تدوین مدل نگرش و التزام عملی به نماز براساس سبکهای دلبستگی به خدا با نقش میانجی نگرش معنوی در دانشجویان (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
مقدمه و اهداف: ارتباط و حضور خداوند در زندگی انسان محدود به مکان و زمان نمی شود. نماز نیایش یا عملی است که با هدف برقراری ارتباط نزدیک با معبود انجام می شود. نگرش و التزام عملی به نماز بیان می کند که فرد تا چه حد در امور اعتقادی و عملی زندگی خود بر نماز پایبند است. یکی از متغیرهای پیش بینی کننده برای اعمال مذهبی و تجارب معنوی «سبک دلبستگی» است. کرک پاتریک ارتباط انسان با خدا را پیوندی می داند که با نظریه دلبستگی تبیین پذیر است و به عبارتی فرد ارتباط خود با مراقب اولیه را درون سازی کرده، و با شکل دهی نوع رابطه، نگرش خویش با دیگران و روابط اولیه زندگی خود، عقاید و باورهای دینی اش را اتخاذ می کند. سبک های دلبستگی ایمن، اجتنابی و اضطرابی به خدا سه نوع سبک دلبستگی به خدا می باشند. نگرش معنوی به دیدگاه ها، باورها، ارزش ها و احساساتی اشاره دارد که فرد نسبت به مسائل معنوی، وجود خدا یا قدرتی فراتر از خود، هدف زندگی و رابطه خود با جهان هستی دارد. براساس پیشینه نظری و عملی پژوهش نگرش معنوی متغیری است که هم با التزام و نگرش عملی به نماز و هم سبک های دلبستگی به خدا ارتباط دارد، نگرش معنوی می تواند نحوه درک و تجربه فرد از ارتباط با خدا را شکل دهد و درنتیجه میزان پایبندی وی به اعمال عبادی را تحت تأثیر قرار دهد. هدف پژوهش حاضر تدوین مدل نگرش و التزام عملی به نماز براساس سبک های دلبستگی به خدا با نقش میانجی نگرش معنوی است. روش: این پژوهش از نوع بنیادی و داده های مورد استفاده کمّی است. روش آن با توجه به ماهیت موضوع، مطالعه توصیفی از نوع همبستگی مدل معادلات ساختاری بوده است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه دانشجویان دانشگاه قرآن و حدیث در نیمسال دوم تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بودند. انتخاب نمونه به روش در دسترس انجام شد. داده ها با استفاده از مقیاس های «نگرش و التزام عملی به نماز» انیسی و همکاران (1389)، «دلبستگی به خدا» روات و کرک پاتریک (۲۰۰۲)، «سنجش نگرش معنوی» شهیدی و فرج نیا (۱۳۹۱)جمع آوری شدند. روش های آمار توصیفی شامل میانگین و انحراف معیار و همچنین روش مدل سازی معادلات ساختاری به شیوه حداقل مربعات جزئی در بخش آمار استنباطی و از نرم افزارهای آماری SPSS نسخه 27 و SmartPls نسخه 3 برای تحلیل داده ها استفاده شد. نتایج: یافته های پژوهش نشان داد میزان ضریب تعیین (R 2 ) که در داخل دایره متغیر ملاک یا وابسته اصلی مدل نشان داده شده است، 8/38 درصد از واریانس متغیر نگرش و التزام عملی به نماز از طریق متغیرهای پیش بین مدل، یعنی سبک های دلبستگی ایمن، اجتنابی و دوسوگرا به خدا و نگرش معنوی تبیین شده است. مقدار R 2 به دست آمده به عنوان ضریب تعیین متوسط قلمداد شده و نشان دهنده برازش متوسط مدل ساختاری پژوهش است. معیار Q 2 که قدرت پیش بینی یا تناسب پیش بینی مدل را نشان می دهد برای نگرش معنوی 243/0 و برای نگرش والتزام عملی به نماز 296/0 به دست آمد؛ بنابراین با توجه به مقادیر Q 2 به دست آمده قدرت پیش بینی مدل برای متغیرهای نگرش معنوی و نگرش و التزام عملی به نماز در حد متوسط است. نتایج ضرایب مسیر مستقیم بین سبک های دلبستگی به خدا به متغیر نگرش و التزام عملی به نماز معنادار نیستند و مقدار t بقیه ضرایب مسیر بزرگ تر از 96/1 بوده و در سطح 05/0 معنادار هستند. براساس نتایج حاصل شده ضرایب مسیر مستقیم بین دلبستگی ایمن، اجتنابی و دوسوگرا به خدا به نگرش و التزام عملی به نماز به ترتیب برابر 046/0، 093/0- و 002/0 بوده، و از نظر آماری معنادار نیستند ولی ضریب مسیر غیرمستقیم همین متغیرها از نظر آماری معنادار هستند؛ بنابراین می توان استنباط کرد که نگرش معنوی در ارتباط بین سبک های دلبستگی به خدا با نگرش و التزام عملی به نماز نقش میانجی کامل را دارد. بحث و نتیجه گیری: با توجه به نقش میانجی کامل نگرش معنوی برای درک بهتر و تقویت رفتار دینی مانند نماز باید به شکل گیری و توسعه نگرش معنوی نیز توجه ویژه شود. این نگرش به عنوان یک واسطه روان شناختی، انگیزه درونی لازم برای رفتار دینی مانند نماز را ایجاد می کند. این نگرش سبب معنا دادن به تجربه مذهبی می شود، نیروی درونی لازم برای تداوم و تعهد به اعمال عبادی را فراهم می سازد و عامل فعال کننده نیّت، انگیزه و التزام به نماز است. فرد ممکن است خدا را منبع امنیت بداند (دلبستگی ایمن)، اما تا زمانی که این تصویر در نگرش های عمیق معنوی نهادینه