ابراهیم سلطانی نسب

در عصر کنونی که داده ها به سرعت تولید و منتشر می شوند، اطلاعات حاصل از منابع علنی به عنوان یکی از مهم ترین منابع جمع آوری و تحلیل اطلاعات امنیتی شناخته می شود. اهمیت اطلاعات حاصل از منابع علنی، نه تنها در شناسایی تهدیدات آشکار، بلکه در کشف الگوهای پنهان و ناشناخته ای است که می توانند ساختارهای امنیتی را تحت تأثیر قرار دهند. با وجود حجم گسترده مطالعات در زمینه کاربردهای اطلاعات حاصل از منابع علنی، بررسی تحلیلی آن در قالب یک تهدید ناشناخته کمتر مورد توجه قرار گرفته است و این امر شکاف مهمی در ادبیات علمی این حوزه ایجاد کرده است. این پژوهش با رویکرد مطالعات کتابخانه ای و تحلیل اسنادی به واکاوی مفهومی و نظری اطلاعات منبع باز پرداخته است و تلاش کرده ابعاد و پیامدهای آن را در چارچوب تهدیدات ناشناخته تحلیل کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اطلاعات منبع باز دارای سه بُعد عملیاتی، فناورانه و راهبردی است که در تعامل با یکدیگر می توانند به ایجاد تهدیدات ناشناخته منجر شوند. در بُعد عملیاتی، چالش های گردآوری، پالایش و صحت سنجی داده ها می تواند به انتشار اطلاعات نادرست منجر شود. در بُعد فناورانه، بهره گیری از هوش مصنوعی و کلان داده ها اگرچه توان تحلیل را افزایش داده، اما امکان سوءاستفاده در مقیاس بزرگ را نیز فراهم کرده است. در بُعد راهبردی، فقدان چارچوب های قانونی و تخصص تحلیلی می تواند تصمیم سازی امنیتی را مخدوش کند. مهم ترین نوآوری پژوهش، ارائه چارچوب تحلیلی یکپارچه ای است که نشان می دهد چگونه ویژگی های ذاتی اطلاعات منبع باز (باز بودن، سرعت و دسترسی آزاد) می تواند آن را به بستری برای تهدیدات ناشناخته تبدیل کند. در پایان، راه کارهای عملیاتی شامل تدوین چارچوب های قانونی، ارتقای فناوری های صحت سنجی، آموزش نیروی انسانی متخصص و تقویت همکاری های بین سازمانی پیشنهاد شده است. بنابراین، نتایج این مطالعه ضرورت بازنگری در سیاست ها و چارچوب های امنیتی موجود را آشکار می سازد و پیشنهاد می کند که نهادهای امنیتی و پژوهشی، دستورالعمل های دقیق تری برای بهره برداری ایمن از اطلاعات منبع باز تدوین کنند.

مطبوعات به عنوان یکی از برجسته ترین عناصر فرهنگی کشور نقش موثری در هدایت، مدیریت و نمایندگی افکار عمومی و شکل گیری وقایع تاریخی، اجتماعی و سیاسی جوامع داشته است. امروزه با توجّه به رشد شتابان فناوری های نوین و ظهور پیام رسان های مختلف در بستر فضای مجازی، قالب های متنوّعی برای انتقال پیام و اطلاع رسانی در دسترس عموم قرار گرفته است. این امر موجب شده است که عدّه ای از پایان عصر مطبوعات مکتوب و سیطره فضای مجازی در عرصه ارتباطات سخن بگویند. از سوی دیگر، عدّه ای نیز معتقدند که مطبوعات و فضای مجازی دو قالب متفاوت هستند که حیات آینده یکی در گرو دیگری نیست و هر کدام بنابر اقتضائات و شرایط خاص اجتماعی و تاریخی می توانند بر فضای اجتماعی اثر گذار باشند. در این نوشتار ضمن بررسی ایده های مذکور، به دنبال آن هستیم که با نگاه جامعه شناختی و آینده پژوهانه و بهره گیری از رویکرد اسنادی و تاریخی بر خاص بودن مطبوعات به عنوان یکی از موثرترین رسانه ها از جنبه محتوایی در عصر حاضر و آینده تأکید نموده و نشان دهیم که آنچه در حال تغییر و تحوّل است قالب و ابزار انتقال پیام است و مطبوعات در صورت درک منطقی پیشرفت تکنولوژی و تغییرات روز افزون قالب های انتقال پیام، به عنوان یک منبع اصلی و مهم تولید محتوا همچنان در آینده نیز دارای مرجعیت و هدایتگری در عرصه های اجتماعی به شمار می رود.

