بهروز محمدی یگانه

امروزه جوامع روستایی بیشترین آسیب را از اثرات خشکسالی دیده اند. با توجه به آسیب پذیری خانوارهای روستایی توجه به سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از مؤلفه های کلیدی تاب آوری، می تواند بهبود روند برنامه ریزی برای توسعه روستایی را تسهیل کند. لذا این پژوهش با هدف کلی بررسی نقش سرمایه اجتماعی در بهبود ابعاد تاب آوری خانوارهای روستایی در شرایط خشکسالی در سطح شهرستان مشهد انجام گرفت. در این راستا از روش تحقیق پیمایشی با به کارگیری پرسشنامه استفاده شده است. جامعه آماری ، 11706 نفر از خانوارهای روستایی شهرستان مشهد است که بر پایه جدول مورگان، 372 خانوار با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای چندمرحله ای با انتساب متناسب انتخاب شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها، از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM)، آزمون t تک نمونه ای و همبستگی پیرسون استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد که خانوارهای موردمطالعه از نظر وضعیت سرمایه اجتماعی در وضعیت مطلوبی قرار دارند اما از نظر وضعیت تاب آوری در وضعیت مناسبی نیستند. همچنین، نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که بین سرمایه اجتماعی و تمامی ابعاد تاب آوری خانوارهای روستایی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد. علاوه بر این نتایج مدل سازی معادلات ساختاری پژوهش نشان داد که ابعاد سرمایه اجتماعی با ضریب (82/0) اثر مثبتی بر ابعاد تاب آوری خانوارهای روستایی در برابر خشکسالی شهرستان مشهد دارد. در بین عوامل پنهان سرمایه اجتماعی عامل شبکه های اجتماعی (93/0) بیشترین نقش را در بهبود تاب آوری خانوارهای روستایی در برابر خشکسالی ایفا کرده است. همچنین بیشترین اثر سرمایه اجتماعی مربوط به بعد اقتصادی و کمترین اثر مربوط به بعد کالبدی تاب آوری خانوارهای روستایی بوده است.

بازسازی سکونتگاههای روستایی آسیب دیده از سوانح طبیعی بویژه زلزله یکی از مهم ترین رویکردهای مدیریت سانحه به شمار می آید و تلاش های صورت گرفته در این مرحله تاثیرات متعددی بر توسعه روستایی به طور خاص بر روی سرزندگی ساکنین دارد. به طور کلی سه سیاست عمده بازسازی از قبیل تجمیع، جابجایی و درجاسازی مورد استفاده برنامه ریزان قرار می گیرد هدف پژوهش حاضر ارزیابی شیوه های بازسازی سکونتگا ههای روستایی بعد از سانحه زلزله 1369و تاثیر آن بر سرزندگی روستایی می-باشد. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و روش تحلیلی- توصیفی مبتنی بر گردآوری داده های مورد نیاز از طریق مطالعه میدانی طریق پرسشنامه است. 13 نقطه روستایی واقع در محدوده سیاسی دهستان دستجرده (شهرستان طارم) برای مطالعه انتخاب شده است. تعداد خانوار ساکن در دهستان در سال 1390، بالغ بر 2083 مورد بوده، که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 280 خانوار به عنوان نمونه انتخاب گردیدو پرسشنامه به صورت تصادفی ساده در روستاهای مورد مطالعه توزیع شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری نظیر t تک نمونه ای، t دو نمونه ای، تحلیل عاملی و کروسکال والیس استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می-دهد که بازسازی روستاهای آسیب دیده از زلزله تاثیر منفی بر روی شاخص های سرزندگی ساکنین داشته و براساس میانگین، تغییرات در سطح 99 درصد معنادار باشد. براساس آزمون لونز تفاوت ایجاد شده توسط دو شیوه متفاوت در شاخص های سرزندگی آسایش، بهداشت محیط، ایمنی و امنیت، زیرساخت ها، زیباشناسی معنادار گزارش شده است. نتایج آزمون تحلیل کروسکال والیس جهت رتبه بندی سکونتگاه های بازسازی شده نشان می دهد، بیشترین تغییرات در ابعاد سرزندگی در روستای دستجرده صورت گرفته است.

