دانش حسابداری

هدف: امروزه بحران های اجتماعی و زیست محیطی در سطح جهان، توجه شرکت ها و قانون گذاران را به گزارشگری پایداری جلب نموده است، اما آنچه باعث افزایش اهمیت و ضرورت گزارشگری پایداری می شود، اعتباربخشی این گزارش ها است، ازاین رو، این پژوهش درصدد است به شناسایی الزامات، چالش ها، موانع و پیامدهای اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری شرکت ها در ایران ازنظر صاحب نظران و خبرگان حرفه بپردازد.   روش: این پژوهش ازنظر نتیجه، توسعه ای، ازنظر روش اکتشافی و نوع داده ها کیفی است. همچنین این پژوهش از طریق مصاحبه با 21 خبره و صاحب نظر که شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه، کارکنان سازمان حسابرسی و شاغلین در حرفه حسابرسی بودند، انجام شد. داده های حاصل از مصاحبه با روش تحلیل تم تجزیه وتحلیل شدند.   یافته ها: بر اساس یافته های حاصل از مصاحبه با خبرگان، 99 مفهوم و 30 تم فرعی شناسایی و درنهایت چهارتم اصلی استخراج شد. چهارتم اصلی این پژوهش عبارتند از: اهداف گزارشگری پایداری، الزامات و پیش نیازهای اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری، چالش ها و موانع اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری و پیامدهای اجرای اعتباربخشی گزارشگری پایداری. مفاهیم «آموزش حسابرسان»، «زیرساخت نامناسب برای گزارشگری»، «هزینه اعتباربخشی»، «میزان حق الزحمه پایین برای حسابرسی» و «توجه بیشتر شرکت ها به حفظ محیط زیست»، جزء پرتکرارترین مفاهیم مصاحبه بودند.   نتیجه گیری: نتایج این پژوهش می تواند مورداستفاده نهادهای ناظر، قانون گذاران و تدوین کنندگان استانداردها و حرفه حسابرسی ایران قرار بگیرد تا برای اجرای اعتباربخشی گزارش های پایداری تمهیدات مؤثری اندیشه شود.

هدف: با توجه به نگرانی «کمیته پذیرش و نظارت بر مؤسسات معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار» در مورد انتقال بندهای شرط حسابرسی به بندهای تأکید بر مطلب خاص، هدف پژوهش حاضر بررسی این مسئله در بازار حسابرسی ایران است.   روش: نمونه پژوهش شامل 1800 مشاهده طی سال های 1392-1401 است. به منظور پیش بینی ارتباط بین متغیرها؛ نظریه ارتباطات پیشنهاد می دهد تغییرات در ساختار گزارش حسابرسی کیفیت و خوانایی آن را بهبود می بخشد و بندهای تأکید نباید با بندهای شرط ارتباطی داشته باشند. اما نظریه استدلال انگیزشی این احتمال را مطرح می کند که حسابرسان به صورت فرصت طلبانه بندهای شرط را به بندهای تأکید انتقال دهند؛ بنابراین، رابطه ای منفی بین این دو نوع بند گزارش حسابرسی وجود دارد.   یافته ها: یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد بین بندهای تأکید بر مطلب و گزارش حسابرسی (تعداد بندهای شرط گزارش حسابرس، نوع اظهارنظر حسابرس) رابطه معناداری وجود ندارد. از طرفی متغیر صدور گزارش حسابرسی مطلوب صاحبکار نیز با هر سه متغیر بندهای تأکید بر مطلب خاص ارتباط منفی دارد.   نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر بر خلاف نظریه استدلال انگیزشی از تأیید ارتباط سیستماتیک و فرصت طلبانه ای بین بندهای تأکید بر مطلب خاص و گزارش حسابرسی که نگرانی کمیته مذکور است، باز مانده است. یافته ها نشان می دهد تنها حدود ۴ درصد از بندهای شرط به بندهای تأکید بر مطلب خاص منتقل شده اند.

