پژوهش های جغرافیایی

پژوهش های جغرافیایی

پژوهش های جغرافیایی 1371 شماره 31

مقالات

۱.

جمهوری نواستقلال ترکمنستان بررسی خصوصیات جمعیتی – اجتماعی‘ فرهنگی و اقتصادی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۲۸ تعداد دانلود : ۸۲۹
انگیزه مؤلف در تدوین این مقاله‘ مبتنی بر شناسایی جنبه هایی از جغرافیای انسانی کشور نواستقلال و مسلمان نشین ترکمنستان است که در همسایگی مرزهای شمالشرقی جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. در این راستا نیروی انسانی یعنی جمعیت ترکمنستان از لحاظ خصوصیات کمی و کیفی آن مشتمل بر موضوعات و مسائل جمعیتی‘ اجتماعی‘ فرهنگی و اقتصادی مربوطه مورد بحث و بررسی قرار گرفته اند. دوبلی و مولر به نقش پرقدرت مذهبی – سیاسی جمهوری اسلامی ایران در جهت توسعه یک گستره‘ بزرگتر مذهبی در حد برون مرزی اشاره می نمایند و اظهار می دارند که کشورهای آسیای میانه (مرکزی) و ماورای قفقاز از این موضوع تاثیر می پذیرند‘ بنابراین گسترش اسلام در آینده از مراکش تا اندونزی و از شمال آفریقا تا افغانستان خواهد بود که نمایانگر تغییرات مهم در نواحی و قمروهای جهان می باشد. با توجه به اهمیت جغرافایی کشورهای نواستقلال آسای میانه و خصوصاً ترکمنستان که می توانند از موقعیت جغرافیایی – ترانزیتی جمهوری اسلامی ایران برای دسترسی به آبهای آزاد جهان در چهارچوب قرار داده و موافقت نامه های فیمابین استفاده کنند‘ لذا می دانست که این تحقیق و یافته های آن در توجیه و بررسی برخی از جنبه های مهم و غالب جغرافیای انسانی منطقه موفق باشد.
۲.

سیستم های جدید – متدهای نو کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در برنامه ریزی شهری و ناحیه ای (نمونه: هنگ کنگ)

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۳۹ تعداد دانلود : ۵۶۴
سیستم اطلاعات جغرافیایی یک سیستم کامپیوتری است که جهت دریافت‘ ذخیره‘ ساخت و پرداخت و عمل آوری اطلاعات جغرافیایی و نیز ارائه آنها در اشکال متفاوت از جمله نقشه ها‘ گرافها و جداول طراحی شده است. سیستم اطلاهات جغرافیایی دارای سه جزء مختلف سخت افزار‘ نرم افزار و پایگاه اطلاعات است. تنوع سخت افزار مورد نیاز این سیستم می تواند در حد یک کامپیوتر کوچک شخصی (که بر روی میز قرار می گیرد) تا کامپیوترهای بزرگ موجود در دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی باشد. در واقع یک کامپیوتر رقومی با هر حجم و ظرفیت قلب یک سیستم اطلاعات جغرافیائیست. سخت افزار و تجهیزات مورد نیاز جهت تغذیه و ورود اطلاعات‘ تجهیزات و ابزار مورد نیاز ذخیره سازی اطلاعات و بالاخره تجهیزات مورد نیاز نمایش اطلاعات تقسیم کنیم. سیستم اطلاعات جغرافیایی شامل تجهیزاتی جهت ورود اطلاعات متنوع از جمله اطلاعات نقشه ای موجود‘ داده های عملیاتی میدانی و اطلاعات حاصل از سنجش از دور به سیستم می باشد. تجهیزات ورودی اطلاعات عبارتند از: ترمینالهای کامپیوتر با استفاده از کی برد‘ ورود مستقیم اطلاعات پیمایش در عملیات میدانی‘ میزهای رقم گر‘ اسکانرهای ویدیویی – تلویزیونی و بالاخره رسانه های مغناطیسی. نظر به اینکه سیستم دارای حجم زیادی از اطلاعات می باشد‘ لذا ابزار ذخیره سازی اطلاعات از جمله نوارهای مغناطیسی‘ هارددیسک ها‘ فلاپی دیسک ها و نیز سایر ابزار ذخیره از جمله دیسک های نوری‘ تیپ درایو و دیسک درایو از ضروریات آن است. باید ازعان داشت که حجم زیاد حافظه و ابزار ذخیره‘ کارآیی سیستم را بنحو بارزی افزایش می دهد. با استفاده از ابزاری چون چاپگر‘ رسام‘ نمایشگر رنگی و فیلم نویس‘ سیستم اطلاعات جغرافیایی قادر به نمایش و گزارش اطلاعات خام و نیز نتایج و پاسخ سوالات متنوع و عمل آمده از سیستم بصور گوناگون چون نقشه‘ جدول‘ شکل‘ تصویر و نمودار است. ابزار ورودی و خروجی اطلاعات از یک طرف وسیله ارتباط سیستم با دنیای واقعی و از طرف دیگر با استفاده کننده از آن است. نرم افزارها یا برنامه های کامپیوتری این سیستم قادر به انجام اعمالی از جمله ورود و تغذیه اطلاعات به کامپیوتر‘ ساخت و پرداخت‘ بازنگری و بازیابی‘ ذخیره سازی‘ تجزیه و تحلیل‘ اندازه گیری‘ ترکیب و تلفیق‘ مدل سازی و بالاخره نمایش و گزارش نتایج بدست آمده می باشند. امروزه تعداد زیادی از نرم افزارهای ویژه سیستم در کاربری های گوناگون طراحی شده و قابل ابتیاع هستند‘ پایگاه اطلاعاتی سیستم مورد نظر را مجموعه ای متفاوت و متنوع از اطلاعات‘ خصوصاً یک نقشه مبنای مسطحاتی که مبین موقعیت و نشانی پدیده ها در یک فضای جغرافیایی معین است‘ تشکیل می دهد. نقشه مسطحاتی موجود در سیستم‘ امکان تعیین مختصات و انطباق لایه های متفاوت از اطلاعات موضوعی را برقرار می سازد. علاوه بر آن اطلاعاتی ثبتی و مالکیت اراضی‘ نقشه های موضوعی‘ نقشه های توپوگرافی‘ نقوش شبکه آبها‘ خاک‘ زمین شناسی‘ کاربری زمین‘ جمعیت‘ اقتصاد و غیره در سیستم ذخیره می شود. روند ومراحل متفاوت سیستم اطلاعات جغرافیایی در شکل 2 بخوبی نمایش داده شده است.
۳.