هدف: یکی از مهمترین فرصتها و مزیتهای اقتصادی که با توجه به شرایط خاص سرزمینی ایران میتوان برای کشاورزان و ساکنین روستاها در کنار شغل اصلی آنها یعنی دامداری و کشاورزی مطرح کرد، فعالیت در بخش معدن میباشند که می تواند زمینه دستیابی به توسعه پایدار را فراهم نموده و تأثیرات بی شماری در ابعاد مختلف به همراه خواهد داشت. در این راستا تحقیق حاضر با هدف بررسی اثرات استخراج معادن بر توسعه پایدار روستایی انجام شده است. روش پژوهش: حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش، تحقیق توصیفی تحلیلی می باشد و جمع آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای و میدانی صورت گرفته است. جامعه آماری این پژوهش 10 سکونتگاه روستایی بخش کرانی است که در اراضی پیرامون خود دارای معادن می باشند که با استفاده از فرمول کوکران 250 خانوار به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ارزیابی پایداری روستاها در سه بعد محیطی، اجتماعی و اقتصادی با 40 شاخص با ابزار پرسش نامه انجام شد. داده های به دست آمده با استفاده از آزمون t و مدل ماباک مورد تحلیل قرار گرفتند. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و Excel و ترسیم نقشه ها از نرم افزار Arc GIS بهره برده شده است. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که فعالیت معادن آثار مثبت و معناداری را در بعد اقتصادی و اجتماعی بترتیب با میانگین 34/3 و 83/2 ایجاد نموده ولی در بعد محیطی اثرات منفی و معناداری با میانگین 22/3 به جا گذاشته است. رتبه بندی پایداری روستاها با استفاده از مدل ماباک نیز نشان داد روستاهای آغبلاغ طغامین، اوچگنبد خان و بستاندره بترتیب با امتیاز 940/0، 715/0 و 568/0 در رتبه های اول تا سوم و روستای شهرک با امتیاز 869/0- در رتبه آخر قرار گرفتند. نتیجه گیری: طبق یافته های پژوهش، وضعیت پایداری نواحی روستایی بخش کرانی در اثر فعالیت معادن در بعد اقتصادی، پایدار در بعد اجتماعی، نیمه پایدار و در بعد محیطی ناپایدار می باشد. نتایج رتبه بندی پایداری روستاها نیز نشان داد در کنار عامل فاصله از معادن عوامل دیگری از جمله سطح آگاهی اجتماعی و روحیه مطالبه گری ساکنین روستا، عملکرد و روابط سیاسی- اجتماعی مدیران محلی روستا بویژه شورا و دهیا

مقدمه: ناامنی غذایی به عنوان مسئله ای جدی، به ویژه در روستاهای کشورهای کمتر توسعه یافته و درحال توسعه مطرح است. ناامنی غذایی، به رفتار مصرفی و عوامل بسترساز آن بستگی دارد.هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی و ارزیابی ناامنی غذایی خانوارها در نواحی روستایی نگارش یافته است. سؤالی که درزمینه مسئله ناامنی غذایی مطرح می شود این است که مهم ترین عوامل مؤثر در تاب آوری خانوارهای روستایی در برابر ناامنی غذایی کدام می باشد؟ روش شناسی تحقیق: تحقیق حاضر ازنظر نوع کاربردی و ازنظر ماهیت توصیفی - ارزیابی می باشد. جامعه آماری تحقیق حاضر هشت روستای شهرستان زنجان است، این ۸ روستا دارای ۳۰۴۷ خانوار هستند که با استفاده از فرمول کوکران تعداد نمونه موردنیاز جهت تکمیل پرسش نامه (۳4۲) خانوار محاسبه و پرسش نامه ها با استفاده از روش سیستماتیک تکمیل شد. