غلامرضا حیدری

هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی و تحلیل نسبت حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی با مسائل استان کرمانشاه از دیدگاه استادان و دانش آموختگان این حوزه است. روش : رویکرد پژوهش کیفی بوده و تجزیه و تحلیل داده ها با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. نمونه مورد مطالعه با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. در نهایت 20 تن از استادان و دانش آموختگان حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی مورد مصاحبه قرار گرفتند. یافته ها: پاسخ استادان و دانش آموختگان در سه محور دسته بندی شد، محور اول، حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی و ابعاد آن بود، که در آن تعاریف مصاحبه شوندگان از اطلاعات، بیشتر در تناظر با نگاه سنّتی، مهندسی و ریاضی و رویکرد نظام مدار به اطلاعات بود و مسائل اطلاعاتی از جانب آن ها بیشتر حول محور کتاب و کتابخانه معرفی شد. نظر مصاحبه شوندگان در محور دوم، در مورد استان کرمانشاه و مسائل آن، داشتن ظرفیت کشاورزی و گردشگری برای استان کرمانشاه بود و استفاده نکردن از این ظرفیت ها از مسائل مهم استان معرفی شد. در مورد ربط حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی با استان کرمانشاه و مسائل آن در محور سوم بحث گردید و استادان و کارشناسان بیشتر بر عدم استفاده از نظرات کارشناسان و متخصصان حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی برای حل مسائل استان تأکید داشتند. نتیجه گیری: حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی باید به گونه ای نظام مند و روشمند در تمام ابعاد هویت، آموزش، پژوهش و کارآفرینی و آینده نگری با توجه به سه عنصر مهم عمق، جامعیت و روزآمدی، مورد بازنگری قرار گیرد. در برنامه ریزی هایی که برای توسعه در استان انجام می شود، هر حوزه طرح و برنامه ای را در قالب های مختلف ارائه می دهد، اما در این برنامه ریزی نگاه اطلاعاتی مورد غفلت واقع شده و استادان و دانش آموختگان حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی به صورت مدون و منسجم برنامه و طرحی را در ذهن ندارند.  

هدف: یکی از محورهای کلیدی پژوهش در علم و دانش و دانشگاه و به طور خاص در حوزه ی علم سنجی و مطالعات علم، ارزیابی و سنجش واحدهای مختلف علم و دانش در دانشگاه است. این پژوهش به بررسی مطالعات مربوط به ارتقاء اعضای هیئت علمی در دانشگاه های ایران و جهان می پردازد.اهداف: در این نوشتار متون مربوط به ارتقاء اعضای هیئت علمی دانشگاه در ایران و جهان مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. تأکید این متن بیش از هرچیز بر مقالات مربوط به این حوزه بوده است.روش پژوهش: روش پژوهش سندی- تحلیلی بوده است. هرچند سعی بر آن بوده تا جستجو به صورت روش مند و نظام مند انجام شود، اما با توجه به حجم بالای نوشتجات و فرصت محدود پژوهش، هیچ گونه ادعایی نسبت به جامعیت و بسنده بودن متون مورد بررسی وجود ندارد. تنها تلاش شده است تا کلیت مسأله در قالب دسته های مختلف موضوعی در چارچوب کلی این حوزه نمایان و قابل احصاء شود.دستاوردهای مقاله:در این راستا، پیشینه های مربوط به ارتقاء در قالب نه محور عمده دسته بندی و بررسی شده اند. محورهای عمده عبارتند از:1. مطالعات مربوط به بیان موانع و چالش های موجود درآیین نامه ی ارتقاء و ارائه ی راهکارها؛2. مطالعات مربوط به یک یا تعدادی از وجوه چهارگانه ارتقاء؛3. مطالعات مربوط به بیان مسائل حاشیه نشین ها اعم از علوم انسانی، زنان، سیاه پوستان و مانند آن؛4. مطالعات تطبیقی و مقایسه ی وضعیت ارتقاء مرتبه در کشورهای مختلف؛5. مطالعات مربوط به بررسی فرآیند ارتقاء اعضای هیئت علمی در یک رشته ی خاص؛6. مطالعات مربوط به تجربیات و دیدگاه های خود اعضای هیئت علمی در مورد فرآیند ارتقاء؛7. مطالعات مربوط به سیر تطور مفهومی و گفتمانی ارتقاء در دوره های مختلف زمانی؛8. مطالعات مربوط به خودکارسازی و هوشمندسازی ارتقاء؛9. مطالعات مربوط به بومی سازی و نظریه پردازی درباره ی ارتقاء و نیز آینده نگری.نتایج بیانگر تفاوت وضعیت در ایران نسبت به جهان و به طور خاص کشورهای توسعه یافته و دانشگاه های نسل چهارم و آینده است. بنابراین پیشنهاد می شود که موضوعات کلیدی و مسائل اساسی همچون توجه به دانش و تجربیات بین المللی و به طور خاص خودکارسازی و هوشمندسازی فعالیت ها و فرآیند ارتقاءدر پژوهش های آینده بیشتر مورد توجه قرار گیرند. همچنین از دیگر مواردی که نیازمند پژوهش های بیشتر و عمیق تر است می توان به مباحث بومی سازی، نظریه پردازی و آینده نگری اشاره کرد.

