احمد زکی ابوشادی

رباعیات خیام علاوه بر اینکه درون مایه هایی ژرف دارد و نیز مفاهیم بنیادین فلسفی و هستی شناسانه ای را مطرح می کند، از زبانی بسیار شاعرانه، رسا و دلالتمند دارد. این زبان به شکلی پرداخته شده و نظم یافته، است که تداعی گر مفاهیم و درون مایه های اصلی رباعی هاست؛ ازاین رو در مقاله پیشِ رو، نخست به دو مبحث زبانی اسناد و ایجاز کارکردهای زبانی و معنایی آنها در رباعیات خیام پرداخته شده و با در نظر گرفتن این دو اصل، ترجمه احمد زکی ابوشادی از رباعیات خیام نقد و بررسی شده است. در این پژوهش سعی شده است نقش زبان شعر (خاصه در سطح اسناد و ایجاز) در شکل دهی معنا تبیین شود و به اهمیت آن در ترجمه اشاره شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که ابوشادی در بخش هایی از ترجمه اش نظام اسنادی رباعیات را به درستی به عربی برنگردانده است و این موضوع سبب شده است که ریزه کاری های بلاغی رباعیات و همچنین، مفاهیم و معناهای آن به درستی به متن عربی منتقل نشود، ازجمله کاستی های ترجمه ابوشادی تغییر جایگاه مسند و مسندالیه، بر هم خوردن روابط معنایی واژگان در نظام خطی زبان، بر هم زدن توازی نحوی، تقدیم ها و تأخیرها در متن مقصد است که این مسئله باعث شده، نظام گسترش پیام در متن مقصد به درستی ترجمه نشود. همچنین، دقت نکردن مترجم در ایجازهای حذف، موجب شده است که متن ترجمه، زیبایی و فصاحت نداشته باشد و نظام گسترش پیام خیام که مبتنی بر توالی جمله های کوتاه و موجز است رعایت نشود.