بابک زکی زاده

هدف: مصرف سبز بیانگر مسئولیت یا مشارکت مصرف کنندگان در حفاظت از محیط زیست است. مصرف سبز یکی از مؤلفه های اصلی تأثیرگذار بر مسئولیت اجتماعی و توسعه پایدار است. امروزه، به واسطه افزایش ادراک مصرف کنندگان از اهمیت محصولات سبز، تقاضا برای این نوع محصولات روبه افزایش است. نگرش و قصد خرید مصرف کنندگان محصولات سبز، به مقدار زیادی از ادراک و باورهای آنان تأثیر می پذیرد. ترویج مصرف محصولات سبز، مستلزم درک و شناخت ارزش ادراک شده مصرف کنندگان از این قبیل محصولات و از جنبه های مختلف است. با توجه به اینکه بیشتر مصرف کنندگان از رویه های مصرف احساسی تبعیت می کنند، استفاده از مدل های سنتی برای مطالعه مصرف سبز، کارایی چندانی ندارد. نظریه حسابداری ذهنی دوبل، از جمله ابزارهایی است که می تواند نحوه تغییر عواطف و احساسات مصرف کنندگان را در طول فرایند مصرف مطالعه و بررسی کند. بر اساس این تئوری، مردم در موقع خرید از یک حساب ذهنی دوبل (ضریب تعدیل لذت و ضریب تسکین درد) استفاده می کنند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر ارزش ادراک شده مصرف کنندگان بر قصد مصرف سبز آنان با تأکید بر حسابداری ذهنی دوبل و حساسیت مصرف است.روش: به لحاظ روش، پژوهش حاضر توصیفی هم بستگی و از نوع مدل یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش مصرف کنندگان استان های فارس و خوزستان بود. داده های مورد نیاز از طریق پرسش نامه گردآوری شدند. پرسش نامه استفاده شده در مقیاس لیکرت و در دو بخش مجزا بود. بخش اول، در خصوص سؤال های اطلاعات جمعیت شناختی و بخش دوم، سؤال های مرتبط با متغیرهای پژوهش بود. تجزیه وتحلیل داده های پژوهش با استفاده از مدل یابی معادلات ساختاری و از طریق نرم افزارهای اس پی اس اس نسخه ۲۶ و آموس نسخه ۲۴ انجام شد. از ۳۱۵ پرسش نامه تکمیل شده، ۳۰۸ پرسش نامه قابلیت استفاده داشت.یافته ها: این پژوهش شامل چهار سازه اصلی به نام های منافع ادراک شده، فداکاری ادراک شده، حسابداری ذهنی دوبل و قصد مصرف سبز بود. منافع ادراک شده شامل چهار بُعد بود: ارزش کارکردی، ارزش اجتماعی، ارزش عاطفی و ارزش سبز. فداکاری ادراک شده از دو بُعد ریسک اقتصادی و ریسک زمانی تشکیل شده بود. حسابداری ذهنی دوبل، دو مؤلفه ضریب تعدیل لذت و ضریب تسکین درد را شامل شد. یافته های این پژوهش نشان داد که منافع ادراک شده، فداکاری ادراک شده و مؤلفه های حسابداری ذهنی دوبل، بر قصد مصرف سبز اثر معناداری دارند. بنا بر یافته های این پژوهش، در بین مؤلفه های منافع ادراک شده، ارزش کارکردی اهمیت بیشتری دارد. به علاوه در بین مؤلفه های فداکاری ادراک شده، ارزش مؤلفه ریسک اقتصادی بیشتر از مؤلفه ریسک زمانی است. یافته ها نشان داد که منافع ادراک شده، بیشتر از فداکاری های ادراک شده بر تصمیمات خرید اثرگذار است. همچنین مؤلفه های حسابداری ذهنی دوبل، روی رابطه بین منافع و فداکاری ادراک شده با قصد مصرف سبز، تأثیر جزئی دارد؛ بدین معنا که حسابداری ذهنی دوبل باعث می شود که منافع و فداکارهای ادراک شده مصرف کنندگان، به واسطه درجات مختلف پرداخت تغییر کند. بنابر یافته های به