مدل غرقگی آموزشی (مؤلفه ها، پیشایندها و پسایندها) (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هدف: مطالعه حاضر به کشف چارچوبی از مداخلات سازمانی برای رسیدن معلمان به حالت غرقگی و بررسی نتایج آن روی زندگی کاری و شخصی معلمان پرداخته است. چنین الگویی را می توان از تجربه زیسته معلمان در حین کار در مدارس و حضور در کلاس های درس به دست آورد. چنین مداخلاتی شاید بتواند بهروزی و شادکامی معلمان را در محیط آموزشی، محیط خانوادگی و اجتماعی تحت تأثیر قرار دهد و در عین حال، بهره وری سازمانی را به همراه آورد. ایجاد تجربه های غرقگی در محیط آموزشی، علاوه بر ارتقای بهروزی کارکنان و بهره وری سازمانی، به تحقق اهداف کلان خط مشی گذاری عمومی نیز کمک می کند و به عنوان اهرم سیاستی مؤثر، با اهداف گسترده تر مدیریت در بخش دولتی، شامل رفاه اجتماعی و ارائه خدمات کارآمد، هم جهت خواهد بود. روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از استراتژی داده بنیاد ظاهر شونده، انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی است. مشارکت کنندگان پژوهش در این تحقیق، تمامی معلمان بازنشسته و شاغل در مقاطع سه گانه ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم شهر اصفهان، طی سال های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ بوده است که با روش نمونه گیری غیر احتمالی نظری، با ۲۳ نفر از این معلمان در مقاطع مختلف و در ۲۳ مدرسه مختلف، مصاحبه های باز و نیمه ساختاریافته انجام گرفت. در مرحله کدگذاری مصاحبه ها ابتدا، مرحله کدگذاری باز، به کشف کدهای اولیه از واحدهای معنایی موجود در متن مصاحبه ها منجر شد. در ادامه و به شکل پیوسته، کدهای محوری به عنوان مفهوم های کلان تر و انتزاعی تر برای تجمیع و دسته بندی کدهای باز حاصل شد؛ سپس با استفاده از اشتراکات مفهومی کدهای محوری، کدهای انتخابی به عنوان ابعاد غرقگی حاصل شدند. در پایان نیز با توجه به ویژگی های کدهای انتخابی بر اساس سه ویژگی مؤلفه ها، پیشایندها و پسایندها دسته بندی شدند. مراحل تجزیه وتحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها، با استفاده از نرم افزار مکس کیودا ۲۴ انجام شد. یافته ها: پس از طی مراحل کدگذاری، ۸۸ کد باز از ۲۰۲۹ کد معنایی اولیه استخراج و ۳۱ کد محوری حاصل شد. برخی از کدهای محوری خود به عنوان کد انتخابی (بُعد) به کار رفتند و برخی دیگر با یکدیگر مفهوم های انتزاعی تری را تشکیل دادند که درمجموع ۱۰ بُعد، شامل ۴ بُعد پیشایندها، ۳ بُعد مؤلفه ها و ۳ بُعد پسایندهای غرقگی آموزشی، تحت عنوان مدل غرقگی آموزشی ظاهر شد. در مدل به دست آمده، ابعاد پیشایند غرقگی آموزش عبارت است از: آرامش در زندگی، هم خوانی ارکان آموزشی، باور شغلی و غنای منابع سازمانی در معلمی. ویژگی های غرقگی آموزشی عبارت است از: صمیمت، دقت و فراموشی در حین کار و در نهایت، ابعاد پسایندهای غرقگی آموزشی عبارت است از: ابعاد افزایش وفاداری شغلی، افزایش عملکرد آموزشی و افزایش شادکامی فردی. نتیجه گیری: یافته های مطالعه نشان داد که مدل غرقگی دارای ابعادی است که چنانچه مدیران مدارس و مسئولان آموزشی و پرورشی آن ها را مدنظر قرار دهند، امکان افزایش دفعات غرقگی در کار آموزشی را برای معلمان فراهم خواهند کرد. این پژوهش با شناسایی مؤلفه های غرقگی آموزشی و پیامدهای غرقگی آموزشی، می تواند بر ادبیات این حوزه تأثیر بگذارد؛ از این رو می توان گفت که نتایج پژوهش در راستای طراحی مداخلات سازمانی برای شغل معلمی و افزایش مشارکت، پیوند کاری و انگیزه ذاتی آنان به کار آموزشی در جهت رسیدن به غرقگی، بسیار مفید است.Educational Flow Model (Components, Antecedents, and Consequences)
Objective
The present study aims to explore and develop a comprehensive framework of organizational interventions that can facilitate the emergence of flow experiences among teachers and investigate the subsequent effects on their professional and personal lives. Flow, a psychological state of deep engagement and intrinsic motivation, is increasingly recognized as a powerful driver of individual well-being and workplace performance. Deriving such a framework from the lived experiences of teachers in real educational environments allows for context-sensitive and empirically grounded insights. These interventions, when implemented effectively, can promote teachers’ mental health, happiness, and life satisfaction across educational, familial, and social domains, while simultaneously enhancing organizational efficiency and service quality within the education sector. Moreover, fostering flow in schools aligns with broader public policy and management goals, including improved human capital development, educational service delivery, and societal well-being. As a policy lever, enabling flow represents a strategic approach to integrating psychological insights into public sector performance management.
Methods
This study employed a qualitative research design using the emergent grounded theory strategy, and is categorized as fundamental research. The target population included all active and retired teachers at the primary, lower secondary, and upper secondary levels in the city of Isfahan during 2023–2024. Using non-probabilistic theoretical sampling, 23 teachers from 23 different schools were interviewed through open and semi-structured interviews. The data coding process involved three sequential stages. First, open coding was used to identify meaningful semantic units, resulting in 2029 initial codes. These were consolidated into 88 open codes. Next, axial coding grouped these into 31 more abstract and thematically coherent categories. Finally, selective coding refined these into 10 overarching dimensions, organized into three major components: antecedents, characteristics, and consequences of flow. Data analysis was facilitated using MAXQDA 24 software.
Results
The resulting framework, termed the “Educational FLOW Model,” comprises 10 key dimensions. Four antecedent dimensions were identified: (1) peace in personal and work life, (2) alignment among educational elements, (3) teachers’ belief in the value of their profession, and (4) the richness of organizational resources and support structures at the school level. The characteristics of flow in educational settings included: (5) intimacy during work, (6) accuracy and attentiveness, and (7) a sense of timelessness or forgetfulness during tasks. The consequences of experiencing flow were categorized into three dimensions: (8) increased job loyalty, (9) enhanced educational and personal performance, and (10) elevated individual happiness and well-being.
Conclusion
The findings underscore the potential of well-designed organizational interventions to foster flow states among teachers, leading to positive outcomes for both individuals and institutions. From a practical standpoint, school leaders and educational policymakers can use the identified dimensions as a roadmap to create enabling environments that enhance engagement, commitment, and intrinsic motivation. From a theoretical perspective, the study enriches the literature on flow by offering a grounded, context-specific model that integrates psychological, organizational, and policy dimensions within educational work settings.
تبلیغات
