سید سعید میری

قرآن کریم معجزه الهی است که با رشد و توسعه توانایی های علمی بشر، جنبه هایی از اعجاز علمی یا شگفتی های علمی آن پدیدار شده است. آیات 83 تا 98 سوره کهف ضمن بیان داستان ذوالقرنین و ماجرای ساختن سد توسط او، به برخی از نکات و حقایق علمی درباره صنعت ایمن سازی، نفوذناپذیری و محکم ساختن فلز آهن از طریق قرار دادن روکشی از مس روی آن یا به عنوان نوعی بندکشی اتصال دهنده آهن به مس به عنوان یک فناوری مستحکم و نفوذناپذیر اشاره شده است؛ این در حالی است که امروزه ضرورت استفاده از این عناصر از جمله نوآوری های پذیرفته شده علمی به حساب می آید. افزون بر اینکه استفاده از این فناوری دست کم در رویه دیوارهای سدهای غیر آبی می تواند به عنوان یکی از کاربردهای محتمل آن در نفوذناپذیر کردن و استحکام ویژه دیوارها و اشیایی که از این آلیاژ استفاده می کنند یا به عنوان ابزار و تکنیکی به منظور تقویت اتصال برخی از انواع عناصر فلزی به ویژه آهن مورد استفاده قرار گرفته، باعث ایجاد تحول در برخی صنایع گردد.

اعجاز علمی قرآن یکی از وجوه اعجاز قرآن کریم است. قرآن کریم حاوی آیات ناظر به حقایق علمی است. حقایقی که پس از گذشت 14 قرن از نزول قرآن با گسترش و پیشرفت دانش بشری و امکانات علمی به اثبات رسیده است. آیه 4 سوره منافقان: «کَأ َنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَة یَحْسَبُونَ کُلَّ صَیْحٍة عَلَیْهمْ» از جمله آیاتی است که بر اساس یک گمانه، مورد تأیید کشفیات مسلم علمی قرار گرفته است. ازاین رو احتمال اشاره این آیه به «قابلیت و نقش درختان در جذب، کنترل و کاهش آلودگی های صوتی» که امروزه به عنوان یک حقیقت علمی پذیرفته شده است، وجود دارد.

موضوع این جستار، بررسی مسئله امکان نقش و ﺗأﺛیﺮ ﺷیطان در ﺑیﻤﺎﺭی های ﺟﺴﻤی انسان ﺑﺎ ﺗکیﻪ ﺑﺮ ﺁیﻪ 41 سوره ص و روایات مرتبط است. هدف، یافتن پاسخ به این پرسش است که آیا شیطان در گرفتاری های مختلف حضرت ایوب× به ویژه بیماری های جسمی او و به تبع آن سایر انسان ها نقشی داشته و اگر چنین است، ساز و کارش چگونه است؟ از جمله یافته های این پژوهش یکی اینکه تأثیر شیطان از طریق انگیزش هیجانات روانی و وسوسه انسان به انجام افعالی که نتیجه قطعی آن بیماری های جسمانی اوست، مسلم است؛ دیگر اینکه دایره مفهوم و مصداق شیطان یا شیاطین در زبان آیات و به ویژه روایات فراتر از ابلیس جِنّی است و شامل شیاطین انسی و موجودات موذی و تهدیدکننده سلامت انسان مثل انواع میکروب ها نیز می شود.

موضوع پژوهش حاضر بررسی سیر تطور و تحول ساختاری و معنایی واژه نذر و مشتقات آن در زبان های عبری، عربی و سریانی با تمرکز بر گزارش قرآن و عهدین با روش تاریخی، تطبیقی – تحلیلی می باشد. مشتقات ریشه ی « نَذْر » در قرآن کریم در دو معنای نذر کردن و ترساندن آمده است. اما در زبان عبری و عهد عتیق و همچنین در زبان سریانی و عهد جدید فقط در معنای نذرکردن آمده، خبری از معنای ترساندن در این دو زبان و عهدین وجود ندارد. بررسی ها نشان می دهد که هر چه به عصر اسلام نزدیک می شویم معنای دومی برای این ریشه شکل می گیرد و آن ترساندن است.

موضوع این جستار، بررسی و تحلیل شبهه چند وجهی عارض بر استدلال آیه 101 سوره انعام در خصوص «تعلیل عدم امکان وجود فرزند برای خداوند به نداشتن همسر، به رغم آفرینش عیسی(ع) بدون پدر و آدم(ع) بدون پدر و مادر و طبیعتاً حصول تشکیک در قدرت پروردگار و نارسانمایی ظاهری آیه در پاسخگویی به مشرکان و کافران معتقد به فرزند برای خداوند» می باشد؛ شبهه ای که هم به لحاظ معرفتی و هم از حیث بلاغی با برخی معارف و و اجزاء ساختار اعجازآمیز بیانی قرآن در تعارض می نماید. هدف، یافتن منشاء شبهه و تلاش برای یافتن توجیهی وحیانی، عقلانی و تاریخی مناسب در خصوص این شبهه می باشد. روش تحقیق، کتابخانه ای، توصیفی و تحلیلی است. از جمله نتایج و یافته های پژوهش آن که دوعلت ذومراتب بودن استدلال و بطان بودن آن و نزول قرآن به زبان قوم و فرهنگ زمانه علل اصلی شبهه نمائی آیه و تعارض ظاهری آن با بلاغت اعجاز آمیز قرآن کریم است؛ که با در نظر گرفتن این عوامل و سایر علوم لازمه تفسیر به ویژه سیاق جملات و آیات، نه تنها شبهه چند وجهی مورد نظر برطرف شده، بلکه سیمای تابان دیگری از آیه جلوه گری خواهد کرد که به قول فخر رازی، جمله خلایق از اولین و آخرین انسانها قادر به ارائه چنین استدلالی در بی نیازی خداوند از فرزند نخواهند بود.

