مطالب

حفاظت از فضاهای میراثی شهری، به ویژه بازارهای تاریخی، در گرو درک سازوکارهای اجتماعی ای است که انسجام، هویت فرهنگی و تداوم تعاملات جمعی را شکل می دهند. بازارهای تاریخی در معرض دگرگونی های اقتصادی و فرهنگی اند و این تغییرات، هماهنگی میان ذی نفعان و اصالت فضا را با چالش مواجه می کند. پژوهش حاضر با تمرکز بر رویکرد «سرمایه اجتماعی سیال»، نقش روابط موقت، شبکه های انعطاف پذیر و بازتولید فرهنگی را در حفاظت بازار تاریخی تبریز مورد بررسی قرار داد. بدینسان در پی پاسخ به پرسش اصلی پژوهش: «سرمایه اجتماعی سیال تا چه میزان می تواند در حفاظت و بازسازی بازارهای تاریخی، به ویژه بازار تاریخی تبریز، مؤثر باشد؟»، پژوهش با روش کمی و بر پایه مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) اجرا شد تا سازوکارهای پویای سرمایه اجتماعی سیال در قالبی سنجش پذیر تحلیل شود. داده ها از طریق پرسشنامه ای با طیف پنج گزینه ای لیکرت در جامعه آماری ۱۵۰ نفر از کسبه، بهره برداران و استفاده کنندگان مکرر بازار تاریخی تبریز گردآوری شد. روایی محتوایی پرسشنامه با CVI و CVR تأیید شد و مقدار آلفای کرونباخ 87/0 پایایی مطلوب ابزار را نشان داد. نتایج مدل سازی بیان می کند که سه مؤلفه اصلی سرمایه اجتماعی سیال تأثیر معناداری بر تقویت هماهنگی میان ذی نفعان، ارتقای انسجام اجتماعی و افزایش تاب آوری فرهنگی بازار دارند. مؤلفه انعطاف پذیری شبکه ها بیشترین اثر مستقیم را بر شاخص های حفاظت فضایی نشان داد و تعاملات موقت نیز مسیرهای غیرمستقیم مؤثری را در پیوند میان گروه های فعال ایجاد کرد. این یافته ها چارچوبی عملی برای مدیران شهری و سیاست گذاران ارائه می کند تا با بهره گیری از ظرفیت های سرمایه اجتماعی سیال، فرآیندهای حفاظت و توسعه پایدار بازارهای تاریخی را اثربخش تر هدایت کنند.

هدف اصلی این تحقیق شناسایی شاخص های پایداری محیط زیستی و سپس ارائه یک مدل از ارتباطات بین این شاخص ها در محیط های دانشگاهی است. ابتدا مرور جامع از متون علمی مرتبط با پایداری محیط زیستی در دانشگاه ها انجام شد. سپس، با استفاده از روش دلفی فازی، نظرات خبرگان در زمینه منابع طبیعی و محیط زیست جمع آوری گردید تا معیارهای مؤثر در ایجاد پایداری شناسایی شوند. پرسشنامه ای طراحی شد که در آن خبرگان به ارزیابی تأثیر هر شاخص بر پایداری محیط زیست پرداختند. پس از تحلیل داده ها، مدل سازی ساختاری-تفسیری برای تعیین روابط بین شاخص ها بکار گرفته شد. نتایج نشان داد که مجموعاً 13 شاخص به عنوان مبنا در خلق پایداری محیطی در محدوده مطالعاتی دارای اثر می باشند. شاخص های مشارکت دانشجویان و کارمندان، حمایت از طرح های تحقیقاتی و سیاست گذاری محیط زیستی، در سطح اول مدل ساختاری-تفسیری قرار دارند. سطح دوم مدل نیز به شاخص های استفاده از گیاهان بومی، استفاده از مصالح پایدار، کاهش مصرف انرژی ساختمان ها و کاهش میزان تولید زباله اختصاص دارد. بر مبنای نتایج این تحقیق، سطح سوم و چهارم نقش مقابله با مخاطرات احتمالی چه در بحث انرژی و یا بلایای طبیعی را دارند، به طوری که در این سطوح مؤلفه های صرفه جویی در مصرف آب و آمادگی در مواجه با بلایای طبیعی معرفی شده است و در سطح سوم نیز صرفه جویی در مصرف انرژی ارائه شده است. در سطح پنجم مؤلفه های استفاده مجدد از پسماند و منابع انرژی تجدید پذیر قرار دارد و سطح آخر مدل نیز کنترل و نظارت جای دارد.

