بررسی تأثیر تحریم های اقتصادی بر شاخص فلاکت استان های ایران با رویکرد پنل فضایی(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
اقتصاد باثبات دوره ۷ بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۲۲)
73 - 109
حوزههای تخصصی:
تحریم های اقتصادی به عنوان یکی از ابزارهای سیاست خارجی، آثار گسترده و عمیقی بر اقتصاد کشورهای هدف برجای می گذارند. ایران نیز طی چهار دهه ی اخیر، همواره در معرض تحریم های بین المللی قرار داشته است. این پژوهش با بهره گیری از داده های استانی طی بازه زمانی 1385-1400، به بررسی تأثیر تحریم های اقتصادی بر شاخص فلاکت پرداخته در چارچوب داده های تابلویی فضایی استفاده کرده است. برای سنجش شدت تاثیر تحریم ها، منطق فازی و سه شاخص کلان اقتصادی شامل نرخ تورم، نرخ بیکاری و تولید ناخالص داخلی سرانه به کار گرفته شده اند. نتایج حاصل نشان می دهد که تحریم ها اثر مثبت و معنی داری بر شاخص فلاکت دارند. در مقابل، متغیرهای تولید ناخالص داخلی سرانه، موجودی سرمایه، اندازه دولت و سرمایه انسانی اثر منفی و معنی داری بر شاخص فلاکت داشته و موجب کاهش آن می شوند. همچنین، متغیر رشد جمعیت تاثیر منفی و غیر معنی دار بر شاخص فلاکت داشته است. تحلیل ضرایب این متغیرها بیانگر آن است که شدت و گستره ی آثار تحریم ها به تنهایی تعیین کننده ی وضعیت اقتصادی مناطق نیست؛ بلکه نحوه ی مدیریت داخلی، ساختار نهادی دولت، سطح سرمایه گذاری عمومی و کیفیت سرمایه انسانی نقش تعیین کننده ای در افزایش شاخص فلاکت ایفا می کنند. علاوه بر این، اثر سرریز شاخص فلاکت میان استان ها مثبت و معنی دار ارزیابی شده است که نشان دهنده ی وابستگی فضایی استان هاست. همچنین، یافته ها حاکی از آن است که شدت اثرگذاری تحریم ها در سطح استان ها یکسان نبوده و برخی استان ها بیش از سایر استان ها تحت تأثیر قرار گرفته اند؛ امری که به تفاوت های ساختاری، ظرفیت های اقتصادی و محدودیت های منطقه ای بازمی گردد.