موضوع این جستار، کنکاشی پیرامون «امکان استفاده از داروهای روان پزشکی برای کمک به تربیت اخلاقی انسان» می باشد. هدف پژوهش، کمک به فرآیند سخت تربیت انسان است. روش پژوهش، مطالعه و بررسی کتابخانه ای برخی دستاوردهای دارویی نوین روان پزشکی با نگاهی تطبیقی به معارف تربیتی اخلاقی در اسلام است. از جمله ره آورد های پژوهش، ثبوت امکان بهره مندی از داروهای روان پزشکی برای کنترل برخی زمینه ها، هیجانات، احساسات و عواطفی است که یا زمینه ساز رفتارهای اختیاری اخلاق انسان هستند و یا خود بعضاً فعل اخلاقی به حساب می آیند. ازجمله نتایج تحقیق آن که علماء و مربیان اخلاق می توانند به کمک دانش روان پزشکی و به ویژه درمان های دارویی، زمینه برخی تغییرات سلبی و ایجابی اخلاقی که در شرایط عادی کار سخت و چه بسا محال باشد را فراهم نمایند.

موضوع این پژوهش، بررسی اصطلاح ایام الله در دو متن مقدس قرآن و عهدین است. هدف از این جستار درک معنا، مفهوم و مصادیق ایام الله در متون ابراهیمی به مثابه اصطلاحی خاص است. روش تحقیق کتابخانه ای و متن محور با تکیه بر خصیصه استنادپژوهی و برون مایه تحلیل است. براساس این پژوهش یوم الله در عهدین به معنای روز قیامت و در بیشتر موارد در معنای انتقام به مثابه تجلی قدرت جبهه حق آمده است؛ یعنی روزهایی که خداوند از کافران و ظالمان انتقام سختی گرفته است؛ مانند روز سقوط اورشلیم. ولی در برخی از تفاسیر قرآن کریم و روایات ذیل آنها، وسعت معنایی بیشتری از انتقام به عنوان مدلول این واژه به نسبت عهدین استفاده می شود، لیکن بیشترین ظهور مفهومی ایام الله در آیات قرآن نیز در انتقام سخت از جبهه باطل است. در هر دو رویکرد بر لزوم پاسداشت و تکریم این ایام تأکید شده است.

موضوع این جستارخاستگاه قرآن شناختی قاطعیت آیت الله خامنه ای در پیش بینی تحولات کلان تمدنی می باشد. هدف، درک، استنباط و استخراج منشاء، منبع و خاستگاه قاطعیت رهبری انقلاب اسلامی در پیش بینی و تحلیل غیر معمول برخی مسائل سیاسی و اجتماعی جهان در مسیر حرکت به سوی آفرینش تمدن نوین اسلامی است. روش پژوهش مبتنی بر توصیف و تحلیل داده ها و شواهد مرتبط با موضوع از منابع کتابخانه ای و گزارشات موثق میدانی و نهایتاً استخراج نتایج علمی و منطقی بوده است. از نتایج اصلی پژوهش اینکه راز تحلیل ها و پیش بینی های قاطعانه و موفق رهبر انقلاب اسلامی تکیه ایشان بر هندسه وحیانی قرآن کریم بر مبنای دو قانون «جریان سنت های الهی در قرآن» و «اعتماد تام به وعده ها و وعیدهای خداوند متعال در قرآن کریم» می باشد. این نظام پیش بینی و آینده پایی دستِ کم دارای چهار خصیصه هوشمندی، رَوِشمندی، اطمینان بخشی و قابلیت تعلیم و تعلّم می باشد.

هدف پژوهش حاضر بررسی آماری میزان مناسبت و عدم مناسبت ساعات آموزشی مختلف روزانه برای برگزاری کلاس های دروس معارف اسلامی از دیدگاه دانشجویان دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء(ص) بهبهان می باشد. پرسش اصلی پژوهش این است که از نظر دانشجویان بهترین و مناسب ترین ساعات و نامناسب ترین ساعات برای برگزاری کلاس های دروس معارف اسلامی در طول یک روز تحصیلی کدامند؟ به عبارت دیگر، مسأله پژوهش روشن شدن میزان مناسبت (بهترین و نامناسب ترین) ساعات برگزاری دروس معارف اسلامی برای کمترکردن موانع رونق و تأثیرگذاری این دروس برای دانشجویان است. روش تحقیق میدانی و پرسشنامه محور بوده است. روایی پرسشنامه با استفاده از روایی محتوایی و پایایی با آلفای کرونباخ ۰.۸۲ تأیید شد. داده های کیفی با کدگذاری موضوعی، تحلیل تماتیک و ترسیم نمودارهای فراوانی بررسی شدند. نتایج گویای آن است که بیشترین مناسبت زمانی از نظر دانشجویان به ترتیب از ساعات 12 الی10 - با فاصله زیاد از سایر ساعات- و بعد از آن ساعات 18 الی 16 و 16 الی14 بوده و نامناسب ترین ساعات به ترتیب میزان ناکارآمدی ساعات 20 الی 18 و 10 الی 8 است. مناسبت و میزان کارآمدی دو بازه اخیر به نحو چشمگیری پایین است؛ به گونه ای که تشکیل کلاس در این ساعات فاقد تأثیرگذاری لازم و حتی باعث ایجاد برخی احساسات منفی در دانشجویان نیز شود.