ویژه نامه نامه فرهنگستان - ادبیات تطبیقی

ویژه نامه نامه فرهنگستان - ادبیات تطبیقی

ویژه نامه نامه فرهنگستان (ادبیات تطبیقی) سال سوم پاییز و زمستان 1391 شماره 2 (پیاپی 6)

مقالات

۱.

جایگاه گی یار در ادبیات تطبیقی

نویسنده:

کلید واژه ها: ادبیات تطبیقیمکتب فرانسهژان ـ ماری کارهماریوس فرانسوا گی یار

حوزه های تخصصی:
  1. ادبیات ادبیات جهان جریان ها و مکتب های ادبی
  2. ادبیات حوزه های ویژه ادبیات تطبیقی
تعداد بازدید : ۳۹۷ تعداد دانلود : ۳۷۵
چکیده: این جستار دو بخش اصلی دارد: بخش اول دربارۀ پیشینۀ ادبیات تطبیقی در فرانسه و معرفی مختصر ماریوس فرانسوا گی یار و کتاب معروفش ادبیات تطبیقی است. بخش دوم ترجمۀ تقریظ ژان ـ ماری کاره بر کتاب ادبیات تطبیقی گی یار است که خود از دو بخش تشکیل می شود: اول، مقدمۀ مؤلفان کتاب مرجع ادبیات تطبیقی چاپ دانشگاه پرینستن بر تقریظ کاره؛ دوم، مقدمه بر ادبیات تطبیقی نوشتۀ ژان ـ ماری کاره. بخش دوم جستار برگرفته از کتاب مرجع ادبیات تطبیقی چاپ دانشگاه پرینستن تألیف دیوید دمراش و دو تن از همکاران اوست. مؤلفان این کتاب که دربارۀ فراز و فرود ادبیات تطبیقی و ادبیات جهان از اروپای عصر روشنگری تا دهکدۀ جهانی امروز است، مقدمه های کوتاه و روشنگری بر مقالات کتاب نوشته اند که ترجمۀ مقدمۀ آنان را نیز در اینجا آورده ایم.
۲.

نام و ماهیت ادبیات تطبیقی

نویسنده: مترجم:

کلید واژه ها: ادبیاتادبیات تطبیقیادبیات جهانادبیات ملیادبیات عمومیایدۀ توسعه

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸۷ تعداد دانلود : ۳۷۸
چکیده: «نام و ماهیت ادبیات تطبیقی» یکی از چهارده مقاله ای است که رنه ولک (1903 ـ 1995)، منتقد مشهور چک تبارِ امریکایی، در سال های دهۀ 1960 منتشر کرده و در سال 1970 در مجموعه مقالات او با عنوان بازشناسی: مفاهیم دیگری از نقد به چاپ رسیده است.1 هدف هر یک از مقالات این مجموعه بررسی توسعۀ مفهومی است که به درک بهتر اثر ادبی کمک می کند. مقالۀ حاضر به تاریخچۀ اصطلاح comparative literature (ادبیات تطبیقی) و تکامل معانی آن، به ویژه در زبان های اروپایی، اختصاص دارد. از نظر ولک، در ادبیات تطبیقی باید به دنبال چشم انداز، ماهیت و روش شناسی دیگری باشیم. ادبیات را باید در چشم اندازی جهانی و عمومی مطالعه کنیم نه در چشم اندازی ملی یا در قالب آثار پراکنده. ادبیات تطبیقی، در کنار ادبیات عمومی و ادبیات ملی، از مهم ترین رویکردها در مطالعۀ ادبیات است. در مطالعات ادبی، باید صرفاً به آن چیزی پرداخت که حاصل بینشی در کلیّت ادبیات باشد، یعنی ادبیات جهان، و این کار با روش «علّی» میسر نیست. در رویکرد تطبیقی، بی تردید باید بر تعصبات ملی و نگرش های بسته غلبه کرد، اما وجود و حیات سنّت های گوناگون ملی را نباید نادیده یا دست کم گرفت. در این رویکرد، هم به ادبیات ملی نیاز است هم به ادبیات عمومی؛ هم به تاریخ ادبی هم به نقد ادبی؛ هم به درون مایه ها و صورت های ادبی توجه می شود هم به جنبه های زیباشناختی و هم به چشم انداز گسترده تری که تنها با این رویکرد قابل رؤیت است. (س. ر. خ.)
۳.

