هدی پوررضاییان

اعتیاد به اینترنت که به عنوان نوعی وابستگی رفتاری و با ناتوانی در کنترل تکانه های مرتبط با استفاده از اینترنت، شناخته می شود، اگرچه در سال 1996 و چه بسا پیش از آن، توصیف شده بود، تا زمان انتشار نسخه ی پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی در سال 2013، یک اختلال دارای ملاک های تشخیصی رسمی، نبود. جایدهی اعتیاد به اینترنت در بخش سوم DSM 5 -البته با عنوان اختلال بازی اینترنتی که فقط به یکی از رفتارهای اعتیادی مربوط به اینترنت اشاره دارد- نشان دهنده ی عدم اطمینان از اختلال اعتیادی نامیدن استفاده ی افراطی و مشکل ساز از اینترنت است. با توجه به این نکته، مهم ترین هدف پژوهش حاضر که با روش توصیفی-مروری، انجام شده است، تجمیع نتایج پژوهش های معتبر اخیر با موضوع اعتیاد به اینترنت و بررسی احتمال و ضرورت جایدهی این اختلال در بخش اختلالات اعتیاد و مصرف مواد نسخه ی آتی راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، بود. با توجه به یافته های پژوهش در خصوص شباهت های اختلال اعتیاد به اینترنت با وابستگی های جسمی و روانی به مواد مخدر و سایر رفتارهای اعتیادی و هم چنین رابطه ی آن با اختلالات روان شناختی دیگر، ویژگی های ناسازگار شخصیتی و رخدادهای محیطی استرسی، به نظر می رسد که این اختلال در بخش اختلالات اعتیادی ویراست یا نسخه ی جدید DSM، به رسمیت شناخته خواهد شد.

نظریه ی خود دیالوژیک، ذهن انسان را به مثابه ی جامعه ای درونی می داند که اعضای آن (انواع خود)، همانند اعضای یک جامعه ی بیرونی، مشغول دیالوگ و تسلط جویی هستند. این نظریه، ""خود"" را به انواع سنتی (اسطوره ای)، مدرن و پست مدرن، تقسیم کرده و ویژگی های هر یک را متناسب با دوره ی تاریخی مرتبط، برمی شمارد. مهم ترین اهداف پژوهش تحلیلی حاضر، پیشنهاد تجدید نظر در تقسیم بندی مذکور به منظور کاربردی تر شدن و رهایی از قید دوره های تاریخی خاص و بدین ترتیب، ارائه ی یک تقسیم بندی جدید است. در پژوهش حاضر، ضمن پذیرش ایده ی اصلی نظریه ی خود دیالوژیک و ارزش های اجتماعی-تاریخی اش، من یا خود، به انواع اجدادی، والدینی، شخصی، آینده نگر و منعطف تقسیم شده است. به نظر می رسد که این تقسیم بندی جدید، نسبت به دسته بندی قبلی، شناخت بهتری را در مورد جامعه ی ذهنی انسان ها در تمام اعصار، فراهم می آورد. مهم ترین پیشنهاد این مقاله، آزمون علمی تقسیم بندی پیشنهادشده، در پژوهش های تطبیقی و کارآزمایی های بالینی فردی یا گروهی است.

قطع عضو، یکی از مشکلات جسمانی حادی است که منجر به تغییرات شدیدی در احساسات، شناخت ها و رفتارهای افراد می شود. مهم ترین پیامدهای روانشناختی قطع عضو، اختلال در تصویر بدنی، کاهش حرمت خود و میل به انزوای اجتماعی هستند که در صورت ازمان به اختلالات روانشناختی بالینی به ویژه افسردگی می انجامند. هدف این پژوهش، استفاده از روش روان نمایشگری (سایکودراما) به منظور کمک به کنار آمدن با قطع عضو بود. پژوهش حاضر به عنوان یک تک بررسی تجربی، از طرح تک آزمودنی ( A-B ) بهره گرفته است. به علاوه، در این پژوهش از مصاحبه کیفی و آزمون افسردگی بک (فرم کوتاه) به منظور سنجش مشکلات مراجع استفاده شده است. تغییرات نمره افسردگی مراجع از 24 به 3 و همچنین اظهارات خود او در مصاحبه های بالینی قبل و بعد از درمان، نشان می دهند که روان نمایشگری در کاهش مشکلات روانشناختی مراجع و سازش یافتگی او با فقدان عضو، مؤثر بوده است. یافته ها نشان می دهند که ماهیت انعطاف پذیر و فعال روان نمایشگری که امکان تمرین نمایشی فعالیت های روزمره زندگی را برای بیمار فراهم می سازد سبب تسهیل کنار آمدن بیمار با پیامدهای آسیب زای روانشناختی قطع عضو می شود.

