محمود نجفی

هدف: هدف از پژوهش حاضر تعیین اثربخشی آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر خودشفقت ورزی بر خودانتقادگری، شرم و انگ درونی در افراد وابسته به مواد بود. روش: روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی بیماران وابسته به مواد تحت درمان با متادون مراجعه کننده به مرکز ترک اعتیاد سروش شهر شاهرود در سال 1403 بود. از این بین 32 نفر به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (16 نفر) و کنترل (16 نفر) قرار گرفتند. شرکت کنندگان هر دو گروه مقیاس سطوح خودانتقادی گیلبرت و همکاران (2004)، مقیاس شرم بیرونی گاس و همکاران (1994) و مقیاس انگ مصرف مواد لوما و همکاران (2010) را در پیش آزمون و پس آزمون تکمیل کردند. آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر خودشفقت ورزی در 8 جلسه 90 دقیقه ای با فراوانی یک جلسه در هفته بر روی گروه آزمایش اجرا شد. داده ها با روش تحلیل کوواریانس چندمتغیری تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد که بین دو گروه تفاوت معنی داری وجود دارد و آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر خودشفقت ورزی می تواند باعث کاهش مولفه های خودانتقادی شامل خودناکافی (22/21=F، 001/0P=)، خودمنفور (24/23=F، 001/0P=) و خوداعتمادی (21/31=F، 001/0P=)؛ مولفه های احساس شرم شامل احساس حقارت (31/30=F، 001/0P=)، احساس پوچی (51/14=F، 001/0P=) و شرمساری از انجام اشتباه (70/8=F، 007/0P=) و متغیر انگ درونی (11/9=F، 006/0P=) در افراد وابسته به مواد گردد. نتیجه گیری: با توجه به نتایج به دست آمده، متخصصین حوزه ی اعتیاد می توانند با استفاده از آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر خودشفقت ورزی بر بهبود خودانتقادگری، شرم و بهبود انگ درونی تأکید کنند.

مقدمه: اشتیاق و آمادگی برای تغییر اولین گام های حیاتی در پیشگیری از بازگشت به وابستگی به مواد است. بنابراین، بررسی آن برای مداخلات درمانی موثر ضروری است. از این رو، هدف از پژوهش حاضر تعیین نقش میانجی تمرکززدایی و احساس حقارت در رابطه بین ذهن آگاهی با اشتیاق و آمادگی به درمان در افراد وابسته به مواد تحت درمان نگهدارنده با متادون بود. روش: روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. از میان بیماران وابسته به مواد تحت درمان با متادون مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد شهر شاهرود در سال 1403 با توجه به ملاک های ورود و خروج، 312 نفر به شیوه نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل مقیاس مراحل آمادگی برای تغییر و اشتیاق درمان میلر و تونیگان (1997)، پرسشنامه پنج وجهی ذهن آگاهی بائر و همکاران (2006)، پرسشنامه تجربه ها فرسکو و همکاران (2007) و پرسشنامه تلاش برای اجتناب از حقارت گیلبرت و همکاران (2007) بود. به منظور تحلیل مدل پژوهش از مدل سازی معادلات ساختاری استفاده شد. یافته ها: یافته ها نشان داد که ذهن آگاهی بر اشتیاق و آمادگی به درمان اثر مستقیم و معناداری دارد (001/0>P و 276/0β = ). همچنین، اثر مستقیم ذهن آگاهی بر تمرکززدایی  (416/0β = ) و اجتناب از حقارت (468/0β = ) به صورت مثبت و اثر تمرکززدایی (237/0β = ) و اجتناب از حقارت (403/0β = ) بر اشتیاق و آمادگی به درمان نیز به صورت مثبت در سطح (001/0>P) معنادار شدند و تمرکززدایی و احساس حقارت در رابطه ذهن آگاهی و اشتیاق و آمادگی به درمان نقش واسطه ای دارد (001/0>P و 287/0β = ). در مجموع نتایج نشان داد که مدل از برازش مطلوبی برخوردار بود. نتیجه گیری: این یافته ها نشان می دهد که افزایش تمرکززدایی، ذهن آگاهی و تلاش برای جبران حقارت می تواند به طور قابل توجهی به افزایش اشتیاق و آمادگی برای تغییر در افراد وابسته به مواد کمک کند.