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی (پرسشنامه و مشاهده) و روش تجزیه وتحلیل اطلاعات هم به صورت کمی (آمار توصیفی میانگین و توزیع فراوانی، انحراف معیار) و آمار استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون، آزمون یومن ویتنی، مدل هکمن، آزمون جانکهیر و آزمون کروسکال والیس) و برای محاسبه میزان ناامنی غذایی از روش (مقیاس ناامنی غذایی) استفاده شده است.قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش، شهرستان زنجان می باشد.یافته ها: نتایج آزمون فریدمن نشان می دهد، در استراتژی های غیر غذایی مقابله با ناامنی غذایی بالاترین میانگین با مقدار62/4 مربوط به استراتژی قرض کردن پول برای خرید غذا و در استراتژی های غذایی مقابله با ناامنی غذایی بالاترین میانگین رتبه ای مربوط به استفاده از غذای ارزان قیمت با میزان 95/4 می باشد.نتایج: در منطقه موردمطالعه چون سطح ناامنی غذایی و فقر پائین می باشد بنابراین می توان انتظار داشت که سطح سرمایه اجتماعی مناسب بوده و در مواقع ضروری خانوارهای روستایی با استفاده از آن بتوانند نیازهای غذایی خود را برطرف کنند؛ بنابراین پذیرش اجتماعی، یعنی امکان تأمین نیازها از طریق کنش جمعی توسط مردم با استفاده از فرصت مشارکت در امور اجتماعی، می تواند یکی از دلایل اصلی استفاده بالا از استراتژی قرض گرفتن پول باشد.

در اواخر قرن بیستم، بسیاری از برنامه ریزان اجتماعی - اقتصادی گردشگری را یکی از راهبردهای مطمئن با چشم انداز بسیار روشن به منظور توسعه روستاها، به ویژه در کشورهای درحال توسعه، معرفی کرده اند؛ اما موضوع اساسی این است که جامعه محلی از این گردشگری انتفاع محدودی دارد و مشارکت بسیار اندکی در این زمینه می کند؛ ازاین رو گردشگری اجتماع محور می تواند در کنار حفظ منابع طبیعی و فرهنگی، مردم روستایی را از گردشگری منتفع کند؛ بنابراین هدف پژوهش حاضر، یافتن متغیرهای مؤثر در گردشگری جامعه محور در روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی است. روش انجام این پژوهش کیفی بوده و با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام شده و داده ها ازطریق نرم افزار مکس کیودا نسخه 20 تحلیل شده است. نتایج نشان می دهند که منشأ عدم استقرار توسعه گردشگری اجتماع محور در محدوده مطالعه شده را عوامل مدیریتی    ساختاری، زیست محیطی، اجتماعی فرهنگی و اقتصادی تشکیل می دهند؛ اما مهم ترین عامل برای توسعه این فعالیت، مؤلفه های مدیریتی ساختاری است؛ زیرا با استفاده از مدیریت صحیح و اصولی می توان ازیک سو جامعه محلی را آموزش داد و برای پذیرش گردشگران مهیا ساخت و از سوی دیگر، با فراهم کردن زیرساخت ها (اقامتگاه ها، راه ها، رستوران ها، پارکینگ ها، فضاهای تفریحی و...) شرایط اساسی ورود گردشگران را فراهم کرد. سپس می توان با رعایت اصول زیست محیطی، پایداری اجتماعی فرهنگی و رشد اقتصادی، به توسعه گردشگری مبتنی بر جامعه در محدوده موردمطالعه کمک کرد.