این پژوهش با هدف شناسایی منابع ماسه های بادی دشت بورالان از طریق رویکرد تلفیقی شامل تحلیل های بادی و مطالعات رسوب شناسی انجام شد. داده های بادی 30 ساله (1990–2020) ایستگاه سینوپتیک ماکو، ایران، تحلیل شدند. نرم افزار WRPLOT View 8 و ابزار سفارشی ترسیم گلباد برای تولید گلباد، گل طوفان و گل حمل ماسه و همچنین محاسبه شاخص های بادی شامل پتانسیل جابجایی (DP)، پتانسیل جابجایی نتیجه گیر (RDP)، جهت جابجایی نتیجه گیر (RDD) و شاخص یک جهته (UDI) استفاده شدند. برای شناسایی منشأ رسوبات بادی، نمونه های ماسه ای سطحی از تپه های ماسه ای جمع آوری و آزمایش های گرانولومتری و مورفوسکوپی بر روی آن ها انجام شدند و منحنی های دانه بندی با استفاده از نرم افزار GRADISTAT و روش Folk و Ward (1957) ترسیم شدند. تحلیل گلباد نشان داد بادهای جنوب شرق (SE) و شرق (E) بیشترین فراوانی را دارند، درحالی که گل طوفان، بادهای فرساینده شمال غرب (NW) و غرب (W) را مشخص کرد. پتانسیل حمل ماسه عمدتاً به سمت شرق است و بادهای دو جهته (E-W) در پاییز و زمستان نقش مهمی در جابجایی رسوبات بادی دارند. تحلیل دانه بندی نشان داد میانگین اندازه ذرات بین 125 تا 250 میکرون متغیر است، با جورشدی از جورشده تا ضعیف جورشده و توزیع عمدتاً متقارن. بررسی ها نشان داد منابع اصلی ماسه های روان دشت بورالان شامل آبرفت های رودهای قره سو و ارس، هوازدگی روانه های بازالتی، مخروط افکنه های حاشیه ای و سطوح فرسایش یافته ناشی از کاهش پوشش گیاهی به دلیل تغییرات کاربری اراضی هستند. بنابراین، منابع ماسه های بادی دشت بورالان ترکیبی از فرآیندهای آبی و بادی است که توسط ویژگی های زمین شناسی و اقلیمی منطقه هدایت می شوند.

روندها و میزان تغییرپذیری زمانی و مکانی دو عنصر اساسی جو یعنی بارش و دما، اثرات محیطی، اقتصادی و اجتماعی بسیار شدیدی دارد. پژوهش حاضر باهدف تحلیل روند و بررسی همگنی دمای بیشینه و بارش در فصل های سرد سال (پاییز و زمستان) در چهار ایستگاه سینوپتیک شهر تهران طی دوره آماری 1994 تا 2023 انجام شده است. برای تحلیل روند، از آزمون ناپارامتری من کندال استفاده شد و میزان شیب تغییرات فصلی با استفاده از تخمین گر شیب سن محاسبه گردید. همچنین، به منظور شناسایی نقاط تغییر ساختاری در سری های زمانی، چهار آزمون آماری شامل پتی، نرمال استاندارد، بیشاند و فان نیومن به کار گرفته شد. نتایج حاصل از آزمون من کندال نشان داد که دمای بیشینه در هر دو فصل موردمطالعه، در اغلب ایستگاه ها دارای روند افزایشی معنادار بوده است. در برخی ایستگاه ها مانند شمیران و ژئوفیزیک، میانگین دما پس از نقطه تغییر تا بیش از ۲ درجه سانتی گراد افزایش یافته است. در مقابل، بارش پاییزه در هیچ یک از ایستگاه ها روند معناداری نداشت، اما در زمستان، ایستگاه های مهرآباد و چیتگر با کاهش معنادار بارش مواجه بودند. نتایج آزمون های همگنی نیز وقوع شکست های ساختاری در داده های دمایی و در برخی موارد بارش زمستانه را تأیید کردند. این یافته ها بیانگر وجود روندهای اقلیمی معنادار در تهران طی سه دهه گذشته هستند و نشان می دهند که شهر تهران در معرض گرمایش فصلی و کاهش نسبی منابع آبی در زمستان قرارگرفته است؛ موضوعی که باید در برنامه ریزی شهری و مدیریت منابع آب و انرژی موردتوجه قرار گیرد.

روش حوزه نفوذ شناور سه مرحله ای ( 3 SFCA) یکی از روش های پیشرفته در سنجش دسترسی مکانی به خدمات است. این روش دارای دو ورودی شعاع حوزه نفوذ و تابع افت فاصله است که تنوع در مقادیر و تفاوت در انواع این ورودی ها می تواند از عوامل عدم قطعیت در مقادیر دسترسی به دست آمده باشد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل عدم قطعیت دسترسی مکانی به بیمارستان های عمومی شهر اصفهان به روش 3SFCA است. عدم قطعیت، بر پایه میانگین و انحراف معیار مقادیر دسترسی و با استفاده از شاخص ضریب تغییرات و با اعمال تغییرات تصادفی در شعاع حوزه نفوذ و انتخاب نوع توابع افت فاصله به دست آمده آمد. مقادیر شعاع حوزه نفوذ بین حداقل 5 دقیقه تا حداکثر فاصله زمانی بین هر بلوک جمعیتی و دورترین بیمارستان نسبت به همان بلوک تعیین و عدم قطعیت برای هر بلوک، با انجام ۱۰۰ مرتبه شبیه سازی مونت کارلو و به کارگیری توابع افت فاصله کرنل، تجمعی، نمایی و گوسی اندازه گیری شد. به منظور تحلیل فضایی خوشه های معنی دار دارای عدم قطعیت بالا و پایین دسترسی نیز از تحلیل Hot Spot استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد تابع کرنل کمترین عدم قطعیت دسترسی را داشته و خوشه های با عدم قطعیت بالا عمدتاً در شرق و جنوب شرق و خوشه های با عدم قطعیت پایین در مرکز و جنوب غربی شهر اصفهان دیده می شوند. همچنین، مناطق با دسترسی پایین به بیمارستان های عمومی، عدم قطعیت بیشتری دارند.

