عادل زاهدبابلان

مقدمه و هدف : پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین الگوی عوامل مؤثر بر تاب آوری مدارس در دوره ابتدایی انجام شد. روش شناسی پژوهش : این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، کیفی با رویکرد تحلیل مضمون است. میدان پژوهش شامل خبرگان دانشگاهی و مدیران و معلمان نمونه استان آذربایجان غربی است که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند ۱۷ نفر بر اساس اصل اشباع نظری به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. داده های پژوهش از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان جمع آوری شد. اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از روش تحلیل مضمون در نرم افزار MAXQDA2020 تجزیه و تحلیل شدند. جهت بررسی میزان پایایی متون کدگذاری شده از دو روش پایایی بازآزمون و پایایی بین دوکدگذار استفاده شده است. یافته ها : یافته های تحقیق نشان داد که الگوی عوامل مؤثر بر شکل گیری تاب آوری مدارس در دوره ابتدایی از هشت مضمون فراگیر عوامل زیرساختی (ایمنی سازه و امکانات و تجهیزات)، عوامل ساختاری (ساختار پویا و ساختار توانمندساز)، عوامل مدیریتی (رهبری تاب آورانه، شایستگی های مدیریتی و برنامه ریزی راهبردی)، عوامل فرهنگی (فضای روانی ایمن، فرهنگ یادگیری و جو مثبت)، عوامل پداگوژیکی (برنامه درسی منعطف و فعالیت های فوق برنامه)، عاملیت معلمان (مدیریت کلاس، تدریس اثربخش، رفتار سازمانی مثبت و توسعه حرفه ای)، تاب آوری دانش آموزان (ویژگی های تاب آورانه و مهارت های اجتماعی) و حمایت ذینفعان (پشتیبانی نهادهای اجتماعی، حمایت های مالی و مشارکت خانواده) تشکیل می شود. بحث و نتیجه گیری: بر اساس یافته های پژوهش حاضر می توان نتیجه گرفت که تاب آوری در مدارس ابتدایی یک پدیده ی چندبُعدی و نظام مند است که از تعامل پویا و هدفمند بین مولفه های درونی و بیرونی نشأت می گیرد. توجه متعادل به ابعاد و مؤلفه های شناسایی شده در این پژوهش، نه تنها می تواند به پایداری و تاب آوری مدارس در برابر بحران ها بینجامد، بلکه زمینه ساز ارتقای مستمر کیفیت آموزشی و تقویت نقش اجتماعی مدرسه به عنوان یک نهاد پیشران در فرآیند توسعه پایدار خواهد شد.