معصومه کاظمی

مسئولیت شرکت ها در قبال مسائل پایداری در سال های اخیر به دلیل فجایعی از جمله آلودگی و تخریب لایه اوزون توجه زیادی را در سطح جهانی به خود جلب کرده است. در این میان، تقاضا برای شرکت ها جهت پاسخگویی به عملکرد پایداری خود، همراه با رشد همزمان در اطمینان بخشی گزارش پایداری آغاز شده است. از این رو، این پژوهش درصد است به الزامات، چالش ها و پیامدهای اطمینان بخشی گزارشگری پایداری با روش تحلیل مولفه های اصلی در ایران از نظر صاحب نظران و خبرگان حرفه بپردازد. این پژوهش از طریق پرسشنامه با 151 خبره و صاحب نظر که شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه ، کارکنان سازمان حسابرسی و شاغلین در حرفه حسابرسی بودند، در سال 1403 انجام شد. داده های حاصل با روش تحلیل مولفه های اصلی تجزیه وتحلیل شدند. یافته ها نشان داد که در میان مولفه های مربوط به الزامات اطمینان بخشی گزارشگری پایداری، مولفه های «تشویق»، «فرهنگ» و «قانون» ؛ همچنین در میان مولفه های مربوط به چالش ها، مولفه های «زیرساخت و فناوری»، «هزینه» و «فرهنگ» ؛ و در نهایت، در میان مولفه های مربوط به پیامد ها، مولفه های «عملکرد و ارزش شرکت»، «پیامدهای منفی» و «محیط زیست» به ترتیب در اولویت اول تا سوم قرار می گیرند. این پژوهش به بهبود آگاهی همه ذینفعان در مورد روندها در زمینه تأیید اطلاعات در زمینه توسعه پایدار کمک می کند.

هدف: این پژوهش به بررسی آسیب های مرحله تصویب بودجه دولتی در ایران و ارائه راه کارهای اصلاحی برای بهبود ساختار بودجه ریزی می پردازد. با توجه به جایگاه راهبردی تصویب بودجه در تحقق اهداف توسعه ای و نقش آن در شفافیت مالی و پاسخ گویی دولت، شناسایی چالش های این مرحله و ارائه راه کارهای عملیاتی برای اصلاح ساختار بودجه ریزی ضروری است. هدف اصلی این مطالعه، تحلیل نظام مند آسیب های موجود در فرایند تصویب بودجه و پیشنهاد راه کارهایی برای ارتقای کارایی و اثربخشی این فرایند است. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده های پژوهش، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارشناسان مالی و برنامه ریزی دولتی، اسناد بودجه ای و گزارش های رسمی بوده است. در فرایند تحلیل، ۱۷۳ کد اولیه شناسایی و در قالب ۱۰۲ کد گزینشی، ۳۴ مضمون فرعی و ۱۴ مضمون اصلی طبقه بندی شدند. از مدل براون و کلارک برای تحلیل مضامین استفاده شده است. این مدل امکان شناسایی الگوهای معنایی و روابط بین آسیب ها را فراهم می سازد. یافته ها: نتایج نشان می دهد که فرایند تصویب بودجه در ایران با آسیب هایی چندوجهی مواجه است. در سطح کلان، غلبه نگاه منطقه ای و سیاسی، ضعف در نگرش کلان ملی و محلی گرایی در تصمیم گیری های بودجه ای از چالش های برجسته هستند. ساختار بررسی لایحه در مجلس نیز ناکارآمد گزارش شده است؛ تمرکز قدرت در کمیسیون تلفیق، بی نقشی کمیسیون های تخصصی و فقدان مشارکت سازنده در تدوین احکام بودجه، موجب کاهش کیفیت بررسی ها و افت کارآمدی تصمیم ها شده است. همچنین، مداخلات گسترده نمایندگان در متن لایحه، بدون توجه به آثار کلان اقتصادی، پیشنهادهای فاقد پشتوانه کارشناسی و احکام فاقد توجیه فنی و مالی، نظم ساختاری سند بودجه را مخدوش کرده اند. از دیگر یافته ها می توان به ایرادهای شکلی و محتوایی مصوبات، تعهدهای مالی جدید و افزایش بار بودجه ای بدون پیش بینی منابع، ایرادهای آیین نامه داخلی مجلس و تعامل ناکارآمد میان دولت و مجلس اشاره کرد. ناکارآمدی نظارت بر فرایند تصویب، نبود ابزارهای رصد اثربخشی و فقدان پاسخ گویی مؤثر نیز به عنوان حلقه های ضعیف در زنجیره تصویب بودجه شناسایی شده اند. در نهایت، محدودیت زمانی، تراکم حجم کاری و فقدان رسیدگی تخصصی به بودجه شرکت های دولتی، روند تصویب را با چالش های اجرایی روبه رو کرده است. نتیجه گیری: مرحله تصویب بودجه، به عنوان نقطه تلاقی سیاست گذاری مالی و تصمیم گیری پارلمانی، به بازطراحی نهادی و رفتاری گسترده نیازمند است. بر اساس یافته های پژوهش، اصلاحات پیشنهادی باید در چند محور دنبال شود: نخست، اصلاح ساختار بررسی در مجلس با هدف تقویت نقش کمیسیون های تخصصی و کاهش تمرکز قدرت در کمیسیون تلفیق؛ دوم، افزایش شفافیت و شایستگی در فرایند بررسی از طریق آموزش نمایندگان، ایجاد سامانه های ارزیابی و منع مداخلات غیرکارشناسی؛ سوم، ارتقای آیین نامه داخلی مجلس برای تفکیک دقیق وظایف و تسهیل فرایند بررسی؛ چهارم، تقویت تعامل نهادی دولت و مجلس مبتنی بر اعتماد و تبادل اطلاعات و پنجم، بهبود سازوکارهای نظارتی برای ارزیابی نتایج و پیامدهای بودجه مصوب. در نهایت، دستیابی به ساختار بودجه ای کارآمد در مرحله تصویب، مستلزم عزم سیاسی، توسعه ظرفیت های فنی و مشارکت فعال نخبگان در فرایند تصمیم سازی است. بدون این اصلاحات، بودجه ریزی دولتی در ایران همچنان در معرض رفتارهای سیاسی، ناکارآمدی ساختاری وعدم تحقق اهداف توسعه ای باقی خواهد ماند.