هدف: هدف پژوهش حاضر مرور ادبیات حوزه نااطمینانی سودآوری با استفاده از روش شناسی علم سنجی است.   روش: روش تحقیق پژوهش حاضر براساس یک پروتکل سه مرحله ای تنظیم، پالایش و تجزیه و تحلیل  مجموعه داده ها است و به منظور تحلیل مقالات از نرم افزار VOSviewer بهره گرفته شده است.   یافته ها: یافته های این پژوهش حاکی از وجود شش جریان اصلی پژوهش مشتمل بر مدل های اندازه گیری نااطمینانی، واکنش شرکت ها به نااطمینانی سودآوری، نااطمینانی های جهانی، تأثیر نااطمینانی بر بازده سهام، اثرات نااطمینانی بر بازده رمزارزها و بررسی نااطمینانی سودآوری در مراحل مختلف چرخه عمر شرکت است. تجزیه و تحلیل روند انتشار مقالات حوزه نااطمینانی نشان دهنده رشد چشمگیر انتشار مقالات همزمان با بحران مالی سال 2008 و دنیاگیری کووید19 بوده و نتایج پژوهش حاکی از ورود رمزارزها (بیت کوین) به ادبیات حوزه نااطمینانی و اقبال روز افزون محققین به این لاین تحقیقاتی، همچنین نقش محوری کلید واژه سودآوری در بسیاری از مقالات است که مبین تأثیر نااطمینانی بر سودآوری شرکت ها و فعالیت های تجاری است.   نتیجه گیری: انتظار می روند روند آتی تحقیقات حوزه نااطمینانی به سمت گرایش های نوظهور مانند تأثیر نااطمینانی نسبت به بازده رمزارزها، نااطمینانی سودآوری شرکت ها در مراحل مختلف چرخه عمر و تأثیر نااطمینانی بر امنیت اجتماعی متمایل شود.

هدف: این پژوهش درصدد است تا به بررسی تأثیر سابقه حسابرسی مستقل رئیس کمیته حسابرسی بر حق الزحمه حسابرسی مستقل صورت های مالی سالانه در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بپردازد.   روش: برای آزمون فرضیه پژوهش از روش رگرسیون چندگانه با روش های برآورد حداقل مربعات تعمیم یافته استفاده شده است، همچنین با توجه به نوع داده های مورد استفاده (داده های ترکیبی) آزمون های خاص این داده ها مانند آزمون های پایایی، آزمون های تشخیصی لیمر و هاسمن، آزمون های نقض فروض کلاسیک و آزمون های معناداری مدل و ضرایب نیز انجام شدند.   یافته ها: نتایج به دست آمده نشان داد سابقه حسابرسی مستقل رئیس کمیته حسابرسی تأثیر مستقیم معناداری بر حق الزحمه حسابرسی دارد، به این معنی که سابقه فعالیت حسابرسی مستقل رئیس کمیته حسابرسی باعث افزایش حق الزحمه حسابرسی مستقل می شود.   نتیجه گیری: سابقه کاری حسابرسی مستقل رئیس کمیته حسابرسی بدین معناست که رئیس کمیته با فرآیند حسابرسی مستقل آشنایی دارد، به همین دلیل این فرد احتمالاً حساسیت بیشتری نسبت به نقاط ضعف کنترل های داخلی، ریسک های تقلب و پیچیدگی های حسابداری نشان می دهد و بنابراین از حسابرس مستقل بهترین استفاده را برای افزایش کیفیت اطلاعات و گزارش های مالی می نماید و در بخش هایی که احتمال ریسک حسابرسی بالاتر است با در میان گذاشتن نقاط ضعف باعث می شود حسابرسان مستقل تمرکز بیشتری بر آن بخش ها نمایند و در نتیجه خواهان انجام رسیدگی های گسترده تر، آزمون های تحلیلی عمیق تر و استفاده از یک حسابرس متخصص و معتبر است که این موارد منجر به افزایش ساعات کاری حسابرسان و در نتیجه افزایش حق الزحمه حسابرسی مستقل خواهد شد، این یافته همچنین تأیید می کند کیفیت بالاتر در نظارت هیئت مدیره می تواند با افزایش هزینه های نظارت رابطه ای مستقیم داشته باشد، بنابراین نتیجه به دست آمده منطقی به نظر می رسد.