نشود به تعهد عملی در قالب اقامه نماز نمی انجامد. نگرش معنوی پل اصلی و ضروری بین رابطه درونی فرد با خدا (دلبستگی) و رفتار دینی او (نماز) است. افرادی با دلبستگی ایمن به خدا، خداوند را پناهگاهی امن می دانند؛ درنتیجه احساس حمایت، امنیت و معنا را از ارتباط با خداوند می گیرند، اما این احساس به تنهایی کافی نیست که الزام عملی به عباداتی مانند نماز ایجاد کند، بلکه نخست باید به یک «نگرش معنوی» نیرومند تبدیل شود. افراد با دلبستگی اجتنابی یا اضطرابی به خدا، رابطه ای ناپایدار، گسسته یا توأم با ترس از خدا دارند که مانع شکل گیری یک بنیان معنوی پایدار می شود و درنتیجه التزام به عبادت نیز دچار ضعف خواهد بود. در پایان پییشنهاد می شود مطالع ات بیش تری ب ا مقیاس هایی متنوع و نمونه هایی مختلف انجام پذیرد تا بتوان به چنین یافته هایی عمومیت بخشید. تقدیر از مشارکت همکاران: نویسندگان با شکرگزاری از خداوند، از تمام افرادی که در این پژوهش همراه بوده اند کمال قدردانی و تشکر را دارند. نویسنده اول مسئولیت هدایت فرایند کلی پژوهش و نویسنده دوم مسئولیت طراحی، جمع آوری داده ها و تحلیل را برعهده داشته اند. تضاد منافع و تأمین مالی: نویسندگان اعلام می کنند که هیچ تضاد منافع در این مقاله وجود ندارد و کلیه هزینه های پژوهش از سوی آنان تأمین شده است.Formulating a Model of Attitude and Practical Commitment to Prayer Based on Attachment Styles to God with the Mediating Role of Spiritual Attitude among Students
Introduction and Objectives: The connection and presence of God in human life is not limited to place and time. Prayer is an action that is performed with the aim of establishing a close relationship with the deity. The attitude and practical commitment to prayer expresses the extent to which an individual adheres to prayer in the religious and practical matters of his/her life. One of the predictive variables for religious practices and spiritual experiences is “attachment style”. Kirkpatrick considers a person’s connection to God to be a bond that can be explained by attachment theory, and in other words, the individual internalizes his/her connection to the primary caregiver, and by shaping the type of relationship, his/her attitude to others, and the early relationships of his/her life, he/she adopts his/her religious beliefs and beliefs. Secure, avoidant, and ambivalent attachment styles to God are three types of attachment styles to God. Spiritual attitude refers to the views, beliefs, values, and feelings that an individual has regarding spiritual issues, the existence of God or a power beyond him/herself, the purpose of life, and his/her relationship with the universe. Based on the theoretical and practical background of the research, spiritual attitude is a variable that is related to both commitment and practical attitude to prayer and attachment styles to God. Spiritual attitude can shape the way an individual understands and experiences his/her connection with God and, as a result, affects his/her level of adherence to religious practices. The aim of the present study is to formulate a model of attitude and practical commitment to prayer based on attachment styles to God with the mediating role of spiritual attitude. Method: This research is of a fundamental type and the data used is quantitative. Its method, considering the nature of the subject, was a descriptive study of the correlation-structural equation modeling type. The population included all students of the University of Quran and Hadith studying in the second semester of 2024-2025. The sample selection was done by the convenience sampling. The data were collected using the scales of “Attitude and Practical Commitment to Prayer” by Anisi et al. (2010), “Attachment to God” by Rowatt and Kirkpatrick (2002), “Measuring Spiritual Attitude” by Shahidi and Farajnia (2012). Descriptive statistics methods included the mean and standard deviation as well as the structural equation modeling method using the partial least squares method in the inferential statistics section, and SPSS-27 and SmartPLS-3 