مسلم فتح اللهی

دعا، به عنوان یکی از برجسته ترین کنش های کلامی و معنوی در ارتباط انسان با خداوند، از ساختارهای زبانی و کلامی ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و پیکره بنیاد، به تحلیل راهبردهای بیان کلامی در ترجمه انگلیسی مجموعه مناجات های پانزده گانه امام سجاد (ع) پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که پربسامدترین راهبرد بیان در این مناجات ها، راهبرد غیرمستقیم (شامل درخواست و اشاره) است که ریشه در ساختارهای کلامی و معنوی ادعیه دارد. این رویکرد، که به منظور حفظ ادب و خشوع در گفت وگوی کلامی با خداوند به کار رفته، نشان دهنده تواضع و عمق معنوی امام سجاد (ع) به عنوان گوینده این مناجات هاست. این ویژگی نه تنها به تعمیق ارتباط معنوی و کلامی با خداوند کمک می کند، بلکه فضای احترام آمیزی را در این متون ایجاد می نماید. بررسی ترجمه انگلیسی این ادعیه نشان می دهد که مترجم، با پایبندی به ساختار کلامی متن عربی و انتقال دقیق ادب مندی و معنویت نهفته در آن، توانسته است جلوه ای از معارف کلامی اهل بیت (ع) را در زبان انگلیسی بازتاب دهد. این پژوهش به تبیین جنبه های کلامی مناجات های امام سجاد (ع) و نقش آن ها در گسترش معارف شیعی در عرصه بین المللی کمک می کند.

در حوزه ی فیلم و انیمیشن، محصول های تولیدشده برای کودکان به دلیل فاصله ی سنی میان کودک و مترجم یا نویسنده ی بزرگ سال ضعف هایی دارند؛ زیرا تصمیم های نویسنده، مترجم و گروه دوبله با ذائقه ی شاد و جسورانه ی کودک در کشف دنیای اطراف، متفاوت است. اگر لحن فیلم های دوبله شده، واژگان گزینش شده و ترکیب آن ها برای کودک درک پذیر نباشد، به طور قطع هدف مترجم فیلم نامه ی کودک از شکل گیری ارتباطِ اثرگذار برآورده نخواهد شد. مسأله ای که در برخی قسمت های دوبله ی فارسی و عربی انیمیشن «بچه رئیس؛ الطفل الزعیم» رعایت نشده است. به طوری که گروه ترجمه با به کارگیری واژه ها و ساختارهای دستوری متفاوت با لحن گفتارگونه ی کودک، امکان ارتباط با کودک فارسی زبان و عرب زبان را کم کرده است. وجود این ویژگی پژوهشگران را بر آن داشت تا به بررسی تطبیقی لحن کودکانه در دوبله های فارسی و عربی آن بپردازند. نتایج نشان می دهد که در هر دو دوبله به دلیل پیروی از اصل انگلیسی انیمیشن، لحن کودکانه رعایت نشده است و گاهی واژگان، تعابیر، ترکیب ها و ساختارهای دستوری خارج از فهم کودک استفاده شده است؛ با این تفاوت که لحن دوبله ی عربی در مقایسه با فارسی، کودکانه تر است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ترجمه ی انیمیشن برای کودکان نیازمند ساده سازی مضامین انتزاعی و دشوار همچون استعاره ها و کنایه ها، ساده سازی واژگان دشوار مانند واژگان رسمی و کهنه و کوتاه سازی ساختارهای دستوری دشوار مانند بندهای معترضه و ترکیبات وصفی و اضافی طولانی است. تحقق این امر نیازمند انجام پژوهش های مخاطب محور بر پایه ی دریافت فرآورده است.

این مطالعه به بررسی رابطه بین حس شوخ طبعی، خودکارآمدی و فرسودگی شغلی در بین مدرسان ایرانی زبان انگلیسی پرداخته و تأثیر میانجی خودکارآمدی بر رابطه بین شوخ طبعی مدرسان و فرسودگی شغلی آنان موردبررسی قرار داده است. ازاین رو، صد و هفت مدرس زبان انگلیسی از موسسات خصوصی زبان به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده است. یافته های تحلیل مدل سازی معادلات ساختاری نشان می دهد حس شوخ طبعی و خودکارآمدی می تواند به طور مستقیم و معناداری فرسودگی شغلی را پیش بینی کند. علاوه بر این، حس شوخ طبعی به طور مثبت با خودکارآمدی مرتبط است. بخش دیگری از یافته ها نشان می دهد خودکارآمدی به طور قابل توجهی تأثیر حس شوخ طبعی بر فرسودگی شغلی را میانجی می کند.