تعریف و عملکرد ادبیات تطبیقی

کلید واژه ها: ادبیات تطبیقیتأثیر و تأثّرمکتب امریکاییمکتب فرانسهماهیت بینارشته ای

حوزه های تخصصی:
  1. ادبیات ادبیات جهان جریان ها و مکتب های ادبی
  2. ادبیات حوزه های ویژه ادبیات تطبیقی
تعداد بازدید : ۱۳۱۴ تعداد دانلود : ۱۲۳۳
چکیده: هنری رماک (1916-2009)، استاد زبان آلمانی و نظریه پرداز ادبیات تطبیقی، در برلین به دنیا آمد. رماک سال ها در کمیتۀ اجرایی انجمن ادبیات تطبیقی امریکا خدمت کرد و از بنیان گذاران طرح «تاریخ تطبیقی ادبیات ها در زبان های اروپایی» بود. در حوزۀ ادبیات تطبیقی اغلب به انتشار مقالاتی در زمینۀ نظری می پرداخت و دو مقالۀ بنیادین و مهم منتشر کرد: «ادبیات تطبیقی بر سر دو راهی» (1960) و «تعریف و عملکرد ادبیات تطبیقی» (1961) که به زبان های مختلف ترجمه شده و بسیار مورد استناد قرار گرفته اند. مقالۀ «ادبیات تطبیقی: تعریف و کارکرد» تثبیت کنندۀ دیدگاه های مکتب امریکایی ادبیات تطبیقی است. رماک با ارائۀ تعریفی نوین از ادبیات تطبیقی که مورد پذیرش بیشتر تطبیقگران امریکایی قرار گرفته است، میان ادبیات تطبیقی، به دلیل ماهیت بینارشته ای آن، با سایر دانش های بشری ارتباط تنگاتنگی برقرار کرد. تعریف رماک از ادبیات تطبیقی دو حوزۀ اصلی را در بر می گیرد: مطالعۀ ادبیات در فراسوی مرزهای یک کشور خاص، و مطالعۀ روابط میان ادبیات و سایر قلمروهای دانش و معرفت. بخش دوم تعریف او نمایانگر تمایز بنیادینی است که میان ادبیات تطبیقی از دیدگاه مکتب فرانسه و مکتب امریکایی وجود دارد. رماک در این مقاله به دنبال آن بود تا چشم انداز گسترده تری از پژوهش های تطبیقی به دست دهد. او همچنین به نقد مفهوم تأثیر و تأثر از دیدگاه مکتب فرانسه پرداخت و شرایطی برای آن قائل شد تا این دسته از پژوهش ها به درک ما از فرایند خلاق تولید اثر هنری و دریافت ما از تاریخ ادبیات کمک کند. مقالۀ رماک زمینۀ پیدایش افق های نوین در حوزۀ ادبیات تطبیقی را فراهم آورد.
۴.

پیشینۀ نوع ادبی واسوخت و بررسی تطبیقی آن در ادبیات فارسی و اردو

نویسنده:

کلید واژه ها: ادبیات فارسیادبیات تطبیقیمکتب وقوعواسوختروی گردانیادبیات اردوگله و شکوه

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹۸ تعداد دانلود : ۲۹۵
چکیده: یکی از نتایج «مکتب وقوع» که در سدۀ دهم هجری در ادبیات فارسی پدید آمد، نوع ادبی معروف به«واسوخت» بود که به ظاهر در ادبیات فارسی، حتی در عهد شاعران مشهوری که اشعاری با مضمون واسوخت سروده اند، دیده نمی شود. همان طور که محققان در شبه قاره گفته اند، این عنوان بعدها در هندوستان به اشعاری با مضمونِ اِعراض و روی گردانی بر مبنای اظهار گله و شکایت از معشوق نسبت داده شده است. در واقع، شاعران اردوزبان، با توجه به فرهنگ و ویژگی های ادبی آن اقلیم، نوآوری ها و ابداعاتی در شیوۀ بیان این مضامین ایجاد کرده اند که بررسی تطبیقی و نشان دادن آنها از منظر مقایسه و پژوهش حائز اهمیت است. دراین مقاله، ضمن اشارۀ کوتاهی به تاریخچۀ واسوخت، به بررسی چگونگی واسوخت های سروده شده به زبان اردو در ادوار مختلف می پردازیم.
۵.

