عبدالله دولت آبادی

در عصر کنونی که داده ها به سرعت تولید و منتشر می شوند، اطلاعات حاصل از منابع علنی به عنوان یکی از مهم ترین منابع جمع آوری و تحلیل اطلاعات امنیتی شناخته می شود. اهمیت اطلاعات حاصل از منابع علنی، نه تنها در شناسایی تهدیدات آشکار، بلکه در کشف الگوهای پنهان و ناشناخته ای است که می توانند ساختارهای امنیتی را تحت تأثیر قرار دهند. با وجود حجم گسترده مطالعات در زمینه کاربردهای اطلاعات حاصل از منابع علنی، بررسی تحلیلی آن در قالب یک تهدید ناشناخته کمتر مورد توجه قرار گرفته است و این امر شکاف مهمی در ادبیات علمی این حوزه ایجاد کرده است. این پژوهش با رویکرد مطالعات کتابخانه ای و تحلیل اسنادی به واکاوی مفهومی و نظری اطلاعات منبع باز پرداخته است و تلاش کرده ابعاد و پیامدهای آن را در چارچوب تهدیدات ناشناخته تحلیل کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اطلاعات منبع باز دارای سه بُعد عملیاتی، فناورانه و راهبردی است که در تعامل با یکدیگر می توانند به ایجاد تهدیدات ناشناخته منجر شوند. در بُعد عملیاتی، چالش های گردآوری، پالایش و صحت سنجی داده ها می تواند به انتشار اطلاعات نادرست منجر شود. در بُعد فناورانه، بهره گیری از هوش مصنوعی و کلان داده ها اگرچه توان تحلیل را افزایش داده، اما امکان سوءاستفاده در مقیاس بزرگ را نیز فراهم کرده است. در بُعد راهبردی، فقدان چارچوب های قانونی و تخصص تحلیلی می تواند تصمیم سازی امنیتی را مخدوش کند. مهم ترین نوآوری پژوهش، ارائه چارچوب تحلیلی یکپارچه ای است که نشان می دهد چگونه ویژگی های ذاتی اطلاعات منبع باز (باز بودن، سرعت و دسترسی آزاد) می تواند آن را به بستری برای تهدیدات ناشناخته تبدیل کند. در پایان، راه کارهای عملیاتی شامل تدوین چارچوب های قانونی، ارتقای فناوری های صحت سنجی، آموزش نیروی انسانی متخصص و تقویت همکاری های بین سازمانی پیشنهاد شده است. بنابراین، نتایج این مطالعه ضرورت بازنگری در سیاست ها و چارچوب های امنیتی موجود را آشکار می سازد و پیشنهاد می کند که نهادهای امنیتی و پژوهشی، دستورالعمل های دقیق تری برای بهره برداری ایمن از اطلاعات منبع باز تدوین کنند.

با سیطره شهرنشینی به عنوان شکل غالب زندگی اجتماعی، رابطه فرد و شهر و چگونگی شکل گیری فضاهای شهری در نتیجه این تعامل مورد توجه جامعه شناسان و سیاستگذاران شهری قرار گرفت. خلق این فضاها متاثر از شرایط اجتماعی شهر حائز اهمیت است. به دنبال گسترش فضاهای شهری و توسعه فراغتی و مصرفی آسیب های اجتماعی به ویژه در شب نیز مطرح شده است. هدف این مطالعه بررسی ظرفیت ها و پیامدهای زیست شبانه به عنوان عرصه ای نوظهور از منظر کالبدی، اجتماعی و اقتصادی واجد امکان ها و پیامدهایی برای توسعه پایدار شهری است که می تواند در این زمینه تسهیل گر باشد یا با مداخله، روند آن را با چالش مواجه سازد. این پژوهش با روش نظریه زمینه ای و با حجم نمونه 30 نفر از مراجعین در سه محدوده میدان های تجریش، راه آهن و خیابان سی تیر در شهر تهران انجام شده است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که زیست شبانه در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی از دو جنبه ایجابی و سلبی با ویژگی هایی، بر توسعه پایدار شهری اثرگذارست. از منظر ایجابی، زیست شبانه واجد امکان هایی نظیر ایجاد اشتغال، رونق اقتصاد شهری، رقابت پذیری به سود شهروندان، افزایش نشاط اجتماعی، گسترش تعاملات و پیوندهای خانوادگی، خلق هویت های جدید، پویایی و سرزندگی است. از منظر سلبی، شیوه فعلی زیست شبانه دربردارنده پیامدهایی شامل طبقاتی شدن استفاده از خدمات شبانه، افزایش نابرابری های اجتماعی، گسترش مشاغل غیررسمی، بروز آسیب های اجتماعی و تضعیف فرهنگ محلی است که بر روند توسعه پایدار شهری تاثیرات منفی دارد. 

