گریزناپذیری

برخی از انتقادهایی که در دهه های اخیر بر براهین خداشناسی وارده شده است، ماهیتی معرفت شناسانه دارند که در اغلب موارد با انتقادهای عمومی بر سایر براهین مشترکند. اینکه معیار اعتبار برهان، اقناع و پذیرش باشد یا واقع نمایی؟ نخستین پرسش در این باب است. با فرض این که واقع نمایی معیار اعتبار برهان باشد پرسش دیگری مطرح می شود که آیا اقامه براهین واقع نما در حوزه خداشناسی ممکن است؟ بدیهی نبودن معیار گزاره های بدیهی، خلط میان گریزناپذیری و واقع نمایی و خودمتناقض بودن نظام مبناگروی سه اشکال مهمی هستند که بر شاکله براهین عقلی از جمله براهین خداشناسی وارد شده و واقع نمایی براهین خداشناسی را هدف قرار داده اند. با پاسخ حلی به هر سه انتقاد روشن می شود اقامه براهین واقع نما در حوزه خداشناسی ممکن است. روش تدوین این مقاله توصیفی_تحلیلی است.

شرط امکان اخلاق برای لویناس با لحظه مواجهه رو در روی دیگری در ساحت زیستن روزمره تعریف می شود. در مرحله اول، انسان خود را فاعلِ زیستن در موقعیت مکانی و زمانی خاص می یابد. وی اساس رابطه من و دیگری را به سان مسئولیتی اخلاقی درمی یابد که معطوف به حوائج مادی و روزمره انسان است. از سوی دیگر، خداوند نیز دیگری دیگر است که هر من در قبال او نیز مسئول است. این رویکرد، وجه دینی اندیشه لویناس درباب مسئولیت را برجسته ساخته و بدین نمط مسئولیت را نامتناهی و نامشروط می سازد. بنابراین، مسئولیت نامتناهی قابل طفره رفتن نیست، زیرا عالم ملأ وجود دیگری نامتناهی است. همچنین رابطه اخلاقی در اندیشه لویناس رابطه ای دو جانبه و بده بستانی نیست، زیرا مسئولیت در اندیشه وی مبتنی بر احساس و عاطفه بوده و عقل با ویژگی محاسبه گرانه اش در اخلاق جایگاه نازل تری دارد. این مقاله تلاشی است برای پرتو افکنی دقیق بر اندیشه ناب لویناس در باب انضمامیت و ترسیم مقدماتی مختصاتی که وی برای مسئولیت نامتناهی اخلاقی قائل است.

گرچه واقع گرایی یکی از مؤلفه های اصلی تفکر فلسفی پاتنم بوده است اما او در روال کار فلسفی خود انواع واقع گرایی را موردپذیرش و نقد قرار داده است و چرخش واقع گرایانه ی در تفکر او پر مشهود است. اما واقع گرایی پاتنم به دیدگاهی غیر هستی شناسانه و درعین حال شناخت گرایانه و در مواردی به پذیرش عینیتی بدون اعیان در باب خاصه ها و گزاره در اخلاق می انجامد. پاتنم اساساً رویکردی پراگماتیزمی دارد؛ از آن جا که همه ی علوم تأثیر عملی دارند و نگاه واقعگرایانه به آنها ضروری و مفید است و ما نمیتوانیم واقعیات این شاخههای دانش بشری را نادیده بگیریم، درنتیجه باید واقع گرایانه در مورد آن ها بیندیشیم. ما در این مقاله علاوه بر بسط این مدعا استدلال های پاتنم را در حوزه های ریاضیات و علم، ذهن و زبان تحلیل و گزارش می کنیم. به عبارتی به شرح و توصیف زمینه های فلسفی که پاتنم به آن پرداخته است، یعنی ایده هایی که به تعدیل و تغییرات گسترده در تفکر واقع گرایانه ی پاتنم منجر شده است، می پردازیم. بر همین مبنا مدعی است که پاتنم در فلسفه اخلاق از نوعی واقع گرایی اخلاقی درونی و به نوعی پراگماتیستی دفاع می کند.