محمد هدایتی

هدف: این مقاله درپی  تبیین این نظریه است که اخلاق، با وجود ماهیت مستقل از دین، وابستگی معرفتی و انگیزشی به دین دارد و همچنین عبودیت و بندگی را  به عنوان اصلی مهم  در جهت وابستگی اخلاق به دین معرفی کند. روش: روش این مقاله توصیفی، از نوع تحلیل اسنادی می باشد. یافته ها :   اخلاق نه جزیی از دین و نه متباین و متعارض با آن است؛ بلکه هر کدام از دین و اخلاق را دارای هویتی مستقل می داند که ارتباط و نسبتی بین آنها وجود دارد.  نتیجه گیری: عبودیت نه تنها باعث پرهیز از انجام محرمات می شود بلکه در تحقق ارزش های اخلاقی مؤثر است.

این پژوهش تلاش دارد تا با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با گردآوری منابع از طریق مطالعه کتابخانه ای، ضمن به رسمیت شناختن مرز میان سه دسته معرفت دینی، به این پرسش اصلی پاسخ دهد که چه نسبتی میان علم اخلاق با دو دانش همجوار خود، یعنی علم فقه و علم کلام، از جهت منبع و روش وجود دارد.پرسش اصلی این پژوهش بدین قرار است که حدود و قلمرو علم اخلاق در منظومه معارف دینی از دو جهت منبع استخراج و نیز روش استنباط چگونه ارزیابی می شود. فرضیه نخست این است که علم اخلاق از جهت منبع با علم فقه اشتراک دارد و با علم کلام تنها در منبع شهود متفاوت است. فرضیه دوم آن است که علم اخلاق از حیث روش با دو علم فقه و کلام تفاوت دارد و در آن کمتر از دقت های علمی با رویکرد اجتهادی بهره برده شده است. هدف تحقیق تعامل و پیوند علمی و منطقی این سه دانش در راستای کاربست تفقه قرآنی در حوزه استنباط معارف دینی است.

جهاد با نفس در اخلاق دینی به پیروی از عرفان و در قالب اخلاق عرفانی واژه پرکاربردی است. در بیشتر نوشته هایی که درباره اخلاق عرفانی نگاشته شده باب جدا و درازدامنی درباره این عنوان گشوده و پیرامون آن قلم فرسایی شده است. چنان که این واژه به حوزه روایات وارد گشته و فصل ممتازی را در ابواب اخلاق نقلی به خود اختصاص داده است. این پژوهش به هدف معرفی قطعات عملیات جهاد با نفس در قالب یک پیکر و با روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. این نوشته تلاش دارد تا مجاهده با نفس که براساس بعضی روایات با عنوان جهاد اکبر از آن یاد شده و از وزن و ارزشی بالاتر از جهاد اصغر و جنگ در میدان دشمن بیرونی برخوردار گشته است را تشریح کرده و اجزای مهم این عملیات را مورد بررسی قرار دهد؛ اینکه هدف از این پیکار چیست و به چه نتایج و غنائمی می توان رسید؟ دشمن و طرف مبارزه کدام و چنین جنگی از چه اهمیت و جایگاهی برخوردار است؟ فرماندهی و نقشه پیکار از کجا مدیریت می شود و ابزار و سلاح آن چیست؟ آیا این جهاد دائمی است یا اینکه زمان موقتی را به خود اختصاص می دهد؟ نتیجه آن پرده گشایی از روابط میان جنبه های مختلف و کالبدشکافی ساختار و ارتباط ساختمانی آنها با یکدیگر است تا به تبع علل، بافتار و پیامدهای این مبارزه روشن تر گردد.