«سرگذشت حاجیبابی اصفهانی» اثر جیمز موریه تصویرگر آداب و رسوم ایرانیان عصر قاجار است و در آشنایی اروپاییان با جامعه معاصر ایران تاثیر بسزایی داشته است. در مورد این اثر و ترجمههای فارسی آن، به ویژه ترجمه مشهور میرزا حبیب اصفهانی، بسیار سخن گفته شده است. در این میان، آنچه از نگاه منتقدین ادبی و فعالان ترجمه دور مانده، برگردان عربی این اثر با عنوان «مغامرات الحاج بابا الأصفهانی» اثر محمد افندی لطفی است که بیش از یک قرن پیش و در سال 1891 میلادی به طبع رسیده است. با عنایت به این که موریه در اثر خود در موارد بسیار متعددی مردمان ایرانی عصر قاجار را به واسطه داشتن صفات ناپسند اخلاقی مورد طعن و تمسخر قرار است و البته بسیاری از توصیفات هجوآمیز موریه در ترجمه فارسی میرزا حبیب اصفهانی بازگو نشده و یا تلطیف شده است، در این پژوهش بر آن شدیم که تصویر ایرانیان در ترجمه عربی رمان موریه را بررسی و با اصل و ترجمه فارسی اثر مقابله کنیم. یافتههای این موردپژوهی نشان داد که که مترجم عربی همچون همتای ایرانی خود، بیشتر توصیفات کنایهآمیز موریه از اعتقادات مذهبی ایرانیان را تعدیل کرده و از شدت آن کاسته است اما در برگردان تعابیر کنایهآمیز نویسنده درباره صفات منفی ایرانیان برخلاف همتای ایرانی خود از ترجمه دقیق بهره گرفته و بیشتر این توصیفات را عینا برای خواننده عربزبان بازگو کرده است. این نتایج گویای آن است که راهبرد مترجمان مختلف یک اثر ادبی تا حدود زیادی به بافت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه مقصد وابسته است.

در این نوشتار، تأثیر ترجمه رمان های مدرن بر هنجار سبکی طول جمله را در رمان فارسی مورد واکاوی قرار داده ایم. در این تحقیق، سه رمان کلاسیک(امیرارسلان، حسین کرد و سمک عیار)، سه رمان مدرن معاصر (جن نامه، سال های ابری و شاه کلید) و سه رمان انگلیسی (گتسبی بزرگ، وداع با اسلحه و موبی دیک) به همراه ترجمه های آنها مورد تحلیل آماری قرار گرفتند. فرضیه اصلی این تحقیق آن است که ترجمه رمان های مدرن( به سبک غربی) یکی از عوامل افزایش طول جمله در رمان های فارسی است. دلیل این افزایش، گرایش مترجمان ایرانی به ترجمه در سطح جمله و بلندتر بودن جملات انگلیسی از جملات فارسی است. نتایج تحلیل های آماری نشان داد میانگین طول جملات در رمان های انگلیسی، حدوداً یک واژه بلندتر از میانگین طول جملات در رمان های فارسی است. از سوی دیگر، مترجمان ایرانی به طور میانگین، 33/89% جملات انگلیسی را در فارسی به جمله برگردانده اند. علاوه بر این، میانگین طول جمله در رمان های مدرن معاصر، حدوداً 5/0 واژه بیشتر از رمان های کلاسیک است. با تحلیل داده های فوق می توان چنین نتیجه گرفت که ترجمه رمان های مدرن، در کنار ویژگی های سبکی و فردیِ رمان نویسان ایرانی، یکی از عوامل موثر در افزایش طول جمله در رمان های مدرن فارسی بوده است. با این همه، ترجمه رمان های مدرن، تاثیر چندانی بر هنجار طول جمله در رمان های تالیفی فارسی نداشته است. سبک فردی مترجمان و تاثیر جملات متن اصلی از جمله عواملی بوده اند که به تفاوت هنجار طول جمله در رمان های فارسی ترجمه ای و تالیفی انجامیده اند. از این رو، توصیف هنجارهای حاکم بر کنش مترجمان، بدون واکاوی متغیرهای تاثیرگذار بر فرآیند ترجمه- مانند عادتواره مترجم، ابزارهای خاص کنش ترجمه و نیازهای جامعه مقصد- امکان پذیر نمی گردد.