سید رضا باقریان موحد

معلمان و دانش آموزان دبیرستان فرهنگ قم، با همکاری و هم فکری یکدیگر، یازده شماره گاهنامه «اتاق آبی» را در 640 صفحه منتشر کردند. این کوشش مشترک، ارزش ثبت در تاریخ مطبوعات ایران را دارد. همکاری و هم فکری معلمان و دانش آموزان، یکی از بهترین راه های تبدیل نظامِ گردآوری اطلاعات (حافظه محوری) به پردازش اطلاعات و عملیاتی کردن دانش هاست. مهم ترین رمز موفقیت «اتاق آبی »ها در این بود که به تنوع رنگ ها و دیدگاه ها و سلیقه ها ایمان داشتند و دنیا را فقط آبی نمی دیدند، بلکه دنیا را با همه رنگ ها و تفاوت ها و تضادها و تناقض هایش دوست داشتند. «اتاق آبی» ها به همه ابعاد و جوانب مختلف ادبیات فارسی توجه کرده اند و بخشی را به آن اختصاص داده اند: ادبیات کهن/ ادبیات معاصر/ ادبیات منظوم/ ادبیات منثور/ ادبیات ایران/ ادبیات جهان/ ادبیات جدی/ ادبیات طنز و ... .

«دبیرستان البرز» نمونه شاخص یک واحد آموزشی تولیدمحور و مشارکت بنیان است. مدارک و شواهد رشد علمی این مرکز آموزشی به شکل مکتوب در دسترس پژوهشگران قرار دارد. معلمان و دانش آموزان این مدرسه سهم بزرگی در فرایند این تولیدات علمی و تخصصی داشته اند. خواندن نشریات دبیرستان البرز تهران ما را با تجربیات و نظرات یکی از خلاق ترین مدیران مدارس و دانشگاه های ایران آشنا می کند. خواندن این تجربیات گرانبها برای تمام کسانی که دغدغه آموزش و پرورش مطابق با استانداردهای علمی دارند، ضروری است. این مقاله، شامل معرفی 14 کتاب و نشریه است که مدیران و معلمان و دانش آموزان این مدرسه با مشارکت هم از سال 1323 تا 1353 شمسی فراهم آورده اند.

در اغلب بانک های اطلاعات و دائره المعارف ها و دانشنامه های منتشر شده، اسم های مرکب نویسندگان و کتاب ها به سه شکل بدون فاصله، نیم فاصله، و فاصله کامل بین دو جزء مرکب آمده است. همین امر سبب شده است که فرآیند دسترسی به اطلاعات و به تبع آن، انتقال و تجزیه و تحلیل اطلاعات، جامع نباشد. این ناهماهنگی در تایپ رسم الخط اسامی نویسندگان و کتاب ها در تمامی مجلدات دائره المعارف بزرگ اسلامی نیز به چشم می خورد. نویسنده در نوشتار حاضر برخی از این ناهماهنگی ها در رسم الخط عناوین کتاب ها و نام اشخاص و ناشران را متذکر می شود.

عنوان کتاب، اولین مدخل ورودی یک اثر است که می بایست براساس یک سری قواعد علمی و ذوق هنری و زیبایی شناسی انتخاب شود. عنوان چاپ شده در کتاب در پنج جای کتاب، تایپ و ثبت می شود: عطف، جلد، صفحه عنوان، فیپا و شناسنامه. چون مسئولیت ثبت عنوان کتاب در هر کدام از این مکان ها، بر عهده اشخاص گوناگونی مانند نویسنده، ناشر، تایپیست و طراح جلد است، مشاهده می شود که در تایپ عنوان کتاب، در این پنج جا، ناهماهنگی هایی به وجود می آید. این مسئله درخصوص نام نویسنده هم صدق می کند. از این رو، نویسنده در نوشتار حاضر با ذکر شاهد مثال هایی از عناوین کتاب ها سعی دارد برخی ناهماهنگی ها در عناوین کتاب ها که بیشتر شامل کم و زیاد شدن، جابجایی، دخل و تصرف و تفاوت در رسم الخط عناوین کتاب ها است، را به تصویر بکشد. سپس در ادامه، با برشمردن نمونه هایی از این گونه ناهماهنگی ها در تایپ نام نویسنده کتاب ها که بیشتر اختلاف در رسم الخط را شامل می شود و ارائه شاهد مثال هایی، نوشتار را به پایان می رساند.