هدف این نوشتار تدوین چارچوبی برای تحول در برنامه ی درسی دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی و طراحی یک برنامه ی درسی پیشنهادی برای این رشته بوده است. دستیابی به این هدف قبل از هر چیز مستلزم نقد برنامه های درسی موجود بود. ابتدا با طرح دقیق و همه جانبه ی مساله، مهم ترین چالش ها و سؤالاتی که در این زمینه وجود دارد، به گونه ای روش مند و نظام مند دسته بندی و تدوین شده اند. قدم بعدی نقد و بررسی وضعیت برنامه های درسی موجود و شناسایی و تحلیل محورهای عمده ی نقد و جزییات آن بود. در ادامه، شبکه ای از واژگان پربسامد در گفتارهای روزمره ی دغدغه مندان دانشگاهی ترسیم شد که بیانگر کلیدی ترین مفاهیم در مورد دوره های آموزشی کارآمد و مورد نیاز امروز و آینده است. این اصطلاحات و کلمات پرتکرار تا حدودی تکلیف گفتمان غالب و پیامدهای آن برای دروس آموزشی را روشن می کند. سپس، معیارها و شاخص های تحول در تناظر با محورهای عمده ی نقد، شبکه ی واژگانی و گفتمان غالب، شناسایی و دسته بندی شدند. در همین راستا، دروس عمومی، پایه و تخصصی با توجه به معیارها و شاخص-های تعیین کننده ی مسیر تحول، مورد نقد و بررسی و بازاندیشی و بازنگری قرار گرفتند و دروس پیشنهادی، برای دوره های آموزشی پایه، عمومی، تخصصی الزامی (اجباری) و اختیاری و حتی فناورانه و کارآفرینانه، که در واقع و به ترتیب ادامه ی دروس الزامی و اختیاری به حساب می آیند، شناسایی و ارائه شدند. در نهایت با تحلیل، و قبض و بسط انواع دروس تخصصی، و فرایند های موجود در آن ها، راهکارهایی برای چگونگی کارآمدسازی تک تک دروس در نسبت با معیارها، ارائه شده است. پیشنهاد نهایی این متن اجرای یک طرح پژوهشی وسیع و عمیق به منظور تکمیل و به سرانجام رساندن طرح پیشنهادی این پژوهش برای آموزش در دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی است.در این نوشتار نمونه هایی از چگونگی تحلیل و قبض و بسط روش مند و نظام مند ابعاد مختلف برنامه ی درسی دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی ارائه شد. توسعه و ادامه ی این تلاش ها و کار عمیق در تک تک بخش های این نوشتار مستلزم مطالعه و پژوهش بیشتر است. برای نمونه در مورد دروس مختلف و توسعه ی بحث در بخش های مختلف برنامه های آموزشی و درسی موجود دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی، نکات زیادی برای ارائه وجود دارد که در قالب یک مقاله ی محدود نمی گنجد و نیازمند محمل ها و فضاهای خاص دیگری است. این فضا می تواند با ارائه ی یک طرح بزرگ پژوهشی ایجاد و مهیا شود.همان طور که بیان شد در این مقاله تنها نمونه هایی از ابعاد بزرگ تر برنامه ی درسی و مسائل و موضوعات مختلف آن مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. ادامه ی این پژوهش مخصوصاً در قالب یک طرح پژوهشی بزرگ تر، حتی می تواند به عنوان الگویی برای دیگر رشته های علوم اجتماعی و انسانی هم مورد توجه قرار گیرد. یک پژوهش گسترده در این مورد حداقل در پنج محور زیر قابل توسعه است:1. تکمیل و توسعه ی بیان مسأله و ابعاد آن تحت عنوان: تبیین مساله ی برنامه ی درسی در علم اطلاعات و دانش شناسی یا تحلیل دانش شناختی مسأله ی برنامه ی درسی در علم اطلاعات و دانش شناسی؛2. توسعه ی نقد در ابعاد مختلف برنامه های درسی موجود قبلی 1391 و فعلی در پنج دانشگاه مورد بررسی، و رسیدن به دسته بندی و جمع بندی نهایی تحت عنوان: نقد و تحلیل برنامه های درسی دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی؛ 3. تدوین و توسعه ی چارچوبی برای تحول در برنامه ی درسی دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی در قالب فهرست معیارها و توصیف دقیق و عمیق تک تک آن ها تحت عنوان: ارائه ی چارچوبی برای تحول در برنامه ی درسی دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی؛4. توسعه ی توصیفات و تحلیل های مربوط به بخش انواع دروس عمومی، پایه، و تخصصی الزامی و اختیاری تحت عنوان طرح پیشنهادی برنامه ی درسی دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی یا ارائه و تبیین طرح پیشنهادی برنامه ی درسی دوره ی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی؛5. توسعه مداوم در زمینه ی ارزیابی طرح های پیشنهادی و بررسی ابعاد آن از دیدگاه حرفه مندان علم اطلاعات و دانش شناسی.