احمد امیدوار

تبیین اختلاف واژگانی در آیات متشابه قرآن کریم و مفاهیم هدفمند آن، از جمله مباحث علوم قرآنی است که بسیاری از تفاسیر از بیان نکات ادبی چنین تغییراتی غافل مانده اند، اما در برخی از تفاسیر و کتب معتبر حوزه قرآنی بدان اشاره شده است. تحلیل و بررسی صحیح واژگانی این دسته از آیات می تواند در رفع شبهه اختلاف و تناقض در آیات قرآنی مثمر ثمر باشد.آیات متشابه از حیث اختلاف در «تذکیر و تأنیث» شامل 8 مورد تشابه «اسمی» است. با توجه به گستردگی شواهد تشابه افعال و اسم ها در این حوزه، صرفاً تفاوت آیات متشابه در بحث «تذکیر و تأنیث» اسم ها در این جستار بررسی شده است و با تمرکز بر حکمت اختلاف واژگانی این پدیده زبانی، به روش توصیفی- تحلیلی حکمت اختلاف در مذکر یا مؤنث بودن آن اسم را تبیین نموده است. توجه به سیاق آیات، پیوند معنایی میان آیات همجوار در همان سوره، توجه به فهم معنایی قرآن به قرآن در کشف معنای این پدیده زبانی موثر است. اغراضی همچون ایجاز، توسع معنا، اطناب، تفخیم، بیان إفراد و تناسب لفظی از جمله اهداف بلاغی این سبک تفاوت در آیات مشابه لفظی به شمار می رود.

برخی الفاظ قرآن دارای وجوه معانی متفاوتی هستند که از جمله آنها لفظ «السوء» است. تبیین این معانی راه را برای درک و فهم قرآن آسان می نماید و مانع از ورود احتمالات در فهم معانی قرآن می شود که غالبا دستاویزی برای فتنه جویان است. این مقاله با روش توصیفی – تحلیلی و با بهره گیری از تفاسیر به بررسی معانی واژه «السوء» در قرآن کریم و ارزیابی ترجمه های فارسی ارائه شده از آن پرداخته است. با نگاهی به تفاسیر و ترجمه های قرآن درمی یابیم که دانشمندان علوم اسلامی و قرآنی در انتخاب معنای صحیح واژه «السوء» در آیات مختلف گاهی اختلاف نظر دارند؛ که این امر بیانگر اهمیت بررسی این موضوع است. این اختلاف نظرها با بررسی ترجمه های ارائه شده از لفظ خودنمایی بیشتری می کند. ریشه این اختلاف نظر ها را می توان در توجه بیش از حد مترجمان به معانی مشهور و ارتکازی الفاظ در قرآن کریم جست که یکی از رایج ترین و مشهورترین چالش های پیش روی ترجمه هاست و غالب ترجمه ها دچار این نوع آسیب هستند. با توجه به سیاق آیات، بافت و نقش واژه «السوء» در جای جای قرآن کریم دوازده وجه معنایی دقیق را می توان برای واژه «السوء» بیان کرد که مشهورترین آن ها که عبارتنداز: شدت و سختی،گناه ، فرجام بد.