فقدان روش پژوهش در مطالعات تطبیقی ادبیات عربی و فارسی

نویسنده:

کلید واژه ها: ادب فارسی و عربیچالش های پژوهش در ادبیات تطبیقیروش تحقیق در ادبیات تطبیقیقلمرو ادبیات تطبیقی

حوزه های تخصصی:
  1. ادبیات حوزه های ویژه ادبیات تطبیقی تطبیق ادبیات فارسی و ادبیات عرب
  2. ادبیات علوم ادبی نقد تحقیقات ادبی
تعداد بازدید : ۶۲۶ تعداد دانلود : ۶۱۶
چکیده: هر دانشی، بر اساس موضوع، مسئله، غایت و هدفی که دارد، نیازمند روشی ویژه در عرصۀ پژوهش است. این روش ویژه سبب می شود که پژوهشگر آسان تر و به شکل عملی تر به هدف پژوهش برسد. نگاهی گذرا به پژوهش های ادبیات تطبیقی در ایران بیانگر این واقعیت است که ویژگی مشترک بیشتر آنها دور بودن از مبانی روشمند پژوهش در عرصۀ ادبیات تطبیقی است. از این رو، ساختار و نتیجۀ بیشتر این پژوهش ها نیز غیرعلمی، نادرست و مبهم است. بر اساس یافته های این جستار، چالش های اساسی روش پژوهش در حوزۀ مطالعات تطبیقی ادبیات عربی و فارسی عبارت اند از: عدم آشنایی با نظریه های جدید، نادیده گرفتن ماهیت بینارشته ای ادبیات تطبیقی، کلی گویی، سطحی نگری و شتاب زدگی، نامشخص بودن هدف پژوهش، و وارد شدن افراد غیرمتخصص به عرصۀ پژوهش و نظریه پردازی در قلمرو ادبیات تطبیقی. از این رو، بیان اهمیت نظریه و جایگاه روش تحقیق در پژوهش های تطبیقی ادبیات عربی و فارسی و برشمردن چالش های آن هدف اساسی این پژوهش است.
۶.

حسن هنرمندی و پژوهش در ادبیات تطبیقی

نویسنده:

کلید واژه ها: ادبیات تطبیقیادبیات ملیهنرمندیادبیات فرانسویتأثیر ترجمۀ آثار فرانسوی

حوزه های تخصصی:
  1. ادبیات کلیات شخصیت ها اساتید و پژوهشگران
  2. ادبیات حوزه های ویژه ادبیات تطبیقی
تعداد بازدید : ۳۴۱ تعداد دانلود : ۳۳۵
چکیده: از زمرۀ معدود ادیبان و مترجمان و پژوهشگرانی که در ایران در موضوع ادبیات تطبیقی فعالیتی، اعم از ترجمه و تألیف و تدریس، داشته اند حسن هنرمندی (1307 ـ 1381) است. او در دو دهۀ 1950 و 1960، به ویژه در دهۀ 1960، هم به صورت آثار مستقل و هم در لابه لای ترجمه های خود از ادبیات فرانسه به این موضوع پرداخته است. در مقالۀ حاضر، که بخشی از پژوهش گسترده تر مؤلّف دربارۀ زندگی و آثار حسن هنرمندی است، آراء و آثار او در زمینۀ ادبیات تطبیقی شناسایی و تحلیل شده است.
۷.