تحلیل خطر زمین لرزه و پریود زمانی تکرار و بازگشت زمین لرزه ها در امتداد گسل تبریز

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹۹۵ تعداد دانلود : ۱۰۲۲
زمین لرزه ای که در تاریخ 31 خرداد ماه 1369 بخش گسترده ای از استانهای زنجان و گیلان را به لرزه درآورد و صدمات و خسارتهای جانی و مالی فراوانی ببار آورد‘ لزوم بازنگری و مقابله جدی با زمین لرزه ها در پهنه وسیعی را یادآور شد. منطقه آذربایجان‘ البرز و نواحی مجاور آن جزء کمربند بزرگ آلپ هیمالیا شناخته می شوند و با توجه به نقشه " سایزموتکتونیکی" شمالغرب ایران‘ منطقه تبریز یکی از نا آرام ترین نقاط جهان است که طی سده های اخیر چندین زلزله ویرانگر را تجربه کرده است. مطالعه موضوع از جنبه تاریخی نشان می دهد که در گذشته‘ شهر تبریز و اطراف آن بوسیله تعدادی زلزله مخرب‘ آسیب دیده و به احتمال قوی زمین لرزه های خطرناک در آینده نیز اتفاق خواهد افتاد. بزرگی زمین لرزه های آتی را می توان بر مبنای حداکثر زمین لرزه اعتباری و حداکثر زمین لرزه احتمالی پیش بینی کرد‘ تا با استفاده از آن بتوان شتاب سنگ را برای طرحهای مقاوم مهندسی تعیین نمود. مطالعات پسین در اغلب نواحی لرزه خیزی دنیا مبین این نکته است که اگر گسلی در گذشته فعال بوده و امروزه آرام است‘ بار دیگر در آینده حرکت خواهد کرد. برای نیل به این هدف باید اطلاعاتی در مورد گسله های فعال و مناطق "سابداکشن" و همچنین نواحی لرزه خیزی داخل "پلیت ها" جمع آوری گردد. این اطلاعات باید به تعیین عوامل مهمی از قبیل تکرار وقوع زمین لرزه در یک گسل مشخص‘ کمک کند. اگر حرکت گسل از نوع حرکت امتداد لغز باشد‘ در این صورت پیش بینی زمان حرکت مجدد آن اهمیت خاصی پیدا می کند‘ زیرا فعالیت حرکت بعدی گسل بستگی به اطلاعات بدست آمده نسبت به رفتار گذشته آن دارد. یکی از روش های موجود برای انجام این کار‘ محاسبه سرعت لغزش (v) با استفاده از خصوصیات ساختمان زمین شناسی منطقه‘ مربوط به یک دوره مشخص می باشد‘ به نحوی که بتوان میزان تغییر مکان و جابجایی سطح زمین را (d) برا ی یک زلزله با استفاده از مشخصات گسل مربوط به ارزیابی کرد. فاصله زمانی دوره بازگشت زمین لرزه (r) در روی یک گسل معین از رابطه زیر نتیجه می شود: r=d/v لازم به یادآوری است که در این روش شدت تخریب زلزله پسین با زمین لرزه پیشین مساوی است و افزون بر آن لازم است تا مدت زمان بازگشت زلزله در این تخمین ها برابر مقدار (r) ثابت در نظر گرفته شود.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۶۳