محمدتقی ایمانی تنها

دیدگاه ها و نظریه های مدیریت سوانح و توسعه پایدار به دنبال ایجاد جوامع تاب آور در برابر مخاطرات طبیعی هستند. از این رو به نظر بسیاری از محققان، تاب آوری یکی از مهم ترین موضوعات برای رسیدن به پایداری است. تاب آوری کالبدی بخصوص در حوزه مسکن، یکی از ابعاد تأثیرگذار در میزان تاب آوری جوامع است که از طریق آن می توان وضعیت جوامع را از نظر ویژگی های فیزیکی و جغرافیایی تأثیرگذار در هنگام بروز سانحه در زمان مخاطرات، ارزیابی کرد. در این راستا هدف این پژوهش سنجش تاب آوری کالبدی پهنه های مسکونی شهر جاجرم در برابر زلزله است. تحقیق حاضر، به لحاظ هدف، کاربردی، بر حسب ماهیت، کمی و از نوع روش آن توصیفی - تحلیلی است. گردآوری داده ها، از طریق مطالعات کتابخانه ای (اسنادی)، میدانی و داده های مکانی صورت گرفت. جامعه آماری شامل 20 نفر از خبرگان (مدیران، استادان ، متخصصین، کارشناسان سازمان های مرتبط با مدیریت بحران در سطح شهر جاجرم) است که به روش هدفمند انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار  Arc GISو روش تحلیل شبکه ای (ANP)، انجام گرفت. طبق نتایج از 438 هکتار مساحت شهر جاجرم، 89 هکتار (31/20 درصد) در وضعیت کاملاً نامناسب، 122 هکتار (85/27 درصد) در وضعیت نامناسب، 105 هکتار (97/23 درصد) در وضعیت متوسط، 67 هکتار (29/15 درصد) در وضعیت مناسب و فقط 55 هکتار (55/12 درصد) در وضعیت کاملاً مناسب قرار دارند.

با توجه به آسیب پذیری شهرهای ما در برابر زلزله، امروزه یکی از رویکردهای مورد توجه مدیریت بحران در برخورد با این پدیده مخرب، پرداختن به مسئله ایمن سازی شهرها و انجام اقدامات پیشگیرانه به منظور کاهش آسیب های ناشی از زلزله می باشد. در این راستا هدف پژوهش حاضر بررسی میزان تاب آوری معابر شهری جاجرم در برابر زلزله می باشد. پژوهش حاضر بر حسب هدف کاربردی از ماهیت، کمی در نهایت برحسب نحوه اجراء توصیفی-تحلیلی می باشد. در این تحقیق از شاخص های کالبدی شامل نسبت ارتفاع ساختمان ها به عرض معابر، دسترسی به فضای باز، دسترسی به مراکز خدمات رسان (آتش نشانی، بیمارستان و ...)، کیفیت معابر، تراکم جمعیت، تراکم مسکونی و دسترسی به معابر اصلی شهر استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده ها در محیط GIS از روش تحلیل شبکه ای ( ANP ) انجام شد. نتایج نشان داد از مساحت 438 هکتار منطقه مورد مطالعه تقریباٌ کمتر از 6 درصد از مساحت سطح شهر دارای وضعیت کاملاً مناسب می باشد . همچنین نتایج تحلیل شبکه ای نشان داد که بیشترین میزان تاب آوری در غرب و شمال غرب منطقه و کمترین آن در شمال شرق و جنوب غرب می باشد.