دست آمده، بهبود لذت مصرف سبز می تواند باعث بهبود تجربه مصرف افراد و در نتیجه کاهش درد پرداخت و سپس افزایش قصد مصرف سبز افراد شود. در نهایت حساسیت مصرف، بر رابطه بین منافع ادراک شده و قصد مصرف سبز و همچنین، ضریب تعدیل لذت و قصد مصرف سبز اثر تعدیلی می گذارد؛ به این معنا که از طریق افزایش لذت مصرف و کاهش درد پرداخت، می توان به بهبود ارزش ادراک شده مصرف کنندگان و همچنین، قصد مصرف سبز آنان امیدوار بود.نتیجه گیری: هرچه ادراک تولیدکنندگان و مصرف کنندگان از منافع ادراک شده، فداکاری ادراک شده، حسابداری ذهنی دوبل و حساسیت مصرف افزایش یابد، احتمال گسترش فرهنگ مصرف سبز نیز افزایش می یابد. همچنین تولیدکنندگان می توانند از طریق افزایش لذت مصرف و کاهش درد، مصرف محصولات سبز را توسعه دهند. برای مثال ارائه های بسته های تشویقی و حمایتی یا ارائه هدایای کوچک، می تواند قیمت محصولات سبز را برای مصرف کنندگان جذاب تر کند. درکل، استراتژی های فروش می تواند محرک مناسبی برای افزایش لذت مصرف و کاهش درد ناشی از پرداخت محصولات سبز باشد.

هدف: فناوری موبایلی فناوری است که همیشه در دسترس بوده و می تواند باعث کاهش نیاز به فناوری های گران-قیمت همچون تجهیزات مخابراتی شود. فناوری های موبایلی این امکان را در اختیار سرمایه گذاران حقیقی قرار می دهد تا بتوانند در هر لحظه و مکانی که به اطلاعات مالی نیاز دارند، دسترسی داشته باشند. براین اساس پژوهش حاضر تلاش دارد تا پیشایندهای موثر بر پذیرش و به کارگیری فناوری های موبایلی از سوی سرمایه گذاران حقیقی در بورس اوراق بهادار تهران را مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. روش: این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش گردآوری داده ها توصیفی-پیمایشی، از نوع همبستگی است. داده های پژوهش حاضر از طریق توزیع پرسش نامه بین 310 سرمایه گذار جمع آوری شده است. از روش نمونه-گیری تصادفی ساده برای گردآوری داده ها استفاده شد. بازه زمانی گردآوری داده های پژوهش زمستان 1402 و بهار 1403 بود. برای تجزیه وتحلیل داده ها از روش رگرسیون سلسله مراتبی استفاده شده است. یافته ها: پژوهش حاضر شامل دو متغیر وابسته اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری و دادوستد سهام می باشد. متغیرهای مستقل شامل دانش عینی، دانش ذهنی، اعتماد به سرمایه گذاری، ریسک پذیری، آشنایی با خدمات مالی موبایلی، ارزش پرتفوی، محل سرمایه گذاری، جنسیت، تحصیلات، درآمد و محل کار بود که در سه مرحله وارد مدل شدند. در خصوص دو مدل اول هر دو متغیر وابسته، تمامی متغیرهای وارده به مدل ها معنادار بودند. درخصوص مدل سوم متغیر وابسته اول (استفاده از فناوری های موبایلی برای اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری)، به استثنای متغیرهای مربوط به آشنایی با خدمات مالی موبایلی بقیه متغیرها معنادار بودند. درخصوص مدل سوم متغیر وابسته دوم (استفاده از فناوری های موبایلی برای دادوستد سهام) همه متغیرها معنادار بودند. نتیجه گیری: با توجه به این که توسعه فناوری های مالی، خدمات مالی موبایلی، و پتانسیل های بالقوه بانکداری