هدف: امروزه بحران های اجتماعی و زیست محیطی در سطح جهان، توجه شرکت ها و قانون گذاران را به گزارشگری پایداری جلب نموده است، اما آنچه باعث افزایش اهمیت و ضرورت گزارشگری پایداری می شود، اعتباربخشی این گزارش ها است، ازاین رو، این پژوهش درصدد است به شناسایی الزامات، چالش ها، موانع و پیامدهای اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری شرکت ها در ایران ازنظر صاحب نظران و خبرگان حرفه بپردازد.   روش: این پژوهش ازنظر نتیجه، توسعه ای، ازنظر روش اکتشافی و نوع داده ها کیفی است. همچنین این پژوهش از طریق مصاحبه با 21 خبره و صاحب نظر که شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه، کارکنان سازمان حسابرسی و شاغلین در حرفه حسابرسی بودند، انجام شد. داده های حاصل از مصاحبه با روش تحلیل تم تجزیه وتحلیل شدند.   یافته ها: بر اساس یافته های حاصل از مصاحبه با خبرگان، 99 مفهوم و 30 تم فرعی شناسایی و درنهایت چهارتم اصلی استخراج شد. چهارتم اصلی این پژوهش عبارتند از: اهداف گزارشگری پایداری، الزامات و پیش نیازهای اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری، چالش ها و موانع اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری و پیامدهای اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری. مفاهیم «آموزش حسابرسان»، «زیرساخت نامناسب برای گزارشگری»، «هزینه اعتباربخشی»، «میزان حق الزحمه پایین برای حسابرسی» و «توجه بیشتر شرکت ها به حفظ محیط زیست»، جزء پرتکرارترین مفاهیم مصاحبه بودند.   نتیجه گیری: نتایج این پژوهش می تواند مورداستفاده نهادهای ناظر، قانون گذاران و تدوین کنندگان استانداردها و حرفه حسابرسی ایران قرار بگیرد تا برای اجرای اعتباربخشی گزارش های پایداری تمهیدات مؤثری اندیشه شود.