امروزه اهمیت مطالعه کیفیت محیط مسکونی بیشتر گردیده و تفکر حاکم بر مطالعه کیفیت زندگی شهری بر تعامل رابطه فرد با محیط استوار می باشد. این مهم در رابطه با سکونت گاه های غیررسمی صورت جدی تری به خود گرفته است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی کیفیت محیط کالبدی و عملکردی محله غیررسمی سایان شهر زنجان با رویکرد تحقیق تجربی ساکنان می باشد. روش پژوهش توصیفی و تحلیلی بوده و از نظر کاربست نتایج کاربردی می باشد. گردآوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای و روش های میدانی انجام یافته است. نمونه آماری مورد مطالعه جهت ارزیابی شاخص های اثرمحور، شامل 134 پلاک مسکونی بوده که به صورت سیستماتیک و با مراجعه به درب منازل مورد پرسش گری قرار یافته اند. نمونه آماری جهت ارزیابی شاخص های مشاهده کارشناسی نیز شامل 15 نفر از متخصصان امور شهری بوده اند. برای تجزیه و تحلیل داده های شاخص های اثرمحور از مدل سازی معادلات ساختاری و از نرم افزار Smart PLS سوده برده شده و برای تحلیل داده های مشاهده کارشناسی روش تحلیل بهترین-بدترین [1] و نرم افزار Excell مورد استفاده بوده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که کیفیت محیط کالبدی و عملکردی محله سایان شهر زنجان دارای وضعیتی پایین تر از سطح متوسط بوده و مهم ترین عوامل موثر در آن برای محیط کالبدی شامل مؤلفه های خوانایی و معابر و برای محیط عملکردی شامل مؤلفه های دسترسی و کاربری زمین می گردند.   [1]. BWM (Best-Worst Method)

امروزه مبلمان شهری به عنوان یکی از اجزای ضروری و جدایی ناپذیر شهرها، نقش بسزایی در ارتقای کیفیت محیط شهری و رضایت شهروندان ایفا می کند. این پژوهش با هدف سنجش میزان رضایت شهروندان از کیفیت مبلمان شهری و ارائه الگوهایی برای برنامه ریزی های آتی در دهکده گردشگری امام علی شهر بوشهر انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی-تحلیلی از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را شهروندان و مراجعان به دهکده گردشگری امام علی تشکیل دادند که از بین آنان ۲۴۴ نفر به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بود که شاخص های پژوهش را در چهار بعد کالبدی، کیفیات بصری، هویت و محیط مورد سنجش قرار می داد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش ۱۹ و با بکارگیری آزمون های آماری T تک نمونه ای و مقایسه میانگین ها تجزیه و تحلیل شد. یافته ها نشان داد که میانگین کل رضایت از مبلمان شهری 7/2 (در سطحی پایین تر از حد مطلوب) است. در بین ابعاد چهارگانه، شاخص کالبدی با میانگین 90/2 از وضعیت بهتری برخوردار بود، در حالی که شاخص محیط با میانگین 38/2 در پایین ترین سطح رضایت قرار داشت. نتایج آزمون T تک نمونه ای نیز تأثیر معنادار و مهم تر شاخص کالبدی را بر رضایت شهروندان در مقایسه با سایر شاخص ها تأیید کرد. در نتیجه، برنامه ریزی برای ارتقای کیفیت مبلمان شهری در این منطقه، باید بر بهبود شاخص های محیطی و سپس تقویت هویت و کیفیات بصری متمرکز گردد.

دیدگاه ها و نظریه های مدیریت سوانح و توسعه پایدار به دنبال ایجاد جوامع تاب آور در برابر مخاطرات طبیعی هستند. از این رو به نظر بسیاری از محققان، تاب آوری یکی از مهم ترین موضوعات برای رسیدن به پایداری است. تاب آوری کالبدی بخصوص در حوزه مسکن، یکی از ابعاد تأثیرگذار در میزان تاب آوری جوامع است که از طریق آن می توان وضعیت جوامع را از نظر ویژگی های فیزیکی و جغرافیایی تأثیرگذار در هنگام بروز سانحه در زمان مخاطرات، ارزیابی کرد. در این راستا هدف این پژوهش سنجش تاب آوری کالبدی پهنه های مسکونی شهر جاجرم در برابر زلزله است. تحقیق حاضر، به لحاظ هدف، کاربردی، بر حسب ماهیت، کمی و از نوع روش آن توصیفی - تحلیلی است. گردآوری داده ها، از طریق مطالعات کتابخانه ای (اسنادی)، میدانی و داده های مکانی صورت گرفت. جامعه آماری شامل 20 نفر از خبرگان (مدیران، استادان ، متخصصین، کارشناسان سازمان های مرتبط با مدیریت بحران در سطح شهر جاجرم) است که به روش هدفمند انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار  Arc GISو روش تحلیل شبکه ای (ANP)، انجام گرفت. طبق نتایج از 438 هکتار مساحت شهر جاجرم، 89 هکتار (31/20 درصد) در وضعیت کاملاً نامناسب، 122 هکتار (85/27 درصد) در وضعیت نامناسب، 105 هکتار (97/23 درصد) در وضعیت متوسط، 67 هکتار (29/15 درصد) در وضعیت مناسب و فقط 55 هکتار (55/12 درصد) در وضعیت کاملاً مناسب قرار دارند.