باز با هدف تامین نیازهای کاربران انجام می شود، لذا درک و شناخت ویژگی های فردی سرمایه گذاران است به عنوان یک پیشایند موثر بر پذیرش سرمایه گذاری های موبایلی ضروری است. به علاوه به منظور افزایش اعتماد سرمایه گذاران و ارائه خدمات بهتر به آنان، تدوین مقرراتی در صنعت فناوری های مالی درخصوص به کارگیری موبایل برای اهداف سرمایه گذاری ضروری است. درنهایت، فناوری های موبایلی می تواند به سرمایه گذاران حقیقی در دسترسی آسان تر به تراکنش ها و مدیریت پرتفوی کمک نماید. هدف: فناوری موبایلی فناوری است که همیشه در دسترس بوده و می تواند باعث کاهش نیاز به فناوری های گران-قیمت همچون تجهیزات مخابراتی شود. فناوری های موبایلی این امکان را در اختیار سرمایه گذاران حقیقی قرار می دهد تا بتوانند در هر لحظه و مکانی که به اطلاعات مالی نیاز دارند، دسترسی داشته باشند. براین اساس پژوهش حاضر تلاش دارد تا پیشایندهای موثر بر پذیرش و به کارگیری فناوری های موبایلی از سوی سرمایه گذاران حقیقی در بورس اوراق بهادار تهران را مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. روش: این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش گردآوری داده ها توصیفی-پیمایشی، از نوع همبستگی است. داده های پژوهش حاضر از طریق توزیع پرسش نامه بین 310 سرمایه گذار جمع آوری شده است. از روش نمونه-گیری تصادفی ساده برای گردآوری داده ها استفاده شد. بازه زمانی گردآوری داده های پژوهش زمستان 1402 و بهار 1403 بود. برای تجزیه وتحلیل داده ها از روش رگرسیون سلسله مراتبی استفاده شده است. یافته ها: پژوهش حاضر شامل دو متغیر وابسته اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری و دادوستد سهام می باشد. متغیرهای مستقل شامل دانش عینی، دانش ذهنی، اعتماد به سرمایه گذاری، ریسک پذیری، آشنایی با خدمات مالی موبایلی، ارزش پرتفوی، محل سرمایه گذاری، جنسیت، تحصیلات، درآمد و محل کار بود که در سه مرحله وارد مدل شدند. در خصوص دو مدل اول هر دو متغیر وابسته، تمامی متغیرهای وارده به مدل ها معنادار بودند. درخصوص مدل سوم متغیر وابسته اول (استفاده از فناوری های موبایلی برای اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری)، به استثنای متغیرهای مربوط به آشنایی با خدمات مالی موبایلی بقیه متغیرها معنادار بودند. درخصوص مدل سوم متغیر وابسته دوم (استفاده از فناوری های موبایلی برای دادوستد سهام) همه متغیرها معنادار بودند. نتیجه گیری: با توجه به این که توسعه فناوری های مالی، خدمات مالی موبایلی، و پتانسیل های بالقوه بانکداری باز با هدف تامین نیازهای کاربران انجام می شود، لذا درک و شناخت ویژگی های فردی سرمایه گذاران است به عنوان یک پیشایند موثر بر پذیرش سرمایه گذاری های موبایلی ضروری است. به علاوه به منظور افزایش اعتماد سرمایه گذاران و ارائه خدمات بهتر به آنان، تدوین مقرراتی در صنعت فناوری های مالی درخصوص به کارگیری موبایل برای اهداف سرمایه گذاری ضروری است. درنهایت، فناوری های موبایلی می تواند به سرمایه گذاران حقیقی در دسترسی آسان تر به تراکنش ها و مدیریت پرتفوی کمک نماید.

