی 1393 تا 1403 شمسی و عبارت دقیق‌Digital Transformation and Public Library و پنج عبارت پیرامون آن در بازه زمانی 2015 تا 2024 میلادی بود. در این پژوهش سه رویکرد پژوهشی اصلی در حوزه تحول دیجیتال کتابخانه‌های عمومی شناسایی شد. این رویکردها عبارت بودند از: الف) رویکردهای آینده‌محور: منظور پژوهش‌های مبتنی ‌بر مطالعات آینده، روندها و ارائه الگوهای مفهومی تحول دیجیتال کتابخانه‌های عمومی است، ب) رویکردهای حال‌محور: منظور پژوهش‌های مبتنی ‌بر بررسی و شناخت وضع موجود و آمادگی‌سنجی تحول دیجیتال کتابخانه‌های عمومی است، و ج) رویکردهای گذار‌محور: منظور پژوهش‌های مبتنی ‌بر بهبود وضع موجود، اجرای طرح‌های تحولی و بررسی نتایج اجرای تحول دیجیتال در کتابخانه‌های عمومی است. به نظر می‌رسد که پژوهش حاضر از دو جنبه، تلاشی نوآورانه محسوب می‌شود: الف) در این پژوهش تلاش شده است در حوزه تلاش‌های علمی انجام‌شده برای تحول دیجیتال کتابخانه‌های عمومی یک سازماندهی معنادار صورت پذیرد و برای نخستین‌بار رویکردهای پژوهشی مربوط شناسایی شوند، ضمن اینکه، ب) ارائه دسته‌بندی کلان از پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه تحول دیجیتال کتابخانه‌های عمومی و تشخیص نقاط مشترک آن‌ها یکی از ابتکارات این پژوهش است.