پوران میرزایی

با واکاوی چینش مطالب در کتاب تفسیر قمی درمی یابیم مؤلف این کتاب با وجود این که به انسجام مطالب خود در نگارش کتاب پای بند است و به گونه ای سعی کرده است تا مطالب را نظام مند و معنادار در کنار هم گرد آورد؛ اما در برخی بخش ها از شیوه اصلی خود در نگارش دست کشیده که ثمره آن ایجاد متنی نامنسجم است که خواننده را به سردرگمی می کشاند. این گونه نگارش از سوی مؤلف، نمایان گر تعمّدی بودن است و تقویت کننده این ظن خواهد بود که نگارنده، کسی به غیر از علی بن ابراهیم است. این مطلب در فترت در نقل از علی بن ابراهیم و گزینشی عمل کردن مؤلف؛ نقل قول ها؛ ارجاعات و عبارات واسطه ای و نیز بیان چند دیدگاه تفسیری ذیل یک آیه و مقایسه میان آن ها، به روشنی به چشم می خورد.

یکی از آموزه های روایی پیچیده که در گزاره های متعدد، معارف و حقایق فراوانی درباره آن بیان شده است بحث از  «حجب و سرادقات» است و برخی از اندیشمندان اسلامی در شاخه های گوناگون، مانند فقه الحدیث، عرفان و حکمت در لابه لای مطالب و نه به طور مستقل به آن پرداخته اند. این نوشتار با کاوش و تحلیل روایات شیعی، به تبیین روایی مفاهیم، ویژگی ها، مختصات و مصادیق «حجب و سرادقات» پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که نسبت میان این دو، عام و خاص است به گونه ای که حجب به مفهوم مانع بودن میان حق تعالی و مخلوقات اعم از تمامی مراتب خلقت حتی جهان مادی را شامل می شود اما سرادقات به مفهوم احاطه کننده، فقط حجاب های مجرد را دربرمی گیرد و تنها به مراتب مجرد از خلقت اطلاق می گردد.