پژوهش حاضر تلاش دارد تا رابطه بین سواد مالی و تقسیم مسئولیت های مالی در سطح خانوار را با تاکید بر ویژگی های جمعیت شناختی مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ گردآوری داده ها توصیفی-مقطعی است. جامعه آماری پژوهش حاضر زوجین ساکن در استان های خوزستان و کردستان بودند که از بین آنان 213 زوج به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. برای آزمون فرضیه های پژوهش از ضریب کاپای کوهن، رگرسیون لجستیک باینری و رگرسیون چند سطحی (آمیخته) دوتایی استفاده شده است. براساس یافته های پژوهش حاضر، زوجین در مراحل مختلف مدیریت مالی خانوار (خرید و حسابداری، دریافت و بازپرداخت وام، پس انداز و سرمایه گذاری، بیمه) مشارکت دارند. همچنین یافته های این پژوهش نشان می دهد بین زوجین در خصوص تقسیم مسئولیت های مالی خانوار (همچون پیشنهاد، تصمیم گیری و اجرا اقدامات مالی) توافق وجود دارد، اما میزان این توافق در سطح پایینی قرار دارد. طبق نتایج حاصل از رگرسیون آمیخته مسئولیت امور مالی خانوار عمدتاً بر عهده مردان است. از میان هفت متغیر جمعیت شناختی تنها دو متغیر جنسیت و تحصیلات بر سواد مالی (ذهنی و عینی) اثرگذار است.

تورش های رفتاری به عنوان خطاهای شناختی نظام مند و قابل پیش بینی، می توانند فرایند تصمیم گیری مالی را به طور معنی داری تحت تأثیر قرار دهند. مدل پنج عاملی بیلارد، بیل و کایزر از چارچوب های شناخته شده در شناسایی و تبیین این تورش ها به شمار می رود. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر ویژگی های شخصیتی سرمایه گذاران حقیقی بر تورش های رفتاری آنان با استفاده از این مدل بود. جامعه آماری شامل سرمایه گذاران حقیقی فعال در بورس اوراق بهادار تهران بوده و داده ها از طریق پرسشنامه و با روش نمونه گیری گلوله برفی گردآوری شد. حجم نمونه ۲۱۶ نفر و روش تحلیل شامل مدل یابی معادلات ساختاری و آزمون های ناپارامتریک بود. متغیرهای مطالعه در سه دسته اصلی قرار داشتند: ویژگی های شخصیتی، تورش های رفتاری (تمایلی، لنگراندازی و گله واری)، و شاخص های جمعیت شناختی (جنسیت، سن، وضعیت تأهل، تحصیلات، درآمد و تجربه). بر مبنای مدل بیلارد، بیل و کایزر، ویژگی های شخصیتی بر اساس دو بعد «احتیاط–شتاب زدگی» و «اعتمادبه نفس–اضطراب» به پنج تیپ ماجراجو، مدگرا، محتاط، فردگرا و متعادل طبقه بندی می شوند.یافته ها نشان دادند که ویژگی های شخصیتی اثر معنی داری بر بروز تورش های رفتاری دارند. به علاوه، مقایسه زوجی تیپ های شخصیتی بر حسب هر سه تورش رفتاری حاکی از تفاوت معنی دار میان برخی گروه ها بود؛ برای مثال، سرمایه گذاران مدگرا و محتاط در هر سه تورش رفتاری الگوهای متفاوتی نشان دادند. از منظر جمعیت شناختی، تنها متغیرهای جنسیت و تحصیلات بر تورش تمایلی، جنسیت، سن و تجربه بر تورش گله واری، و سن بر تورش لنگراندازی اثرگذار بودند. همچنین سه متغیر جنسیت، سن و تحصیلات بر الگوی ویژگی های شخصیتی تأثیر معنی داری داشتند. نتایج این مطالعه بیانگر آن است که شناخت و تحلیل تورش های رفتاری می تواند به سرمایه گذاران حقیقی و سیاست گذاران در کاهش اثرات منفی این خطاهای شناختی و اتخاذ تصمیم های منطقی کمک کند. به ویژه، مدل پنج عاملی بیلارد، بیل و کایزر می تواند به عنوان ابزاری کارآمد در این مسیر به کار گرفته شود.