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر طرح های توسعه ای بر کیفیت محیطی روستاهای بخش مرکزی شهرستان درگز، در قالب یک مطالعه توصیفی–تحلیلی طراحی و اجرا شده است. داده های مورد نیاز از طریق مشاهده میدانی، مصاحبه و پرسشنامه جمع آوری شد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 172 خانوار تعیین و انتخاب پاسخ دهندگان با روش نمونه گیری تصادفی ساده انجام گرفت. تحلیل داده ها با به کارگیری روش های آمار توصیفی و استنباطی و با استفاده از نرم افزارهای SPSS و ArcGIS صورت پذیرفت. یافته ها نشان داد که 123 نفر از پاسخ دهندگان بهبود و 49 نفر کاهش کیفیت محیطی را پس از اجرای طرح ها گزارش کرده اند. آزمون آماری تفاوت معناداری بین وضعیت کیفیت محیطی قبل و بعد از اجرای طرح ها را تأیید کرد (z = -1.114، p = 0.111). از میان روستاهای مورد مطالعه، روستای اوتان لو با کیفیت محیطی «بسیار عالی»، نمونه ای موفق از هم افزایی مدیریت دولتی و طراحی مهندسی است؛ به طوری که بافت کالبدی–فضایی منسجم، شبکه چهارراهی منظم، هماهنگی در ساخت وساز و به کارگیری مصالح باکیفیت در معابر، به طور چشمگیری به ارتقای کیفیت محیطی این روستا کمک کرده است. در مقابل، روستای سعدآباد با وجود اجرای طرح، به دلیل عدم رعایت ضوابط فنی، استفاده از مصالح نامناسب و ساختار فضایی نامنظم، شاهد کاهش کیفیت محیطی بوده است. این یافته ها برجستگی نقش برنامه ریزی دقیق، نظارت کیفی و طراحی فضایی هوشمند در موفقیت طرح های روستایی را آشکار می سازد.

جامعه روستایی از دیرباز نقش اساسی در تأمین نیازهای معیشتی و اقتصادی داشته است اما تحولات اقتصادی، اجتماعی و فناوری در دهه های اخیر، تغییرات قابل توجهی را در ساختار و کارکرد آن به وجود آورده است. هدف تحقیق حاضر تحلیل تغییرات ساختاری-کارکردی روستاهای شهرستان تنکابن با تاکید بر بخش کشاورزی بود. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، به شیوه پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۰۷۳۷ خانوار روستایی ساکن در دو دهستان شهرستان تنکابن بوده است. حجم نمونه با بهره گیری از فرمول دنیل۲۵۰ نفر تعیین و نمونه ها به روش نمونه گیری طبقه ای چندمرحله ای با تخصیص متناسب انتخاب شدند. برای بررسی وضعیت تغییرات ساختاری-کارکردی از داده های موجود در افق زمانی 1380 تا 1400 استفاده شد. همچنین برای بررسی وضعیت تغییرات از دید افراد نمونه از پرسشنامه محقق ساخته بهره گرفته شد. برای اطمینان از روایی ابزار تحقیق، از پنل متخصصین استفاده شد و پایایی ابزار، با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفت. در تحقیق حاضر برای تعیین ساختار غالب اقتصادی شهرستان تنکابن از روش بوژوگارینه استفاده شد. نتایج نشان داد که شهرستان تنکابن تا دوره 1385 دارای نقش غالب کشاورزی بوده است اما پس آن و طی دوره دهه 90 به بعد تبدیل به یک شهرستان چندنقشی شده است و به نظر می رسد طی دوره های آتی به سمت نقش بازرگانی یا خدماتی حرکت خواهد نمود. این امر حاکی از کاهش نقش کشاورزی در ساختار غالب اقتصادی شهرستان خواهد بود. براساس نتایج در روستاهای مورد مطالعه، جمعیت روستایی فعال در کشاورزی، بافت تاریخی روستاها و  درآمد کشاورزی به نسبت هزینه های خانوار عموماً کاهش یافته است. این درحالی است که از دید افراد نمونه تغییر کاربری اراضی و ساخت و ساز در روستا طی دوره مذکور به شدت افزایش یافته است و همزمان میزان تولید و عملکرد محصولات زراعی، باغی و دامی کاهش یافته است. 