پیدایش و رشد ادبیات تطبیقی در چین

نویسنده:

کلید واژه ها: روسیهادبیات تطبیقیهندچینانجمن ادبیات تطبیقیمجلات ادبیات تطبیقی

حوزه های تخصصی:
  1. ادبیات حوزه های ویژه ادبیات تطبیقی
  2. ادبیات ادبیات جهان نقد و بررسی آثار
تعداد بازدید : ۲۹۰ تعداد دانلود : ۲۸۳
چکیده: در این مقاله، سعی کرده ایم تا با نگرشی تاریخی و روش توصیفی ـ تحلیلی نشان دهیم که ادبیات تطبیقی در چین کی و چگونه شروع شده و تا زمان حاضر چه روندی را طی کرده است. این سیر تاریخی به چهار دورۀ زمانی متمایز تقسیم شده است. پیش از قرن بیستم، از زمان سلسلۀ هان شرقی، چین بیشترین تأثیر را از هند و از طریق ترجمۀ متون مذهبی و ادبی آن کشور می پذیرد. از اوایل قرن بیستم تا دهۀ 1930، ادبیات روسیه جایگاه مهمی در ادبیات چین پیدا می کند. در این دوران، رمان نویس های چینی تحت تأثیر نویسندگان کلاسیک و معاصر روس و سنّت های ادبی آنها سبب رونق و شکوفایی ادبیات چین می شوند. از 1930 تا 1950، با ترجمۀ آثار نویسندگان اروپایی مکتب فرانسه، ادبیات تطبیقی در آثار نویسندگان چینی جایگاه خاصی پیدا می کند. از 1950 تا 1980، پژوهش های مهمی در این حوزه در چین حاصل نمی شود. پس از دهۀ 1990، با کارهای پژوهشگران ادبیات تطبیقی مانند لانگشی، جوهان یانگ، هونگ یو، و ونگ نینگ و آگاهی از نظریات غربی، ادبیات تطبیقی در چین ماهیت چندبعدی پیدا می کند و توانمندی های ادبیات خود را بیشتر می شناسد و، در عین حفظ اصول فرهنگی و ادبی چین، به گفت وگو و تعامل ادبی با غرب می پردازد. با آنکه ادبیات تطبیقی در چین هنوز با چالش هایی روبه روست، اما بسیاری از تطبیقگران چینی از این دشواری ها آگاه اند و می کوشند با نگرشی علمی به پژوهش در حوزه های جدید ادبیات تطبیقی، مانند ادبیات تطبیقی و ترجمه پژوهی یا ادبیات تطبیقی و مطالعات فرهنگی، راه جدیدی برای گسترش هر چه بیشتر این رشته در چین بگشایند. همچنین افزایش تأسیس این رشته در دانشگاه ها و چاپ مجلات و آثار تخصصی و برگزاری همایش های ملی و بین المللی در این زمینه حاکی از رشد ادبیات تطبیقی در چین است.

معرفی کتاب ها

۱.

کتاب شناسى کتاب های نظرى ادبیات تطبیقى در کشورهاى عربى و ایران از آغاز تا سال1391 ﻫ.ش/2012م

نویسنده:

کلید واژه ها: کتابشناسىادبیات تطبیقى در جهان عربادبیات تطبیقى در ایران

حوزه های تخصصی:
  1. ادبیات علوم ادبی مرجع شناسی کتابشناسی ها و فهرست ها
  2. ادبیات حوزه های ویژه ادبیات تطبیقی تطبیق ادبیات فارسی و ادبیات عرب
تعداد بازدید : ۳۳۳ تعداد دانلود : ۳۳۱
چکیده: در این مقاله سعى شده است تا کتاب شناسى نسبتاً کاملى از کتاب هاى نظرى ادبیات تطبیقى در دو حیطۀ ترجمه و تألیف ارائه شود. دامنۀ مکانى تحقیق دربرگیرندۀ کشورهاى عربى و ایران و دامنۀ زمانى تحقیق از آغاز تا ابتداى سال 1391ﻫ.ش/2012م، و دامنۀ زبانى آن شامل زبان هاى عربى و فارسى است. در این کتاب شناسى، علاوه بر شناسۀ کتاب، به مهم ترین نکات موجود در رابطه با پیوندهاى زبانى و ادبى عربى ـ فارسى اشاره شده است. در برخی موارد نیز اشتباهات و کم دقتی هاى سایر پژوهشگران ایرانى و عرب زبان در این زمینه گوشزد شده است.

گزارش ها

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۴