خدیجه اسلامی

هدف: شفافیت اطلاعات حسابداری، به عنوان یکی از ارکان اساسی نظام حاکمیت شرکتی، در افزایش اعتماد سرمایه گذاران، بهبود کارایی بازارهای مالی و ارتقای کارکرد نظام اقتصادی نقشی کلیدی دارد. شفافیت در گزارشگری مالی، به معنای ارائه اطلاعات قابل اتکا، جامع، به موقع و فهمیدنی است که امکان ارزیابی دقیق عملکرد و ریسک های واحدهای تجاری را فراهم می کند و زمینه را برای اتخاذ تصمیم های صحیح توسط ذی نفعان مهیا می سازد. در سال های اخیر و همگام با گسترش فعالیت های اقتصادی و پیچیده تر شدن فضای رقابت جهانی، مسئله نشت اطلاعات محرمانه و اختصاصی، به ویژه در حوزه تحقیق وتوسعه، به یکی از چالش های جدی در فرایند گزارشگری مالی بدل شده است. نشت این نوع اطلاعات، می تواند مزیت رقابتی شرکت ها را تضعیف کند، موجب از دست رفتن موقعیت های راهبردی شود و انگیزه مدیران را برای افشای داوطلبانه و شفاف اطلاعات کاهش دهد. در این میان، بررسی اثر نشت اطلاعات تحقیق وتوسعه بر شفافیت حسابداری و تحلیل نقش احتمالی حمایت از مالکیت معنوی در تعدیل این رابطه، ضرورتی علمی و عملی دارد؛ به ویژه در محیط اقتصادی ایران که با محدودیت هایی همچون تحریم های بین المللی، ضعف در سازوکارهای اجرایی و ناکارآمدی نهادی در حمایت از حقوق مالکیت فکری مواجه است. این پژوهش در چارچوب نظریه های هزینه مبادله، نمایندگی و محافظه کاری شرطی اجرا شده است. بر اساس نظریه هزینه مبادله، نشت اطلاعات محرمانه به منزله نوعی هزینه اضافی برای شرکت ها محسوب می شود که می تواند مدیران را به کاهش سطح افشا و شفافیت سوق دهد. همچنین از منظر نظریه نمایندگی، تضاد منافع میان مدیران و سهام داران در شرایط ضعف حاکمیت شرکتی تشدید می شود و این امر کاهش شفافیت اطلاعاتی را محتمل تر می سازد. روش: در این پژوهش از داده های ۱۰۷ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، طی سال های ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ استفاده شد. این شرکت ها بر اساس معیارهای خاصی از جمله ثبات فعالیت در دوره بررسی، انطباق سال مالی با پایان اسفندماه وعدم تعلق به گروه های سرمایه گذاری یا واسطه گری مالی انتخاب شدند. داده های مورد نیاز از صورت های مالی حسابرسی شده و شاخص های مربوط به حمایت از مالکیت معنوی که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری منتشر می شود، گردآوری شد. در این پژوهش، شفافیت اطلاعات حسابداری، از طریق ترکیب دو شاخص سود متهورانه و هموارسازی سود سنجیده شد و نشت اطلاعات تحقیق وتوسعه نیز با استفاده از تابع تولید کاب داگلاس اندازه گیری شد. شاخص ژینارته و پارک نیز به منزله معیار حمایت از مالکیت معنوی در نظر گرفته شد و سایر متغیرهای کنترلی همچون بازده دارایی ها، اهرم مالی، نرخ رشد دارایی ها، استقلال هیئت مدیره، اندازه شرکت و تمرکز صنعت لحاظ شدند. تحلیل داده ها با استفاده از رگرسیون خطی و چندمتغیره در نرم افزار ایویوز ۱۱ انجام گرفت. یافته ها: نتایج به روشنی نشان داد که نشت اطلاعات تحقیق وتوسعه، بر شفافیت گزارشگری مالی اثری منفی و معنادار دارد؛ به گونه ای که ضریب برآوردشده، بیانگر کاهش ملموس شفافیت در