هدف: هدف پژوهش بررسی رابطه بین دو ویژگی مهم گزارش های متنی سالانه (لحن و مدیریت لحن) گزارش فعالیت هیئت مدیره و سطح نگهداشت وجه نقد شرکت و نقش تعدیل کنندگی محافظه کاری در این رابطه است.   روش: این پژوهش دارای نمونه ای متشکل از 1080 مشاهده با مجموع 120 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با بازه تحقیق سال های 1392 تا 1400 است. فرضیه های پژوهش به روش رگرسیون چندگانه آزمون شدند.   یافته ها: نتایج نشان داد بین لحن و سطح نگهداشت وجه نقد شرکت ارتباط مثبت معناداری و بین مدیریت لحن و سطح نگهداشت وجه نقد ارتباط منفی و معناداری وجود دارد. همچنین، محافظه کاری قادر است تا رابطه بین لحن و مدیریت لحن گزارش فعالیت هیئت مدیره با سطح نگهداشت وجه نقد شرکت را تعدیل نماید. تجزیه وتحلیل آزمون های اضافی نشان داد که مدیریت لحن تاریخی نیز اثر معکوسی بر سطح نگهداشت وجه نقد شرکت دارد.   نتیجه گیری: در حال حاضر استفاده کنندگان اطلاعات بازارهای مالی و سرمایه گذاری علاوه بر ارقام و اطلاعات کمی بر افشاهای متنی نیز به عنوان یک منبع مهم کسب اطلاعات تکمیلی تکیه می کنند. از این رو تأکید بر الفاظ با بار معنایی مثبت و منفی، دست کاری بازنمایی ها و تفسیرها در افشاهای کیفی، از اهمیت بسزایی برخوردار است. افزون بر این، محافظه کاری قادر است تا رابطه بین لحن افشاهای متنی در گزارش فعالیت هیئت مدیره و سطح نگهداشت وجه نقد را تقویت کند. همچنین، محافظه کاری قادر است تا رابطه بین مدیریت لحن و سطح نگهداشت وجه نقد را تضعیف نماید. این موضوع به افزایش بینش نسبت به ادبیات مالی کمک می نماید.

هدف: فرض تداوم فعالیت یک اصل اساسی است که زیربنای تهیه صورت های مالی است. یکی از روش هایی را که می توان برای پیش بینی در مورد ادامه فعالیت یک شرکت استفاده نمود، تمرکز بر چرخه عمر شرکت است. آگاهی از مرحله چرخه عمر شرکت می تواند به مدیریت در ارزیابی تداوم فعالیت کمک نماید. در این راستا، در پژوهش حاضر چرخه عمر شرکت و پیش بینی پذیری تداوم فعالیت شرکت مورد بررسی قرارگرفته است.   روش: روش شناسی این پژوهش هم مبتنی بر روش شناسی تجربی و هم روش شناسی شبیه سازی آماری است. در این راستا، ابتدا چرخه عمر طبیعی شرکت و دینامیک چرخه عمر طبیعی شرکت معرفی شده و بر اساس داده های تجربی و داده های شبیه سازی شده به روش مونت کارلو فرضیه های پژوهش آزمون شد. داده های تجربی این پژوهش از میان تعداد 141 شرکت عضو بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی سال های 1382 تا 1401 به دست آمده است.   یافته ها: بر اساس مدل چرخه عمر طبیعی شرکت و بر مبنای مدل دیکینسون با استفاده از داده های تجربی و داده های شبیه سازی شده نتایج نشان داد چرخه عمر شرکت دارای رفتار غیرخطی بوده و به دلیل بالا بودن درجه غیرخطی در تمامی مراحل چرخه عمر پیش بینی تداوم فعالیت میسر نیست.   نتیجه گیری: بر اساس یافته های این پژوهش می توان گفت با توجه به مدل دیکینسون چرخه عمر شرکت از یک چرخه طبیعی پیروی نمی کند را نشان نمی دهد و در نتیجه، پیش بینی پذیری تداوم فعالیت شرکت امکان پذیر نیست. با توجه به جدید بودن این پژوهش، ازلحاظ نظری، نتایج به دست آمده می تواند مسیر جدیدی را در پژوهش های مربوط به چرخه عمر شرکت باز کند. همچنین، نتایج این پژوهش اطلاعات مناسب تری را در اختیار استفاده کنندگان از اطلاعات حسابداری و مالی در راستای تصمیم گیری آن ها قرار می دهد.

هدف: در فضای رقابتی امروز و گستردگی صنایع، لزوم توجه شرکت ها به مقبولیت و جایگاه عمومی خود در قالب شهرت اجتماعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. از طرفی فرآیند گزارشگری مالی به عنوان محصول نهایی سیستم حسابداری شرکت، نقش مهمی در ارائه اطلاعات مؤثر در تصمیم گیری افراد و جلب اعتماد عمومی ایفا می کند. در همین راستا در پژوهش حاضر به بررسی تأثیر گزارشگری مالی مطلوب و آگاهی دهندگی سود حسابداری بر شهرت اجتماعی شرکت پرداخته شده است.   روش: برای اندازه گیری شهرت اجتماعی، از فهرست اعلامی100 شرکت برتر سال که توسط سازمان مدیریت صنعتی منتشر می شود، استفاده شده است. جهت سنجش گزارشگری مالی مطلوب، از نسبت مجموع قدر مطلق اثرات بندهای عدم توافق در گزارش حسابرسی به سود (زیان) خالص دوره بهره گرفته و آگاهی دهندگی سود حسابداری از طریق نرخ بازده سهام (به درصد) اندازه گیری شده است. بدین منظور نمونه ای متشکل از 171 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال های 1400-1394 و به روش رگرسیون لجستیک بررسی شده است.   یافته ها: یافته های حاصل از پژوهش نشان داد که گزارشگری مالی مطلوب، تأثیر مثبت و معناداری بر شهرت اجتماعی شرکت دارد و همچنین، آگاهی دهندگی سود حسابداری، تأثیر معناداری بر رابطه بین گزارشگری مالی مطلوب و شهرت اجتماعی شرکت ندارد.   نتیجه گیری: از آن جا که گزارشگری مالی محصول نهایی سیستم حسابداری شرکت بوده و در مجموع جامع ترین منبع اطلاعاتی برای تصمیم گیرندگان است، به تنهایی می تواند سبب افزایش شهرت اجتماعی شده و آگاهی دهندگی سود حسابداری این ارتباط را تعدیل نمی کند.