کیفیت محیط زیست و ذخایر منابع طبیعی مؤلفه های کلیدی رفاه برای انسان ها در جهان هستند. ردپای اکولوژیکی شاخص مهمی است که می تواند با استفاده از آن فشار واردشده بر محیط زیست را به اطلاع افراد برساند تا انسان ها یا سیاستمداران بتوانند برنامه های لازم را برای کاهش فشار طراحی و اجرا کنند. در این مطالعه با بهره گیری از الگوی خود توضیح برداری با وقفه گسترده به بررسی تأثیر فقر روستائیان بر ردپای اکولوژیکی به عنوان شاخص تخریب محیط زیست طی دوره 1380-1402 پرداخته شده است. نتایج نشان داد که یک رابطه بلندمدت و کوتاه مدتی بین فقر روستائیان و ردپای اکولوژیکی وجود دارد بطوریکه یک واحد افزایش در فقر روستائیان به اندازه 33/0  واحد در بلندمدت ردپای اکولوژیکی را افزایش می دهد همچنین مشاهده شد در کوتاه مدت یک واحد افزایش در فقر روستائیان به اندازه 65/1 واحد بر ردپای اکولوژیکی می افزاید.  لذا اولین اقدام در جهت کاهش ردپای اکولوژیکی به در کشور، توجه به فقر در روستاها است، از این رو باید سیاست گذاری و اقدامات لازم در جهت کاهش فقر در روستاها انجام پذیرد.

جنگل های حرا به عنوان بوم سازگان های ساحلی حیاتی، نقش کلیدی در حفاظت از تنوع زیستی، تعدیل تغییرات اقلیمی و تأمین معیشت جوامع محلی دارند. در مطالعه حاضر هدف شناسایی تغییرات و جابجایی مرزهای کیفیت زیستگاه جنگل های حرای منطقه حفاظت شده خورخوران استان هرمزگان با استفاده از داده های محیطی گوگل ارث انجین به عنوان تهدیدات محیطی، استفاده از خروجی کیفیت زیستگاه مدل اینوست ( InVEST ) و تحلیل خوشه های سرد و گرم در سامانه اطلاعات جغرافیایی برای شناسایی تغییرات و جابجایی های کیفیت زیستگاه در سال های 2019 و 2024 بود. همچنین در این مطالعه از آزمون های t و ویلکاکسون برای شناسایی تهدیدات کلیدی بر روند تغییرات صورت گرفته استفاده شد. در این خصوص، کلیه متغیرهای محیطی از سامانه گوگل ارث انجین ( GEE ) اخذ شدند. بررسی نتایج، الگوی خوشه ای معنادار در تغییرات مکانی کیفیت زیستگاه جنگل های حرا را نشان داد. لذا کاهش یکپارچگی اکولوژیکی و افزایش پراکندگی تصادفی درختان از 16/93 در سال 2019 به 31/55 هکتار در سال 2024 مشاهده شد و در بازه زمانی 6 ساله مرز تبدیل مناطق پرتراکم به کم تراکم جنگل های حرا به طور متوسط 100 متر به سمت مناطق مرکزی این زیستگاه عقب نشینی کرده است و سطح نواحی دارای تراکم بسیار بالای جنگل های حرا 6/134 هکتار کاهش یافته است. همچنین 24/326 هکتار به سطح لکه های سرد (کیفیت پایین زیستگاه) جنگل های حرا اضافه شده است. در این راستا، بیشترین اثر بر کیفیت زیستگاه را متغیر کمبود آب شیرین در خاک با 0/6 و 0/8 به ترتیب برای سال های 2019 و 2024 سبب شده است. نتایج آزمون های t  و ویلکاکسون اگرچه تغییرات کلی در سطح تهدیدات محیط زیستی را معنی دار نشان نداد، ولی برخی متغیرهای کلیدی (به ویژه کمبود آب شیرین و آئروسل) تغییرات هشداردهنده ای داشته اند که نیازمند مداخله مدیریتی است.

