سرمایه داری دیجیتال و بازتولید سوژه (تحلیل عملکرد گوگل در پارادایم اقتصاد توجه)(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
مطالعات میان رشته ای ارتباطات و رسانه دوره ۸ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۲۹
133 - 166
حوزههای تخصصی:
این مقاله به بررسی نقش گوگل در فرایند بازتولید سوژههای دیجیتال از انسانها با استفاده از اقتصاد توجه میپردازد و با استفاده از چهارچوب نظری زیستقدرت میشل فوکو و استیضاح لویی آلتوسر، نشان میدهد که چگونه الگوریتمهای گوگل با جذب، تحلیل و کالاییسازی دادههای کاربران و جلب توجه آنها، سوژههای دیجیتالی مطیع و پیشبینیپذیر میسازند. در این مقاله، بهعنوان روش تحقیق از تحلیل مضمون کلارک استفاده شده است و نتایج بهدستآمده تحلیل شدند که در نهایت مضامینی که گوگل براساس آنها به جلب توجه کاربران پرداخته و توسط آن به کالاییکردن دادههایی کاربران میپردازد و سوژهها را بازتولید میکند، به دست آمد. در ادامه مقاله بیان شد که گوگل با ترکیب قدرت زیستی (مدیریت زندگی دیجیتال کاربران) و استیضاح الگوریتمی (فراخوانی کاربران بهعنوان سوژههای مصرفکننده)، نقش کلیدی در بازتولید سرمایهداری نظارتی ایفا میکند. این فرایند نهتنها حریم خصوصی را تهدید میکند، بلکه با ایجاد حباب فیلتر، تنوع دیدگاهها را محدود و هویت دیجیتالی کاربران را مطابق منافع تجاری شکل میدهد. پیامدهای اجتماعی این بازتولید سوژه میتواند تقویت نابرابری در دسترسی به اطلاعات معتبر، کاهش عاملیت انسانی در برابر الگوریتمها، نابود ساختن تنوع هویتی و بازتولید سوژه بر اساس ساختارهای سرمایهداری، کنترل اطلاعات و دانش و… باشد. در نهایت، این مقاله نشان میدهد که قدرت در عصر دیجیتال نه از طریق زور، بلکه با تولید رضایت خودخواسته و نامرئیسازی مکانیسمهای کنترل اعمال میشود.