مطالعه تطبیقی سیر تحول متن و نقاشی های داستان مرغابی ها و لاک پشت در کلیله ودمنه، تحفه الاحرار و انوار سهیلی(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
هنر و تمدن شرق سال ۱۳ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۵۰
32-43
حوزههای تخصصی:
داستان لاک پشت و مرغابی ها یکی از قدیمی ترین حکایاتی است که ریشه هندی دارد و به دلیل تمثیلی بودن در کتب دیگری مانند کلیله ودمنه، هفت اورنگ جامی و انوار سهیلی وارد شده است. ازسوی دیگر نقاشی های متعددی برای تزئین این نسخه ها انجام شده که تطبیق آن ها با یکدیگر می تواند در اشتراک موضوع داستانی واحد، ضرورت و اهمیت این مطالعه را شرح دهد. بنابراین سؤال اصلی پژوهش این است که با وجود جانمایه تمثیلی واحد، چه تطوری در بازنمایی متون در قیاس با متن اصلی کلیله ودمنه رخ داده است؟ روش تحقیق، توصیفی و تطبیقی است. گردآوری نمونه ها تا حد اشباع نسخه های مستند و به صورت تصادفی است. نتایج مطالعه در دو سطح تطور متن و نقاشی، قابل تبیین است. در لایه متنی، بیشترین برداشت آزادانه و تغییرات ادبی مربوط به تحفه الاحرار جامی است. ازسوی دیگر به طور کلی می توان تأیید کرد نقاشی هر نسخه، همواره در متابعت متن میزبان عمل کرده است؛ با این توضیح که نقاشی های نسخ کلیله ودمنه کاملاً هم سو با صراحت و بی پیرایگی متن، سادگی ترکیب بندی و پرهیز از پیچیدگی بصری دارند. در مورد تک نگاره انوار سهیلی، همچنان که متن، متأثر از سبک ادبی هندی دوره صفوی، پر از استعارات و صنایع ادبی است، نقاشی صادقی بیک نیز به جزئیاتی که کاشفی بیان کرده وفادار است. در مورد نقاشی نسخه های مصور تحفه الاحرار، انتقال سوژه های اصلی داستان به سوی پس زمینه و یا کوچک شدن سهم آن در ترکیب بندی، پیرنگ داستان اهمیت ثانویه یافته و مطابق با متن شعر، مخاطب انسانی و بیان عرفانی و اخلاقی اولویت یافته است.