شبکه معابر شهری به عنوان ستون فقرات ساختار کالبدی شهرها، نقش محوری در توسعه کالبدی، بهبود دسترسی پذیری و کاهش نابرابری های فضایی ایفا می کند. این پژوهش با رویکرد چندمقیاسه، شبکه معابر شهر خرم آباد را از طریق روش های Space Syntax و خوشه بندی K-Means تحلیل می کند تا الگوهای فضایی مؤثر بر توسعه کالبدی در مقیاس های محلی، میانی و کلان شناسایی شوند. هدف پژوهش، بررسی تغییر نقش معابر در شکل دهی به گسترش مناطق مسکونی، تجاری و زیرساخت های شهری با گسترش مقیاس تحلیل است. داده های اولیه از پایگاه OpenStreetMap استخراج شده و معابر به صورت خطوط محوری در نرم افزار DepthmapX مدل سازی شدند. شاخص های کلیدی شامل یکپارچگی، انتخاب و اتصال پذیری در هر مقیاس محاسبه و تحلیل شدند. نتایج نشان می دهد که در مقیاس محلی، معابری با دسترسی بالا (۵۵ درصد خطوط) محورهای اصلی حرکت و دسترسی به خدمات محلی را تشکیل می دهند؛ در مقیاس میانی، معابر با پیوستگی بالا (۴۸ تا ۵۲ درصد) تعادل بخش جریان ترافیک و اتصال بین منطقه ای هستند؛ و در مقیاس کلان، معابری با انتخاب بالا (۵۵ درصد) ارتباطات گسترده شهری را پشتیبانی می کنند و به توسعه زیرساخت های کلیدی کمک می نمایند. با این حال، نبود داده های ترافیکی واقعی، تأیید عملکرد معابر را محدود کرد. این یافته ها امکان ارائه راهکارهایی نظیر تقویت معابر میانی، بهبود زیرساخت های ترافیکی و ارتقای دسترسی در مناطق حاشیه ای را برای توسعه کالبدی متعادل فراهم می کند. این پژوهش چارچوبی نوین برای بهینه سازی شبکه معابر در شهرهای درحال توسعه ارائه می دهد و پیشنهاد می کند در مطالعات آتی، از داده های GPS یا شمارش ترافیک در شهرهای مشابه با ویژگی های توپوگرافی کوهستانی و در مقیاس های چندگانه استفاده شود.

در اسیب شناسی توسعه شهری ، یکی از مهم ترین محدودیت های اساسی عدم تحقق پذیری طرح های شهری است. در این پژوهش تلاش آن است که بازشناسی عدم موفقیت طرح های توسعه شهری، نقش مشارکت شهروندی در تحقق پذیری مورد ارزیابی قرارگیرد و درپی آن رویکرد مدل موازنه خواسته ها به عنوان یک مدل اجرایی را با عبارت طرح برد_برد در محله نعمت آباد در منطقه 19 کلان شهر تهران مورد توجه قراردهد. از سوی دیگر، الگوی موازنه خواسته های شهروندی یا به عبارت دیگر روش برد- برد تلاش دارد تا با ایجاد توازن بین منافع کوتاه مدت و پایدار بلندمدت، زمینه تحقق پذیری حداکثری طرح های شهری را در بافت های شهری محله برنامه ریزی و اجرا نماید. روش شناسی این پژوهش با بهره گیری از اصول برنامه ریزی مشارکتی و تشکیل کارگروه های مشورتی با شهروندان و انجام مصاحبه های عمیق و با مدل طوفان فکری، عوامل مؤثر بر عدم تمایل شهروندان به مشارکت، از جمله هزینه های اقتصادی، عوامل اجتماعی، مسئله زمین، الگوهای خاص زندگی و ضعف اجرایی قوانین، شناسایی و تحلیل شده است. در این ارتباط نتایج مصاحبه ها، کدگذاری و مورد تحلیل قرارگرفته و سپس الگوی موازنه خواسته ها نیز مورد ارزیابی و سپس بکارگیری الگوی برد _برد آن مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که روش مدل موازنه خواسته ها در چهارچوب نظام وار مبتنی بر عواملی بنیادین همچون هزینه، ساخت وساز استاندارد مشارکت پذیری شرایط  محلی استوار است. از سوی دیگر نتایج این پژوهش نشان می دهد که اجرایی سازی این مدل از طریق گام های چون امکان سنجی و شناسایی سیستم های موجود، تقابل خواست ها، گروه ذی نفعان طرح های شهری و طراحی سیستم عملکردی جدید قابل صورت بندی است. بنابراین رویکرد برد-برد یا به عبارت دیگر رویکرد مدل موازنه خواسته ها با بهره گیری از سازمان بخشی مشارکت شهروندی و پیوندی میان خواسته های مدیریت شهری و شهروندان فراهم شده و احساس رضایت فراهم می شود. 

پژوهش حاضر باهدف بررسی؛ آسیب پذیری فیزیکی بافت شهری در مقابل خطر زمین لرزه در فضاهای پیرامونی شهر تالش انجام شده است، ازاین رو به لحاظ هدف کاربردی، و ازنظر هدف روش کمی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، اسنادی و میدانی است. همچنین در راستای تجزیه وتحلیل اطلاعات از محیط نرم افزار GIS، EXPERT CHOICE، و مدل فازی استفاده شده است. نتایج نشان داد، که از 904 هکتار منطقه موردمطالعه 521 هکتار(63/57 درصد) در وضعیت آسیب پذیری کم، 140 هکتار(48/15 درصد) در وضعیت آسیب پذیری خیلی کم، 117 هکتار(94/12 درصد) در وضعیت آسیب پذیری متوسط، 87 هکتار(62/9 درصد) در وضعیت آسیب پذیری زیاد و تنها 70 هکتار(74/7 درصد) در وضعیت آسیب پذیری خیلی زیاد قرار دارد. همچنین نتایج مبنی بر آن است که از بین شاخص های موردمطالعه به ترتیب: تراکم جمعیت با مقدار وزن 77/0، کیفیت ابنیه با مقدار 74/0، مساحت قطعات با مقدار 68/0، در آسیب پذیری فیزیکی شهر تالش در برابر زلزله بیشترین اهمیت را شامل شده اند.