تحولات گسترده در جهان امروز، افزون بر آنکه فرصت هایی برای زیست فردی و جمعی بشریت فراهم ساخته است، زمینه ساز تهدیدات چشمگیری بوده است. تهدیدات دنیای جدید که بیش از گذشته دارای ماهیت ناشناختگی هستند، آثار و پیامدهای گسترده ای بر زندگی اجتماعی بشر دارند. همین امر ضرورت توجه به آنها را اجتناب ناپذیر ساخته است و عدم توجه به آنها، ثبات و امنیت روانی و اجتماعی را با مخاطره مواجهه می سازد و آینده ای از ناشناختگی ها و ابهامات را پیش روی انسان قرار می دهد. در این پژوهش به منظور مفهوم شناسی تهدید و تهدیدات ناشناخته و راهبردهای مقابله ای با آنها، از روش توصیفی استفاده شده است. با استفاده از این رویکرد، چیستی تهدیدات ناشناخته و به ویژه راهبرد مقابله با آنها در چند گام توصیف شده است. با شناخت تهدیدات ناشناخته و راهبردهای مقابله ای، الگوی فرایند دفع تهدید و مقابله با تهدیدات ناشناخته به عنوان الگوی مفهومی موردنظر این مطالعه ترسیم شده است. با توجه به رویکرد و الگوی پژوهش به منظور رصد تهدیدات مستمر و مقابله با آنها، راهبردهای ذیل اتخاذ و پیشنهاد می شود: 1. داشتن دانش و آگاهی از سیستم خودی، 2. کشف رفتارهای مهاجمان و اولویت بندی تهدیدات با عنوان «منطقه نگرانی»، 3. کشف تهدیدات به واسطه «مرکز کشف خطر»، 4. شناخت منبع و مقصد تهدیدات و 5. پیشگیری از تهدیدات ناشناخته با استفاده از «بازی دفاع»، «دفاع هوشمند»، «دفاع متحرک» و «مقابله با ترکیبی شده تهدیدات».

بیش از چهار دهه است که بررسی اقتصاد فرهنگ و هنر در دنیا مورد توجه جدی است و طی آن ادبیات روزافزونی درباره ابعاد اقتصادی فعالیت ها و آثار فرهنگی و هنری شکل گرفته و مباحث آن در دانشگاه ه ای مختلف مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. این پژوهش، با انتخاب یکی از مهم ترین روش های آینده نگاری یعنی سناریونویسی به آینده های محتمل صنایع فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در چارچوب اقتصاد مقاومتی پرداخته تا بسترهای توسعه توان داخلی جهت تحقق اقتصاد درون زا و برون گرا از طریق گسترش کمّی و کیفی صنایع فرهنگی فراهم شود. از این رو با مطالعه میدانی و احصا ابعاد نظری از ادبیات تحقیق و با استفاده از نظرات 32 نفر از پژوهشگران، 47 مقوله اصلی پس از بررسی روایی و پایایی از سوی صاحب نظران حوزه صنایع فرهنگی، استخراج شد و با استفاده از نظرات خبرگان این موضوع طی دو پنل خبرگی مورد بررسی قرار گرفت. با استفاده از روش سناریونویسی با تعیین «عدم قطعیت های کلیدی» چهار سناریوی اصلی شامل؛ سناریو اول (مرغ دریایی)، سناریو دوم (مرغ لجن خوار)، سناریو سوم (نهنگ به گل نشسته) و سناریو چهارم (دلفین در قفس) به دست آمد و راهکارهای خبرگان مورد نظر برای تحقق دورنمای مطلوب هر سناریو پیشنهاد شد.