مقدمه:  حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار توجه همگان را به خود جلب کرده و به موضوعاتی بسیار ارزشمند در بسیاری از کشورها تبدیل شده است. محیط زیست به یک اکوسیستم انسان محور اشاره دارد که همزیستی با طبیعت، جامعه و اقتصاد است. هدف:  هدف این تحقیق شناسایی نقش توان اکولوژیکی در ارتقای تاب آوری نواحی روستایی  بخش مرکزی شهرستان ماهنشان است. روش شناسی: رویکرد کلی پژوهش، از نوع پژوهش های کمی و از نظر شیوه گردآوری داده ها، مبتنی بر داده های کتابخانه ای می باشد. جامعه آماری تحقیق حاضر شامل 51 روستای حوضه مرکزی شهرستان ماهنشان می باشد. قلمرو جغرافیایی پژوهش: محدوده مورد مطالعه در ﭼﺎرﭼﻮﺑﯽ از ﻣﺨﺘﺼﺎت ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ 54 °36 ﺗﺎ 45 °36  ﻋﺮض ﺷﻤ ﺎﻟﯽ و 37 °47 ﺗﺎ 12 °47 ﻃﻮل ﺷﺮﻗﯽ ﻗﺮار دارد. روستاهای مورد مطالعه ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ اداری- ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺮ ﺑﺨﺶ مرکزی از ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن ماهنشان اﺳﺖ ﮐﻪ در اﺳﺘﺎن زنجان واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ. یافته ها و بحث: یافته های تحقیق نشان می دهد، ﺑﺮ اﺳﺎس پهنه بندی اکولوژیک، بخش مرکزی ماهنشان را ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ زیر ﺑﻪ 5 ﻋﺮﺻﻪ ﻫﻢ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮد. اﯾﻦ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ارﺗﺒﺎط در درون ﻫﺮ ﯾﮏ از واﺣﺪﻫﺎی ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی؛ ﺳﺎده ﺗﺮ از ارﺗﺒﺎط ﻣﯿﺎن واﺣﺪﻫﺎی ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﺎﺷﺪ. نتیجه گیری: ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن اﯾﻦ واﺣﺪﻫﺎ ﻋﻮاﻣﻠﯽ (از ﺟﻨﺲ ﻋﻮاﻣﻞ ﻃﺒﯿﻌﯽ) وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ارﺗﺒﺎط ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ را ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﯾﻦ ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﻨﺪه ﻣﺮزﻫﺎی ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﻫﻢ ﭘﯿﻮﻧﺪ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ. براساس شاخص کل توان اکولوژیک، تفاوت معناداری میزان تاب آوری روستاهای مورد مطالعه به دست آمده است. جهت این رابطه نیز مثبت برآورد شده است که نشان دهنده وجود رابطه مستقیم می باشد، بنابراین می توان گفت با افزایش میران توان اکولوژیک، میزان تاب آوری نیز افزایش پیدا می کند.

معمولاً تاب آوری در برابر شوک های خارجی به عنوان یک ظرفیت خانوار یا جامعه تلقی می شود. شیوع همه گیری کرونا دارای اثرات مختلفی بر نواحی روستایی بود، این اثرگذاری تحت تاثیر عوامل مختلفی رخ داد، یکی از عوامل اصلی جهت کاهش ناامنی غذایی روستائیان سطح تاب اوری اجتماعی این نواحی می باشد. درهمین راستا تحقیق حاضر به دنبال پاسخ به سؤالات زیر است که وضعیت ناامنی غذایی نواحی روستاهای موردمطالعه در چه سطحی قرار دارد؟ و بین تاب اوری اجتماعی و امنیت غذایی در روستاهای مورد مطالعه چه رابطه ای وجود دارد؟ نوع تحقیق حاضر کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی - تحلیلی است. جامعه آماری این تحقیق خانوارهای  24 روستای  بخش مرکزی شهرستان زنجان است. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و روش تجزیه وتحلیل داده ها نیز به صورت آمار توصیفی و استنباطی (آزمون تی نمونه ای و معادلات ساختاری) و سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان داد، براساس نتایج رگرسیون وزن دار جغرافیایی، پهنا برابر با 167/0، مربع های باقی مانده برابر با 2751، عدد موثر برابر با 12.51، زیگما برابر با 4.24 و مقدار ضریب تعیین که میزان ارتباط خطی بین دو متغیر را اندازه گیری می کند برابر با 74/0 محاسبه شده است، بنابراین می توان گفت تاب آوری اجتماعی بر روی امنیت غذایی روستاهای مورد مطالعه موثر می باشد. بررسی نهایی معادلات ساختاری نشان می دهد که تاب اوری اجتماعی به ترتیب بیشترین تأثیر را در ابعاد احساس تعلق مکانی، مشارکت اجتماعی و اعتماد اجتماعی با مقدار بار عاملی 504/0، 384/0، 374/0  بر امنیت غذایی دارد.