اثر افزایش نشت اطلاعات است. این یافته هم سو با نتایج پژوهش های بین المللی است که نشان دادند شرکت ها در صورت افزایش خطر انتقال اطلاعات محرمانه به رقبا، به افشای شفاف اطلاعات تمایل کمتری دارند. از سوی دیگر، نقش تعدیل کننده حمایت از مالکیت معنوی در این رابطه تأیید نشد و مشخص شد که حتی با وجود قوانین حمایت از حقوق مالکیت فکری، ضعف نظام اجرایی و نظارتی در ایران مانع تأثیرگذاری این قوانین بر بهبود شفافیت اطلاعاتی می شود. نتیجه گیری: این یافته ها بیانگر آن است که وجود چارچوب های قانونی کافی نیست و کارآمدی و ضمانت اجرای قوانین در کاهش پیامدهای منفی نشت اطلاعات نقشی اساسی دارد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که نشت اطلاعات تحقیق وتوسعه، یکی از عوامل تهدیدکننده مهم برای شفافیت اطلاعات حسابداری در شرکت های ایرانی است و در شرایطی که حمایت قانونی از مالکیت معنوی ضعیف و ناکارآمد است، مدیران و سرمایه گذاران هر دو در معرض ریسک کاهش کیفیت اطلاعات مالی قرار می گیرند. بر این اساس، تقویت نهادهای نظارتی، افزایش ضمانت های اجرایی قوانین و ارتقای فرهنگ حاکمیت شرکتی، از مهم ترین اقداماتی است که سیاست گذاران باید مدنظر قرار دهند. از سوی دیگر، مدیران شرکت ها نیز باید با به کارگیری راه کارهای داخلی همچون ایجاد سازوکارهای کنترل داخلی قوی تر و استفاده از ابزارهای نوین حفاظت از داده ها، ریسک نشت اطلاعات محرمانه را کاهش دهند. همچنین پژوهش های آینده می توانند به بررسی ابعاد دیگر نشت اطلاعات اختصاصی در حوزه هایی همچون تولید، بازاریابی و فناوری اطلاعات بپردازند و به نقش سایر متغیرهای نهادی و محیطی را در این رابطه توجه کنند. به طور کلی، این مطالعه با ارائه شواهدی تجربی، نشان داد که نشت اطلاعات تحقیق وتوسعه، نه تنها از جنبه رقابت پذیری شرکت ها، بلکه از دیدگاه کیفیت گزارشگری مالی نیز اهمیت دارد و بی توجهی به آن، می تواند به کاهش اعتماد سرمایه گذاران و تضعیف بازار سرمایه منجر شود.

در اقتصاد پرچالش کنونی با فشارهای فزاینده محیطی و منابع خارجی محدود، دارایی ها و بدهی های جاری یعنی سرمایه در گردش بنگاه های اقتصادی از اهمیت زیادی برخوردار است و مدیریت بهینه سرمایه در گردش بنگاه ها می تواند به عنوان یک مزیت برای آنها محسوب می شود. مدیریت سرمایه در گردش بیانگر سیاست ها و تصمیماتی است که در بخش سرمایه در گردش به منظور تغییر در انواع دارایی های جاری و منابع تامین مالی کوتاه مدت اعمال می شود. کنترل صحیح این بخش می تواند تاثیر بسزایی بر سودآوری شرکت داشته باشد. هدف این مطالعه طراحی مدل راهبردی تامین مالی با تمرکز بر بهینه سازی سرمایه در گردش با رویکرد داده بنیاد چندگانه می باشد. مطالعه حاضر به روش گرندد تئوری یا داده بنیاد چندگانه صورت گرفته است. برای تجزیه و تحلیل داده ها، 16 مصاحبه صورت گرفته است. بعد از فرایند کدگذاری مصاحبه ها 159 کد اولیه استخراج گردید. که در 18 مقوله فرعی و 8 مقوله اصلی دسته بندی گردید. مقولات اصلی شناسایی شده، شامل عوامل سرمایه گذاری، عوامل اقتصادی، عوامل سازمانی، عوامل تسهیلاتی، عوامل بازار، عوامل تولیدی و عوامل تجاری می باشد.

هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر برون گرایی و روان رنجوری بر نگرش ریسک، درک ریسک و انتظارات بازده سرمایه گذاران با توجه به نقش تعدیلی سواد مالی در بورس اوراق بهادار تهران بوده است. این پژوهش کاربردی بوده و ماهیت تحقیق توصیفی، از نگاه نوع رویکرد، قیاسی از دید محیط انجام تحقیق از نوع میدانی است. هم چنین پژوهش حاضر از نظر روش انجام و مطالعه، پیمایشی از منظر واحد تجزیه و تحلیل پژوهش، افراد و افق زمانی انجام پژوهش مقطعی می باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر سرمایه گذاران سازمان بورس اوراق بهادار تهران است. نمونه گیری به کمک روش نمونه گیری تصادفی انجام شد و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران، تعداد۳۸۴ نفر تعیین گردید. در رابطه با جمع آوری اطلاعات در این روش، می توان گفت که برای مطالعه سوابق و پیشینه تحقیق و هم چنین مبانی و چهارچوب نظری از روش کتابخانه ای مشتمل برتحقیقات انجام پذیرفته لاتین و فارسی، مقالات و کتب و جستجو در سایت های علمی و تحقیقی داخلی و خارجی استفاده شده است. و جهت گردآوری و جمع بندی اطلاعات و داده ها و بررسی و واکاوی نتایج حاصله، از شیوه میدانی (پرسشنامه) بهره گرفته شد. فرضیه های تحقیق با ملاحظه پاسخ های سوالات و نتایج آن ها از طریق آمار استنباطی و توصیفی و بکارگیری آزمون های مناسب بررسی شد. برون گرایی و روان رنجوری بر درک ریسک، نگرش ریسک و انتظارات بازده سرمایه گذاران بورس اوراق بهادار تهران تاثیر معنی داری دارد. هم چنین سواد مالی بر تاثیر برون گرایی، درون گرایی بر درک و نگرش ریسک و انتظارات بازده سرمایه گذاران بورس اوراق بهادار تهران نقش تعدیلگر دارد.

امروزه دانش، نوآوری و تکنولوژی نقش غیرقابل انکاری در فرایند رشد و توسعه اقتصادی دارند و امنیت حقوق مالکیت معنوی از مهم ترین و چالش برانگیزترین عوامل مؤثر بر نوآوری است. بر همین اساس، در این پژوهش تأثیر حمایت از مالکیت معنوی بر نوآوری با توجه به نقش میانجی مخارج تحقیق و توسعه و محدودیت های مالی در ۱۱۹ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره ۱۳۹۷–1401 با روش تحلیلی- همبستگی موردبررسی قرار گرفت. نتایج آزمون فرضیه ها مبتنی بر الگوی رگرسیونی نشان می دهد که حمایت از مالکیت معنوی سبب توسعه نوآوری در شرکت ها می شود و مخارج تحقیق و توسعه و محدودیت های مالی نقش میانجی دراین ارتباط دارند. نتیجه گیری می شود که با افزایش حمایت از مالکیت معنوی از نوآوران در برابر تقلید و سرقت ایده و اختراع، شرکت ها برای سرمایه گذاری در فعالیت های نوآورانه بیشتر ترغیب شده و با دریافت حقوق انحصاری، سود و بازده سرمایه گذاری بیشتری کسب می نمایند. همچنین، تأیید اثر میانجی گری مخارج تحقیق و توسعه و محدودیت مالی نشان داد که با افزایش حمایت از مالکیت معنوی و ایجاد بازخورد مثبت برای سرمایه گذاران، محدودیت های مالی کاهش یافته و این خود باعث اختصاص بودجه بیشتری به فعالیت های نوآورانه می شود. نتایج این مطالعه می تواند به سیاست گذاران، تدوین کنندگان استانداردها و قانون گذاران کمک نماید تا با شناخت بیشتر از ابعاد و پیامدهای مثبت و منفی حمایت از مالکیت معنوی، نسبت به تقویت کارکردهای ملی آن اقدام نمایند و بر اساس آن، سیاست های تشویقی لازم برای ترغیب شرکت های حاضر در بازار سرمایه اتخاذ نموده و بدین ترتیب، فعالیت های نوآوری در شرکت ها را ترویج دهند .