زمینه و هدف : در میان تمام روان درمانی های شناخته شده، هنردرمانی از بیشترین تعداد تکنیک های درمانی برخوردار است. این نوع روان درمانی اگرچه ابتدا برای درمان کودکان پایه گذاری شد، بعدها و با گذشت زمان به روشی برای درمان بزرگسالان تبدیل شده است. پژوهش حاضر در پی دو چالش علمی-بالینی انجام شد. چالش اول مربوط به تعداد بسیار زیاد تکنیک های هنردرمانی مختص بزرگسالان و تعداد بسیار اندک تکنیک های ویژه کودکان بود. پژوهش حاضر در اصل با هدف رفع چالش نخست، آغاز گشت اما در مسیر رسیدن به این هدف، چالش دوم نیز نمایان شد. چالش اخیر مربوط به اعتبارسنجی تکنیک های ابداعی بود. هیچ شاخصی وجود نداشت که به اعتبارسنجی تکنیک ها به صورت تکی بپردازد. بنابراین ابداع شاخصی برای ارزیابی کارایی هر تکنیک به تنهایی، هدف دوم پژوهش حاضر شد. روش شناسی پژوهش : تمام مجموعه پژوهش های زیربنای مقاله حاضر، به روش تک آزمودنی که در زمره پژوهش های آزمایشی جای می گیرد، انجام شده اند. با وجود این، روش پژوهش خاص این مقاله را می توان روش کیفی دانست چراکه هم در اعتبارسنجی اولیه (به روش دلفی) و هم در اعتبارسنجی ثانویه تکنیک ها (بر مبنای شاخص کارایی)، استفاده شده است. یافته ها : در این پژوهش، مجموعاً پنج تکنیک هنردرمانی ویژه کودکان (مدادرنگی قایم شده، قالیچه سفید، چهل تیکه، نقاشی زشت، و سپر دفاعی) و یک شاخص برای ارزیابی کارایی آن ها معرفی می شود. نتایج اعتبارسنجی تکنیک ها و میزان همسانی بین نظرات ارزیابان، نشان دهنده اعتبار تکنیک های معرفی شده در پژوهش است. نتیجه گیری: بر اساس یافته های پژوهش، تکنیک های ابداعی معرفی شده را می توان تکنیک های معتبری قلمداد کرد اما با توجه به روش پژوهش، تعمیم نتایج نیازمند پژوهش های بیشتری است.

هدف پژوهش حاضر، طراحی و اثرسنجی یک برنامه آموزشی-درمانی روان نمایشگرانه مبتنی بر نقش مضاعف با تمرکز بر توانش اثرگذاری والدین بر اضطراب های تحصیلی دانش آموزان بود. روش پژوهش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمام دانش آموزان پایه چهارم تا ششم دبستان دچار اضطراب های تحصیلی در تهران بودند که از بین آنها 30 دانش آموز به صورت هدفمند و بر اساس ملاک های پژوهش، انتخاب شدند. دانش آموزان از طریق گمارش تصادفی و به صورت مساوی در دو گروه آزمایش و گواه، جای گرفتند. برنامه آموزشی-درمانی مبتنی بر نقش مضاعف در چهار جلسه اصلی همراه با جلسات راهنمایی افزوده، برای والدین دانش آموزان گروه آزمایشی اجرا شد. دانش آموزان گروه گواه نیز روان نمایشگری معمول ویژه کودکان را دریافت کردند و والدین آنها صرفاً در جلسه مصاحبه نخست حاضر بودند. برای سنجش میزان اضطراب های تحصیلی دانش آموزان و ادراک آنها نسبت به واکنش های والدین شان، روش جامعه سنجی طیف نگار به کار رفت. برای تحلیل داده ها از آزمون تحلیل کواریانس چندمتغیره استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که دانش آموزان هر دو گروه، تغییرات کاهشی معناداری را در اضطراب های تحصیلی تجربه کرده اند اما ادراک این دانش آموزان نسبت به واکنش های والدین، صرفاً در گروه آزمایشی به طور معناداری کاهش یافته است. در واقع، یافته ها نشان داد که با کنترل اثر پیش آزمون، بین میانگین پس آزمون اضطراب های تحصیلی گروه آزمایش و گواه، تفاوت معناداری وجود ندارد اما در مورد ادراک دانش آموزان نسبت به واکنش های والدین، این تفاوت در سطح 001/0P‹ معنادار است. با توجه به یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که اگر در پی تغییرات ماندگار و اساسی در اضطراب های تحصیلی دانش آموزان هستیم می بایست والدین را نیز در جلسات درمان سهیم سازیم. البته تعمیم نتایج حاصل از پژوهش حاضر، نیازمند اجرای پژوهش های مشابه متعدد در آینده است.