توجه به توسعه کسب وکار در مناطق روستایی با توجه به شرایط موجود روند رو به کاهش جمعیت نواحی روستایی از اهمیت بسیاری زیادی برخوردار است. بر این اساس در روستاهای دارای پتانسیل گردشگری بررسی و شناسایی آسیب ها و چالش های تأثیرگذار بر کسب وکارها مربوطه به عنوان یکی از مهم ترین اقدامات ضروری جهت توسعه و بهبود وضعیت کسب وکارها از ضرورت های اولیه محسوب می شود. در این رابطه می توان نواحی روستایی منطقه اورامانات را مثال زد که به دلایلی نظیر موقعیت جغرافیایی و برگزاری مراسم مختلف با قدمت بالا، به یک مجموعه عظیم گردشگری تبدیل شده اند و کسب وکارهای زیادی در آن ها شکل گرفته است. با این حال کسب وکارهای گردشگری موجود در نواحی روستایی این منطقه همواره با چالش ها و مشکلات عدیده ای روبه رو بوده است که سبب شده تا اغلب کسب وکارهای گردشگری موجود در منطقه دارای ماندگاری و ثبات فعالیت نباشند. از همین رو در پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی – تحلیلی سعی شده است تا ضمن شناسایی چالش های کسب وکار گردشگری در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و مدیریتی در نواحی روستایی اورامانات، پیشنهادهای جهت برون رفت از وضعیت ایستا (موجود) به وضعیت مطلوب گردشگری ارائه شود. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، کتابخانه ای- میدانی (مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه)، بوده است. جامعه آماری پژوهش حاضر 11 روستای منطقه اورامانات که در مجموع دارای 422 کسب وکارهای گردشگری بوده اند، می باشد؛ که از این تعداد با استفاده از فرمول کوکران تعداد 201 فرد صاحب کسب وکار به عنوان نمونه انتخاب شده اند. در این راستا برای تجزیه وتحلیل از تکنیک مدیریت ریسک، برای ارزیابی و استخراج ریسک ها و سطح آن ها و سپس از مدل ارجحیت بندی (BWM) برای اولویت بندی پیشنهادها استفاده شده است. همچنین از نظرات و تحلیل های مربوط به 20 نفر کارشناس که به روش گلوله برفی انتخاب شده اند، نیز استفاده شده است. بر اساس یافته های پژوهش 37 ریسک در چهار بعد (اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، زیست محیطی، مدیریتی) شناسایی شده که از این 37 ریسک 31 ریسک آن معادل 7/83 درصد آن در سطح بارز (خطر جدی) تشخیص داده شده اند که لزوم سیاست گذاری و ارائه راه حل های مطلوب را طلب می کند. در این راستا بر پایه توانمندی های منطقه مورد مطالعه، 16 راه حل پیشنهاد شدند؛ که نتایج عملکردی حاصل از آن ها نشان داده است که 83/7 درصد از ریسک ها به سطح قابل قبول ارتقاء پیدا شده اند و تنها 16 درصد همچنان در سطح ریسک جدی باقی مانده اند، اما بهترین عملکرد در کاهش ریسک های (نبود مدیریت و عدم وضع قوانین و مقررات در جهت کاهش مخاطرات و آلودگی های زیست محیطی، عدم توجه به نیروی انسانی و نبود برنامه های آموزشی برای صاحبان کسب وکارهای گردشگری) حاصل شده است.