هدف: پژوهش حاضر باهدف ارزیابی اثر سطح تردید حرفه ای حسابرس بر توانایی کشف تقلب و مقایسه کارایی دو چارچوب تردید حرفه ای هرت و فوزیا- یانتی انجام شد.   روش: جامعه آماری پژوهش متشکل از کلیه مدیران فنی و شرکای مؤسسه های حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار در سال 1403 است. داده های مورد نیاز از طریق پرسشنامه جمع آوری شد که تعداد 169 پرسشنامه معتبر به عنوان نمونه مورد تحلیل قرار گرفت. ابعاد پرسشنامه به شرح زیر است: شش گانه تردید حرفه ای هرت: ذهن پرسشگر، تعلیق قضاوت، جستجوی دانش، درک میان فردی، خودمختاری و عزت نفس؛ چهارگانه تردید حرفه ای فوزیا و یانتی: کیفیت شخصی، نگرش حسابرس، تخصص و ارزیابی انتقادی و شش گانه توانایی کشف تقلب. در نهایت تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزار Smart PLS صورت گرفت.   یافته ها: نتایج به دست آمده از تحلیل داده ها نشان داد تردید حرفه ای مبتنی بر مدل هرت تأثیر مثبت و معناداری بر توانایی کشف تقلب دارد، درحالی که چارچوب فوزیا و یانتی اثر معناداری نشان نداد.   نتیجه گیری: یافته های پژوهش حاضر بر ضرورت تقویت ابعاد شناختی و رفتاری تردید حرفه ای بویژه ذهن پرسشگر، تعلیق قضاوت و خودمختاری تأکید کرده و پیشنهاد می کنند برنامه های آموزشی حرفه ای با محوریت توسعه مهارت های تحلیلی و روان شناختی حسابرسان تدوین شود.

هدف: هدف این پژوهش بررسی تأثیر اجتناب مالیاتی بر ساخت امپراتوری مدیریتی باتوجه به نقش سازوکارهای نظارتی و اعتماد به نفس بیش از حد مدیرعامل است.   روش: جامعه آماری این پژوهش شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و نمونه آماری آن شامل داده های 105 شرکت برای دوره 9 ساله 1401-1393 است. روش نمونه گیری، روش حذفی سیستماتیک بوده است. در این پژوهش برای تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها از مدل های رگرسیون چندگانه به روش داده های ترکیبی استفاده شده است .   یافته ها: نتایج حاصل از پژوهش نشان داد اجتناب مالیاتی تأثیر مثبتی بر ساخت امپراتوری مدیریتی دارد و سازوکارهای نظارتی این تأثیر را تضعیف می کنند. همچنین مشخص شد که اعتماد به نفس بیش از حد مدیرعامل باعث تقویت تأثیر اجتناب مالیاتی بر ساخت امپراتوری مدیریتی می شود .   نتیجه گیری: مدیران با اعتماد به نفس بیش از حد با حمایت ضعیف از سرمایه گذاران، پس اندازهای مالیاتی را به سرمایه گذاری بیش از حد و هزینه های تحقیق و توسعه بیش از حد منحرف می کنند، و این احتمال را برجسته می کند که این مدیران از پس اندازهای مالیاتی شرکت ها برای ساخت امپراتوری استفاده می کنند. از این رو سهامداران و ذینفعان شرکت، مدیران عامل با سابقه ساخت امپراتوری تخریب کننده ارزش را می بایست برکنار کرده و با بهبود سازوکارهای نظارتی شرکت از فرصت طلبی مدیران برای ساخت امپراتوری جلوگیری کنند.