اضطراب حسابداری، ترس دانشجویان از رشته حسابداری از نظر توانایی درک اصطلاحات و مفاهیم حسابداری و همچنین توانایی تفسیر، تجزیه وتحلیل و انتقال اطلاعات مالی به تصمیم گیرندگان است. طبق نظریه آیزنک، اضطراب، ویژگى و خصیصه ای شخصیتى است که از ساختار شخصیتى و شناختى فرد نشأت می گیرد. در میان عوامل به وجود آورنده اضطراب، استرس های شغلی نقشی بارز را ایفا می نمایند، لذا با توجه به اهمیت سلامت روانی دانشجویان که شیوع اختلالات و بیماری های مربوط به آن در بین دانشجویان در حال افزایش است، این پژوهش با هدف بررسی اثر ویژگی های شخصیتی و سازگاری روان شناختی  بر اضطراب حسابداری دانشجویان رشته حسابداری دانشگاه های استان گلستان انجام شد. یافته های پژوهش بر اساس تحلیل163 پرسشنامه دریافت شده، شامل پرسشنامه شخصیت نئو (1985)، اضطراب دومان (2015) و سازگاری روان شناختی  بیکر و سیریاک (1989) در سال 1400 و مبتنی بر مدل سازی ساختاری بوده است. نتایج بدست آمده نشان می دهد که ویژگی های شخصیتی بر اضطراب حسابداری دانشجویان تأثیر مستقیم داشت و همچنین با اضافه شدن متغیر میانجی سازگاری روان شناختی ، تأثیر همچنان معنی دار بود. بنابراین ویژگی های شخصیتی مانند روان رنجوری و برون گرایی بر اضطراب حسابداری دانشجویان تأثیر مثبت و معنی دار و همچنین پنج عامل شخصیتی روان رنجوری، برون گرایی، سازگاری، گشودگی و وجدانی بودن بر سازگاری روان شناختی  دانشگاهی تأثیر مثبت و معنی دار داشتند. ویژگی های شخصیتی از طریق سازگاری روان شناختی بر اضطراب حسابداری تأثیر غیرمستقیم داشت. در تبیین این یافته ها می توان چنین بیان کرد که دانشجویان حسابداری با ویژگی شخصیتی برون گرایی براساس محتوای دروس دانشگاهی خود به فرایندهای تشویقی حساسیت بالایی نشان می دهند و لذا می توانند اضطراب بالایی را تجربه نمایند.

هویت حرفه ای حسابرسان به عنوان یک ویژگی رفتاری و روانشناختی محسوب می شود که می تواند در ارتقای سطح کیفیت حسابرسی انجام گرفته بسیار موثر باشد و به ارتقای سطح شفافیت مالی شرکت ها و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی شرکت ها کمک نماید و باعث تقویت موقعیت استراتژیک صاحبکاران در بازار سرمایه گردد. هدف این پژوهش بررسی تاثیر هویت حرفه ای حسابرسان بر ماهیت رقابتی صاحبکاران با توجه به نقش تجربه حسابرس می باشد. در این پژوهش 60 نفر از حسابرسان در قالب دو گروه آزمایش و کنترل، حسابرسان تحت نظر سازمان و حسابرسان شاغل در موسسات خصوصی مشارکت داشتند. ابزار جمع آوری داده های پژوهش پرسشنامه بود و برای تحلیل آزمون فرضیه های پژوهش از آزمون های روش مانوا چند متغیره، تحلیل واریانس اندازه های مکررو همچنین آزمون های تعقیبی برای مقایسه زمان استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد، ارتقای سطح هویت های حرفه ای حسابرسان بر ماهیت رقابتی صاحبکاران در دو بعد اهمیت جایگاه صاحبکار و تصویر مثبت صاحبکار تاثیر گذار است و می تواند باعث افزایش جایگاه رقابتی صاحبکار و ایجاد تصویر مثبت صاحبکار در بازار سرمایه گردد.