هدف: مطالعه حاضر بر برنامه ریزی احیا و توانمندسازی جوامع محلی از طریق گردشگری روستایی به ویژه گردشگری کوهستانی و کشاورزی برای ایجاد درآمد برای بسیاری از جوامع روستایی در شهرستان طارم متمرکز است. روش: پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی است و از نظر روش، در گروه پژوهش های کیفی قرار دارد. پژوهش حاضر با روش شناسی کیفی و با استفاده از تکنیک های پژوهشی مختلف از جمله تحلیل محتوا، کدگذاری و طبقه بندی بر روی 18 مصاحبه انجام شده بر اساس نمونه گیری هدفمند صورت گرفته و با استفاده از نرم افزار MAX-Q-D-A نسبت به مقوله بندی نظرات و استخراج مفاهیم، طراحی جدول ها و ترسیم نمودارها اقدام شده است. یافته ها: بر اساس یافته های پژوهش مفاهیم اصلی برای تبیین اثرات و نقش گردشگری پایدار در احیا و توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی جوامع محلی در تحقیق حاضر مشتمل بر ۳۲۲ مفهوم و ۹۷ رمز طبقه بندی گردید. مفاهیم استخراج شده در دو مقوله احیا و توانمندسازی اقتصادی مشتمل بر ۸ زیر مقوله یاکدمحوری (۱۶۰ مفهوم در قالب ۴۵ کد و زیرکد) و احیا و توانمندسازی اجتماعی شامل ۱۴ زیرمقوله یاکد محوری (۱۶۲ مفهوم در قالب ۵۳ کد و زیرکد) به عنوان مهم ترین اثرات و پیامدهای گردشگری پایدار در احیا و توانمندسازی اجتماعات محلی طبقه بندی گردید. نتیجه گیری: باتوجه به پتانسیل های بالای نواحی روستایی در شهرستان طارم، توسعه گردشگری پایدار می تواند به عنوان یک راهبرد کلیدی مؤثر برای احیا و توانمندسازی اجتماعی - اقتصادی و توسعه پایدار و بلندمدت جوامع محلی مورد توجه قرار گیرد و با برنامه ریزی و مدیریت صحیح، می توان از پتانسیل های گردشگری به عنوان یک محرک اصلی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی برای بهبود کیفیت زندگی افراد در جوامع محلی بهره برداری کرد.

گردشگری اجتماع محور، یک نوع از گردشگری است که مردم محلی در آن می توانند کنترل قابل توجهی بر فعالیت ها داشته باشند. بنابراین اصل مهم آن، مشارکت جامعه محلی است. ازاین رو هدف تحقیق حاضر، سنجش تأثیرات گردشگری جامعه محور بر توسعه روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی بوده که در سال 1402 انجام شده است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت و گردآوری اطلاعات از نوع توصیفی و از روش مدل سازی معادلات ساختاری است. جهت تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار Smart PLS4 استفاده شده است. جمع آوری اطلاعات به دو روش اسنادی (منابع کتابخانه ای، مجله های علمی) به منظور جمع آوری ادبیات پژوهش و میدانی (با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته) بوده است. جامعه آماری این پژوهش روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی است. تمام روستاهای هدف این استان مشتمل بر 25 روستا است تعداد نمونه لازم جهت جمع آوری داده ها با استفاده از فرمول کوکران 325 نفر تعیین شده است. به منظور محاسبه پایایی پژوهش از آلفای کرونباخ در نرم افزار SPSS24 استفاده شده که طبق برآورد صورت گرفته، مقدار آن 760/0 به دست آمده است. روایی پژوهش نیز به صورت کیفی و با استفاده از نظر کارشناسان و خبرگان موردبررسی قرار گرفت. با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت که عوامل اجتماعی با ضریب 880/0، زیست محیطی با ضریب 611/0، اقتصادی با ضریب 291/0 و در نهایت، عوامل مدیریتی- نهادی با ضریب 276/0، به ترتیب بیشترین تأثیر را بر توسعه روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی داشته است.