توسعه روستایی معلول عوامل متعددی است و در این میان، زیرساخت ها می توانند نقش کلیدی را در روند دستیابی به توسعه روستایی ایفا نمایند. در میان ابعاد مختلف توسعه روستایی، مهم ترین بعد پایداری جمعیت است. پایداری جمعیت روستایی منوط به شناسایی و تقویت عوامل مرتبط و مؤثر بر آن است. با این اوصاف هدف پژوهش کمی و کاربردی حاضر که با ترکیبی از روش همبستگی و علی انجام گرفته است، شناسایی مهم ترین زیرساخت های مؤثر بر جمعیت روستاهای پیراشهری است که به صورت مطالعه موردی در میان 29 روستای پیرامون شهر سقز انجام شده است. ابزار اصلی برای گردآوری داده ها، ترکیبی از روش های اسنادی و میدانی است. برای تجزیه داده ها از نرم افزار SPSS (ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تکنیک تحلیل خوشه ای) و GIS و همچنین برای ارائه راهکارهای عملیاتی، از نظرات محققان و متخصصان توسعه روستایی و شهری استفاده شده است. نتایج مدل رگرسیونی مهم ترین عوامل تعیین کننده جمعیت روستایی نشان داد این مدل توانسته است 3/73 درصد از واریانس متغیر وابسته پژوهش را تبیین نماید. عوامل شناسایی شده براساس ضرایب تأثیر رگرسیونی استانداردشده (Beta) عبارت اند از: مخابرات و ارتباطات (496/0)، آموزشی (347/0) و فرهنگی ورزشی (274/0). نتایج حاصل از شناسایی و اولویت بندی راهکارهای عملیاتی تقویت تعیین کننده های کلیدی جمعیت روستاهای پیراشهری نشان داد، تجهیز و تقویت حمل ونقل عمومی روستایی (از طریق راه اندازی ناوگان اتوبوس رانی روستایی به شهر سقز به صورت مستمر و برنامه ریزی شده)، مهم ترین راهکار ازنظر محققان و متخصصان توسعه روستایی و شهری بوده است.

گردشگری خلاق موضوعی نسبتاً جدید در حوزه گردشگری است که توجه بسیاری از افراد، سیاست گذاران و پژوهشگران را به خود جلب کرده است. این نوع گردشگری به عنوان زیرمجموعه ای از گردشگری فرهنگی، بر تجربه های عمیق، اصیل و مشارکتی که گردشگران خواهان آن هستند، تأکید دارد. برخلاف گردشگری سنتی که صرفاً مبتنی بر بازدید از جاذبه هاست، گردشگری خلاق فرصت هایی را برای تعامل فعال گردشگران با فرهنگ محلی، هنر و شیوه های زندگی جامعه میزبان فراهم می سازد. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند ادبیات گردشگری خلاق با رویکرد فراترکیب جهت توسعه صنعت گردشگری انجام شده است. پژوهشگران با بهره گیری از این روش، به بررسی دقیق و عمیق موضوع پرداخته و نتایج پژوهش های کیفی گذشته را ترکیب کرده اند. در این راستا، با جستجو در پایگاه های معتبر علمی در بازه زمانی 2000 تا 2023، تعداد 290 مقاله در حوزه گردشگری خلاق انتخاب شد. در نهایت، 25 مقاله از این مجموعه مورد تحلیل محتوایی قرار گرفتند و شاخص های مربوطه با استفاده از استراتژی کدگذاری باز و محوری استخراج گردیدند. بر اساس یافته های پژوهش، 6 شاخص و 43 زیر شاخص برای گردشگری خلاق شناسایی شد. این شاخص ها عبارت اند از: صنایع خلاق، فرهنگ خلاق، فرد خلاق، مکان خلاق، تجربه خلاق و توسعه خلاق. نتایج این پژوهش نشان داد که توجه به این شاخص ها از مهم ترین عوامل مؤثر بر رشد و پایداری گردشگری خلاق است. در نهایت، با توجه به یافته های پژوهش، پیشنهادهایی برای سیاست گذاران و مدیران محلی ارائه شده است.

مزایای گردشگری برای جوامع میزبان، مخصوصاً در کشورهای درحال توسعه به عنوان یک ابزار مهم برای توسعه ثابت شده است زیرا بر فرصت های اشتغال، تولید ناخالص داخلی، توسعه تجاری، رشد پایدار و...تأثیر مثبت دارند. پس هنگام تصمیم گیری در مورد انتخاب مقصد گردشگری، متغیرهای زیادی از جمله شناخت ساکنان مقصد و تجربه دیگر گردشگران از آن مقصد تأثیرگذار است. به همین دلیل هدف پژوهش حاضر ارائه الگوی توسعه گردشگری با تأکید بر رویکرد شهر شاد در شهر یزد می باشد روش تحقیق آن از نوع توصیفی-تحلیلی است. در فرآیند ارائه این الگو و در جهت دستیابی به عوامل بالفعل و بالقوه موجود در شهر یزد، نخست شاخص های شهر شاد و توسعه گردشگری از طریق مصاحبه (42 نفر شامل صاحب نظران یا متخصصان (اساتید دانشگاه یزد)، مدیران شهری و مدیران گردشگری) به عنوان ابزار جمع آوری اطلاعات کیفی، شناسایی شدند (تحلیل مضمون)، سپس با تدوین پرسشنامه، وضعیت شاخص های شهر شاد (400 نفر شهروندان) و توسعه گردشگری (400 نفر گردشگر) در محدوده موردمطالعه موردبررسی قرار گرفت. در نهایت با ارتباط بین شهر شاد و توسعه گردشگری، الگوی توسعه گردشگری با تأکید بر رویکرد شهر شاد ارائه شده است. نتایج تحلیل مسیر انجام یافته نشان می دهد بین توسعه گردشگری و ابعاد شهر شاد با متغیر میانجی ساکنین شاد ارتباط معناداری وجود دارد. همچنین نتایج آزمون پیرسون نشان داد بین توسعه گردشگری و شهر شاد ارتباط معناداری وجود دارد.