were applied to analyze the data. Results : The findings showed that the R-squared correlation (R2) shown within the circle of the main criterion or dependent variable of the model explained 38.8% of the variance of the attitude and practical commitment to prayer variable through the predictor variables of the model, namely secure, avoidant, and ambivalent attachment styles to God and spiritual attitude. The obtained R2 value is considered as the mean R-squared correlation and indicates the average fit of the structural model of the research. The Q2 criterion, which indicates the predictive power or predictive fit of the model, was obtained 0.243 for spiritual attitude and 0.296 for attitude and practical commitment to prayer; therefore, according to the obtained Q2 values, the predictive power of the model for the variables of spiritual attitude and attitude and practical commitment to prayer is at an average level. The results of the direct path coefficients between the attachment styles to God and the attitude and practical commitment to prayer variable are not significant, and the t value of the remaining path coefficients is greater than 1.96 and is significant at the 0.05 level. Based on the results obtained, the direct path coefficients between secure, avoidant, and ambivalent attachment to God and attitude and practical commitment to prayer were 0.046, -0.093, and 0.002, respectively, and were not statistically significant, but the indirect path coefficients of these variables were statistically significant; therefore, it can be concluded that spiritual attitude plays a complete mediating role in the relationship between attachment styles to God and attitude and practical commitment to prayer. Conclusion: Given the role of spiritual attitude as a complete mediator for better understanding and strengthening religious behavior such as prayer, special attention should be paid to the formation and development of spiritual attitude. As a psychological mediator, this attitude creates the necessary internal motivation for religious behavior such as prayer. This attitude gives meaning to the religious experience, provides the internal strength necessary for continuity and commitment to acts of worship, and is the activating factor of intention, motivation, and commitment to prayer. An individual may consider God as a source of security (secure attachment), but until this image is institutionalized in deep spiritual attitudes, it will not lead to a practical commitment in the form of prayer. Spiritual attitude is the main and necessary bridge between an individual’s internal relationship with God (attachment) and his/her religious behavior (prayer). People with a secure attachment to God consider God as a safe haven; as a result, they derive a sense of support, security, and meaning from their relationship with God. However, this feeling alone is not enough to create a practical obligation to worship such as prayer; it must first be transformed into a strong “spiritual attitude”. People with an avoidant or ambivalent attachment to God have an unstable, disconnected, or fearful relationship with God that prevents the formation of a stable spiritual foundation, and as a result, their commitment to worship will also be weak. Finally, it is suggested that more studies be conducted with diverse scales and different samples so that such findings can be generalized. Acknowledgements: The authors, with gratitude to God, would like to express their gratitude to all those who participated in this research. The first author was responsible for guiding the overall research process, and the second author was responsible for the design, data collection, and analysis. Conflict of interest and funding: The authors declare that there are no conflicts of interest in this article and that all research costs were covered by them.
تبلیغات
