ارتباط معلم-دانش آموز

ارتباط معلم-دانش آموز، تبادل دوجانبه پیچیده و پویایی است که در طول زمان و در موقعیت های متعدد شکل گرفته است و در بستری از عوامل مؤثر بر آن، تغییرات تحولی دانش آموز را رقم می زند. از این رو پژوهش حاضر سعی دارد تا کیفیت ارتباط معلم-دانش آموز را از طریق مطالعه میدانی طرفین اصلی آن یعنی معلم و دانش آموز در بافت مدرسه در مقطع ابتدایی بررسی کند و به تفسیر این الگوی ارتباطی و علل و عوامل مؤثر بر آن بپردازد. برای دریافت نظام معنایی که دانش آموز و معلم در رفتار و ادراک ارتباطی خود نشان می دهند، از روش مردم نگاری استفاده شده است. این پژوهش در دو فاز طی دو سال تحصیلی انجام شد. در فاز اول (اصلی)، بر اساس نمونهگیری ملاکی، یک مدرسه ابتدایی دولتی در دو شیفت دختران و پسران به عنوان میدان تحقیق انتخاب گردید و محقق یک نیمسال تحصیلی را به عضویت آن در آمد. در فاز دوم (فاز اعتباریابی و تعمیق مفاهیم) نیز، 99 دانش آموز، 19 معلم و 13 کلاس از میان شش مدرسه ابتدایی دولتی در شهر شیراز در اجرای این پژوهش مشارکت داده شدند. از مصاحبه های نیمه ساختاریافته و بدون ساختار و مشاهده نیمه مشارکتی برای جمع آوری داده بهره گرفته شد. تجزیه و تحلیل داده های کیفی، تبیین الگوی ارتباطی معلم-دانش آموز را در چهار لایه ی مسیرهای تبادل معلم و دانش آموز، ویژگی های معلم و دانش آموز، بازنمایی ذهنی معلم و دانش آموز از یکدیگر و عوامل بیرونی ممکن می سازد. بهبود این بستر ارتباطی و فرایندهای منجر به آن، می تواند دستیابی به پیامدهای تحولی مثبت بسیاری را برای دانش آموز و معلم محقق سازد.

یکی از چالش های مهمی که امروزه موجب نارضایتی صاحب نظران در تعلیم و تربیت شده است، بی رغبتی دانش آموزان نسبت به تحصیل می باشد. توجه به متغیر درگیری تحصیلی به ویژه در دوره نوجوانی-یک دوره پرتلاطم رشدی با چندین تغییر زیستی-روانی-اجتماعی، از اهمیتی دوچندان برخوردار است. از این رو هدف از پژوهش حاضر بررسی رابطه ارتباط معلم-دانش آموز و درگیری تحصیلی دانش آموزان با میانجی گری سرمایه روان شناختی تحصیلی دانش آموزان دختر دوره دوم متوسطه شهرستان گناباد بود. با توجه به گستردگی جامعه پژوهش، با استفاده از نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای، از بین مدارس دخترانه دوره دوم شهرستان گناباد، چهار مدرسه به صورت تصادفی انتخاب و از هر مدرسه نیز به-طور تصادفی دو کلاس انتخاب شد و تمام دانش آموزان آن کلاس ها به تعداد 350 نفر به پرسشنامه های درگیری تحصیلی ریو (2013)، ارتباط معلم-دانش آموز مورای و زوواک (2011) و سرمایه روان شناختی تحصیلی (زارعی، 1399) پاسخ دادند. پژوهش حاضر همبستگی و از نوع روش مدل یابی معادلات ساختاری است که در آن روابط بین سه متغیر مورد بحث، بررسی شد. با توجه به نتایج آماری کسب شده، مدل از برازش مناسبی برخوردار است. یافته ها نشان داد ارتباط معلم-دانش آموز به صورت مستقیم (36/.) و غیرمستقیم (22/.) و از طریق سرمایه روان شناختی تحصیلی پیش بینی کننده مثبت و معنادار درگیری تحصیلی دانش آموزان است. در مجموع یافته های این پژوهش بیانگر اهمیت توجه به نقش ارتباط معلم-دانش آموز و سرمایه روان شناختی تحصیلی در افزایش درگیری تحصیلی دانش آموزان است.