تمایل به بازدید مجدد یکی از موضوعات تحقیقاتی کلیدی در حوزه مقاصد گردشگری محسوب می شود. هدف پژوهش حاضر تحلیل دلایل اشتیاق و رویگردانی مسافران جهت سفر مجدد به جزیره کیش است، لذا نظرات گردشگران در سایت "هلوکیش دات کام" استخراج و تجزیه وتحلیل های لازم روی آن ها با روش آمیخته صورت پذیرفت. در گام کیفی با استفاده از تحلیل محتوا، تمامی نظرات مورد بازخوانی و مقولات و زیر مقولات به تفکیک گردشگران مشتاق و روی گردان استخراج شد. در گام کمی، ابتدا نظرات گردشگران به سه گروه مثبت، منفی و خنثی تقسیم و فرایند پالایش و پاک سازی داده ها انجام و ابر کلمات برای گردشگران مشتاق و روی گردان از سفر مجدد ترسیم شد، سپس به منظور دستیابی به بهترین مدل با بالاترین دقت جهت پیش بینی رفتار گردشگران، از سه روش شبکه های عصبی مصنوعی، درخت تصمیم و بیز ساده بر روی داده ها مدل سازی صورت پذیرفت. نتایج نشان داد مدل بیز ساده بالاترین میزان دقت یعنی 31/79 جهت پیش بینی رفتار گردشگران را به دست آورد. در مرحله بعد با استفاده از قواعد وابستگی، قواعد اگر-آنگاه به تفکیک گردشگران مشتاق و روی گردان استخراج شد. نتایج نشان داد مهم ترین دلایل عدم بازگشت مجدد به جزیره کیش به کیفیت نامناسب هتل ها، هزینه های بالا و عدم تناسب قیمت ها با خدمات و کیفیت، شرایط بهداشتی و ایمنی نامطلوب، نارضایتی از کیفیت تفریحات و سرگرمی ها برمی گردد. از سوی دیگر مسافرانی که تمایل به سفر مجدد به جزیره کیش دارند تجربه مثبت آن ها عمدتاً به کیفیت و دسترسی به امکانات رفاهی و تفریحی، برخورد حرفه ای و دوستانه کارکنان هتل ها و محیط دل نشین و آرام جزیره برمی گردد.

این پژوهش روند فقر و محرومیت و چگونگی شکل گیری و بازتولید فضاهای فرودست در نواحی پیراشهری را مورد واکاوی قرار داده است. معرفت شناسی تحقیق را رئالیسم انتقادی تشکیل می دهد. استان سیستان و بلوچستان، به عنوان ناحیه موردمطالعه تحقیق انتخاب شده است. داده های موردنیاز تحقیق، به دو روش فراهم شده است. در مرحله نخست، داده های لازم از طریق اسناد مدون جمع آوری شده است. در مرحله دوم، جهت درک عوامل اثرگذار در شکل گیری سکونتگاه های فرودست و بازتولید آن، در سطح جامعه نمونه مراکز 26 شهرستان استان، به پرسشگری هدفمند، با 280 نفر، در سه سطح مردم محلی، 123نفر، نخبگان اداری، 95 نفر و نخبه های دانشگاهی ، 62 نفر، اقدام شده است. تبیین داده های جمع آوری شده، با استفاده از رویکرد تئوری زمینه ای بوده است. نتیجه نشان داد که شکل گیری سکونتگاه های حاشیه ای با عامل حکومت مندی در ارتباط است. تسلط دیدگاه ایدئولوژیک سبب شده که اقتصاد نئولیبرالِ حاکم بر ایران، ترکیبی از سیاست های بازار آزاد و کنترل دولتی باشد و خصوصی سازی و آزادسازی به گسترش رانت و فساد بیانجامد و بازار رقابتی شکل نگیرد. حکومت مندی مزبور، در بطن خود نوعی نظام نئوفئودالیته در بردارد که در آن شرکت های انحصاری بر بخش های حیاتی اقتصاد تسلط یافته اند که مانع ورود به اقتصادِ دانش می شود و فقر و حاشیه نشینی تولید و بازتولید می کند.