مطبوعات به عنوان یکی از برجسته ترین عناصر فرهنگی کشور نقش موثری در هدایت، مدیریت و نمایندگی افکار عمومی و شکل گیری وقایع تاریخی، اجتماعی و سیاسی جوامع داشته است. امروزه با توجّه به رشد شتابان فناوری های نوین و ظهور پیام رسان های مختلف در بستر فضای مجازی، قالب های متنوّعی برای انتقال پیام و اطلاع رسانی در دسترس عموم قرار گرفته است. این امر موجب شده است که عدّه ای از پایان عصر مطبوعات مکتوب و سیطره فضای مجازی در عرصه ارتباطات سخن بگویند. از سوی دیگر، عدّه ای نیز معتقدند که مطبوعات و فضای مجازی دو قالب متفاوت هستند که حیات آینده یکی در گرو دیگری نیست و هر کدام بنابر اقتضائات و شرایط خاص اجتماعی و تاریخی می توانند بر فضای اجتماعی اثر گذار باشند. در این نوشتار ضمن بررسی ایده های مذکور، به دنبال آن هستیم که با نگاه جامعه شناختی و آینده پژوهانه و بهره گیری از رویکرد اسنادی و تاریخی بر خاص بودن مطبوعات به عنوان یکی از موثرترین رسانه ها از جنبه محتوایی در عصر حاضر و آینده تأکید نموده و نشان دهیم که آنچه در حال تغییر و تحوّل است قالب و ابزار انتقال پیام است و مطبوعات در صورت درک منطقی پیشرفت تکنولوژی و تغییرات روز افزون قالب های انتقال پیام، به عنوان یک منبع اصلی و مهم تولید محتوا همچنان در آینده نیز دارای مرجعیت و هدایتگری در عرصه های اجتماعی به شمار می رود.

جوامع گوناگون در زمان های مختلف همواره با وقایعی روبه رو بوده اند که واجد ویژگی های منحصربه فرد بوده و متفکران این جوامع نیز در جهت شناخت این پدیده های نوظهور سعی در مفهوم سازی و نظریه پردازی آن ها بر اساس دستگاه های نظری مختلف داشته اند. در شرایط سیطره فرهنگی و سیاسی مدرنیته ی غربی در قالب گفتمان های آکادمیک در کشورهای غیرغربی، در لایه های عمدتاً غیر آکادمیک این کشورها و بیشتربه وسیله روشنفکران که ارتباط بیشتری با متن اجتماعی داشته اند، به شکل مقدم مفاهیم و نظریه سازی های نوینی در عرصه ی اجتماعی شکل می گیرد. مفاهیمی که نقش مهمی در شناخت نیات، اهداف، مقاصد و اندیشه اشخاص دارد. مسئله نفت و پیامدهای اجتماعی آن در ایران معاصر موضوع تفکر بسیاری از متفکران و روشنفکران اجتماعی بوده است. بیماری هلندی بعنوان وضعیتی که در آن درآمد ناشی از فروش یک منبع طبیعی صرف واردات بی رویه کالاهای مصرفی و در نتیجه ایجاد تقاضای فزاینده ی کاذب می شود. در این نوشتار درپی آن هستیم تا با روشی تفسیری در قالب روش هرمنوتیک عینی به تحلیل دو اثر از روشنفکرانی که خطر این بیماری را چه بصورت مستقیم و آگاهانه و چه غیرمستقیم تشخیص داده بودند همت گماریم. این دو روشنفکر جلال آل احمد و محمد ابراهیم باستانیپاریزی هستند که به ترتیب در کتاب غرب زدگی و حماسه کویر به مسئله بیماری هلندی البته نه با این نام پرداخته اند و برخی پیامدهای آن را نیز متذکر شده اند.