امروزه، با توجه به اینکه نیمی از جمعیت جامعه را زنان تشکیل می دهند؛ امروزه دستیابی به عدالت جنسیتی به یکی از اهداف مهم توسعه تبدیل شده است. تحقیق حاضر از نظر نوع ﮐﺎرﺑﺮدی و ماهیت، توصیفی- تحلیلی و از نظر روش کمی است. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی است. یافته های به دست آمده نشان می دهد بین اشتغال زنان و معیشت پایدار خانوارهای روستایی همبستگی مثبت و مستقیم وجود دارد. یافته های به دست آمده از مطلوبیت ابعاد معیشت پایدار با آزمون تی تک نمونه ای نشان داد تمامی ابعاد مورد بررسی معیشت پایدار با توجه به آماره t و سطح معناداری در وضعیت مطلوب قرار دارند. جهت تحلیل مطلوبیت ابعاد اشتغال زنان با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای نشان می دهد این میزان برای 8 بعد(اشتغال، دامداری، زراعت، باغداری، درآمد، فردی و آموزش) به ترتیب با آماره ی t، 177/4، 532/11، 272/1، 369/3، 494/8، 066/15، 925/5 و 788/3 دارای مطلوبیت است و دو بعد دارایی و صنایع دستی به ترتیب با آماره ی t، 751/0- و 190/2- کمتر از شرایط مطلوب ارزیابی شده است. بررسی ها نشان داد که سه بعد دارایی، زراعت و صنایع دستی با سطح معناداری بالای 05/0 از وضعیت نامطلوب برخوردارند. همچنین نتایج بدست آمده از مدل عاملی تاییدی نشان داد عوامل شناسایی شده براشتغال زنان و معیشت پایدار روستائیان معنادار و مثبت بوده و تمامی شاخص ها نشان از نیکویی برازش مدل می دهند.

تغییرات اقلیمی از مهم ترین چالش های قرن حاضر است که جوامع انسانی، به ویژه روستاها، را با تهدیداتی جدی مواجه کرده است. افزایش دما و تغییر الگوهای بارندگی، مستقیماً بر معیشت و پایداری جوامع محلی تأثیر می گذارند. در این راستا، تقویت تاب آوری اجتماعات محلی به ویژه با بهره گیری از رویکرد آینده پژوهی، ضرورتی حیاتی محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشران های کلیدی مؤثر بر افزایش تاب آوری روستاهای شهرستان مشهد در برابر تغییرات اقلیمی انجام شده است. این مطالعه از نوع کاربردی-توسعه ای و با ماهیت اکتشافی، با استفاده از روش آینده پژوهی تحلیلی-ساختاری صورت گرفته است. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۹ نفر از خبرگان محلی با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند گردآوری و سپس با استفاده از نرم افزار Micmac و روش های پویش محیطی و تحلیل اثرات متقابل تحلیل شده اند. براساس نتایج به دست آمده 14عامل کلیدی سرمایه اجتماعی، افزایش دانش، آموزش و آگاهی از طریق توسعه فعالیت های آموزش، افزایش مشارکت و توسعه ی تشکل های مردمی و نهادهای محلی، افزایش درآمد و پس انداز، تنوع بخشی، حمایت از سرمایه گذاری و توسعه نظام های حمایتی، توسعه و تقویت زیرساخت های مناسب، رعایت ضوابط فنی، مدیریت بهینه منابع آب و خاک، استفاده از فناوری های نوین در مدیریت منابع، بسترسازی نهادی، مدیریت، مسئولیت پذیری و پاسخ گویی، ارائه تسهیلات و مشوق های فنی و مالی و تسهیل مقررات و شرایط دریافت و پرداخت وام ها، بیشترین نقش و تأثیر مثبت بر وضعیت آینده تاب آوری اجتماعات محلی شهرستان مشهد ایفا می کنند.