ناصر ملاوردی اصفهانی

سازمان ها برای ارزیابی دقیق عملکرد خود در ابعاد مختلف، نیازمند بهره گیری از ابزارهایی کارآمد و ساخت یافته هستند. در این میان، شاخص های کلیدی عملکرد به عنوان ابزاری حیاتی در پایش اثربخشی عملیات، پشتیبانی از تصمیم گیری مدیریتی و هم راستاسازی اهداف با عملکرد واقعی سازمان، جایگاه برجسته ای در ادبیات علمی یافته اند. با وجود این، شواهد نشان می دهد که بسیاری از سازمان ها، به ویژه در صنایع حیاتی نظیر پالایش نفت، هنوز در شناسایی و به کارگیری مؤثر این شاخص ها با چالش هایی مواجه اند. پژوهش کنونی با هدف شناسایی و رتبه بندی شاخص های کلیدی عملکرد در صنعت پالایش نفت ایران، به صورت مطالعه موردی در پالایشگاه اصفهان اجرا شده است. در این راستا، رویکردی ترکیبی شامل روش های دلفی، دیمتل و اولویت بندی ترتیبی در قالب پنج مرحله به کار گرفته شد. ابتدا با مرور نظام مند ادبیات، شاخص های اولیه استخراج شد و سپس با مشارکت خبرگان و بهره گیری از تکنیک دلفی، غربالگری اولیه انجام شد. در مرحله سوم، با استفاده از روش دیمتل، روابط علّی و معلولی میان شاخص ها تحلیل و ترسیم شد. در گام چهارم، با بهره گیری از رویکرد اولویت بندی ترتیبی، وزن و رتبه شاخص ها تعیین شد. درنهایت، بر اساس یافته های پژوهش، پیشنهادهای مدیریتی و فنی ارائه می شود. یافته ها نشان می دهد که شاخص شدت مصرف انرژی با وزن 0.2135 در رتبه نخست، شاخص حاشیه سود عملیاتی با وزن 0.2081 در رتبه دوم و شاخص ضریب پیچیدگی پالایشگاه با وزن 0.2025 در رتبه سوم از نظر اهمیت قرار دارند. این شاخص ها به ترتیب بازتاب دهنده بهره وری انرژی، سودآوری عملیاتی و ظرفیت فنی- فرایندی پالایشگاه بوده و نقش تعیین کننده ای در تحقق اهداف راهبردی ایفا می کنند.

معمولاً در صنایع، فواصل نگهداری پیشگیرانه براساس تجربه یا توصیه های سازنده دستگاه تعیین می شود. تعیین دقیق و علمی فواصل زمانی، نقش بسزایی در افزایش قابلیت اطمینان، کاهش هزینه های خرابی، کاهش هزینه های قطعات یدکی، کاهش زمان ازکارافتادگی دستگاه و غیره دارد. در این مقاله، این موضوع، مطالعه و مدل جدیدی ارائه شده است؛ به عبارت دقیق تر، ماشینی مد نظر قرار گرفت که قطعه مهمی از آن در حال حاضر به صورت دوره ای و نه الزاماً در فواصل زمانی ثابت تعویض می شود. فرض شد تابع خرابی قطعه مربوط از توزیع وایبول تبعیت می کند. درابتدا، با استفاده از روش برآورد درست نمایی بیشینه، معادلات جدیدی برای تخمین پارامترهای عملکرد توزیع خرابی ارائه شده است؛ سپس، معیارهای قابلیت اطمینان، هزینه خرابی و تعویض پیشگیرانه و مدت زمان ازکارافتادگی دستگاه (در اثر خرابی و تعویض قطعه) به عنوان اهداف تصمیم گیری محاسبه شد. با توجه به وجود چندین معیار با رفتارهای مختلف و ماهیت مبهم قضاوت های انسانی، یک مدل تصمیم گیری چندمعیاره ترکیبی شامل FAHP و VIKOR پیشنهاد شده است. برای نشان دادن قابلیت مدل پیشنهادی، مسئله ای واقعی در شرکت ذوب آهن اصفهان بررسی شده است. برای کلید دژنکتور یکی از تجهیزات این شرکت، که برنامه تعویض آن به صورت شش ماهه است، این نتیجه حاصل شد که برنامه تعویض فعلی این قطعه باید حداقل به نصف کاهش یابد.

مدیریت موجودی توسط فروشنده (VMI) به عنوان یکی از موفق ترین روش ها در زمینه ی بهبود، یکپارچگی و ساده سازی زنجیره ی تأمین شناخته شده است. با توجه به این که در مطالعات پیشین تأثیر ارزش زمانی پول در مدل های تحلیلی VMI بررسی نشده است، ازاین رو در این مقاله مدل های زنجیره ی تأمین دو سطحی شامل یک تولیدکننده و چند خرده فروش تحت برنامه ی VMI با درنظرگرفتن ارزش زمانی پول و بدون توجه به آن توسعه داده شد. با استفاده از آزمون فرض آماری استنباط شد که خطای ناشی از درنظرنگرفتن ارزش زمانی پول در مسئله ی تحت بررسی قابل توجه است. این امر نشان دهنده ی اهمیت توجه به ارزش زمانی پول در تعیین سیاست های بهینه ی بازپرسازی تحت سیستم VMI است. درنهایت اثر پارامترهای مختلف بر خطای مذکور بررسی شد.