حسن قرونه

امروزه نماد سیاست بهتر و هوشمندانه تر، پیش ارزیابی سیاست است که در قالب مدل ها، روش ها و ابزار ها منجر به آگاه سازی سیاستگذاران و ذی نفعان شده و در نتیجه سبب بهبود کیفیت سیاست عمومی می شوند.          در این مقاله مدل پیش ارزیابی سیاست برمبنای رویکرد آینده محوری با روش دلفی و با استفاده از نظر خبرگان در رشته ها و حوزه های مختلف در ایران طراحی شده است. این مدل به عنوان چارچوبی روش شناسانه می تواند مورد استفاده رشته های گوناگون قرار گیرد. این مدل به صورت علی شامل شش مرحله تعریف زمینه سیاستی، تعریف سناریوهای سیاستی ممکن و غربالگری، مدل منطقی سیاست های محتمل، تحلیل اثر سیاست های محتمل و مقایسه آنها، مشخص کردن شاخص ها و سنجه های کلید پیشرفت و توصیه و تأمین خوراک اطلاعاتی سیاستگذاران و ذی نفعان به منظور توسعه پاسخ های آینده می باشد و دارای کارکرد های: آگاه سازی، ابزار ارتباطی بین سیاستگذاران و ذی نفعان و بهبود ظرفیت های سیاستگذاری است که منجر به نتایج بهبود کیفیت سیاست و ارتقای همبستگی سیاستی می شود.

هدف تعیین سناریوهای تبلیغ دین در شبکه های اجتماعی مجازی در افق ده سال آینده است. برای ترسیم سناریوها از روش های تحلیل مضمون، ماتریس تحلیلی شبکه اثرات و عدم قطعیت و روایتگری استفاده شده است و روش سناریو، برای مجموعه این روش ها، وحدت و یگانگی به ارمغان آورده است. در مجموع 40 نفر از خبرگان تبلیغی، 13 نفر به صورت مصاحبه نیمه ساختار یافته و 27 نفر در قالب پرسش نامه مشارکت داشتند. با تمرکز بر اطلاعات بافتاری از چهار حوزه شامل؛ تبلیغ دین(9)، شبکه های اجتماعی(15)، حوزه فناوری(8) و حوزه اجتماعی – فرهنگی(11) و در مجموع (42) نیروهای پیشران و عوامل کلیدی مرتبط با آینده شناسایی گردید. 42 متغیر به دست آمده به عنوان ورودی شبکه اثرات و عدم قطعیت شده اند. با مشارکت خبرگان در نتیجه «دین مجازی» و «تنوع ابزارهای تبلیغ دین» به عنوان عناصر دارای عدم قطعیت بحرانی شناخته شده اند که فضای آینده را تحت تأثیر قرار می دهند و بر اساس این دو عدم قطعیت بحرانی، چهار سناریو: هم تکاملی؛ یک سویگی؛ مواجهه و ظرفیت خالی با تأکید بر ساختار هر سناریو، روایت شده است.

هدف : میدان نبرد امروزی به تصمیم گیری های سریع و دقیق حیاتی در میدان نیاز دارد. کاشت ریزتراشه در بدن سربازان امکان حضور مؤثر در این مکان ها را فراهم می آورد. اما توسعه آن با عدم قطعیت های  همراه  است. شناسایی سناریوهای ده سال آینده این فناوری به احصاء عدم قطعیت های آینده آن می پردازد. روش ها : روش سناریونویسی پیتر شوارتز استفاده شده است. این کار با کمک روش های تحلیل محتوی قراردادی، ماتریس تحلیلی شبکه اثرات و عدم قطعیت و روایتگری صورت گرفته است و از روش سناریو، برای مجموعه این روش ها، به عنوان حلقه اتصال جریان کار استفاده شده است. یافته ها : «پذیرش اعتماد و عمومی» و «باورهای فرهنگی - مذهبی» به عنوان عناصر دارای عدم قطعیت بحرانی شناخته شده اند که فضای آینده کاشت ریزتراشه برای سربازان را تحت تأثیر قرار می دهند و بر اساس این دو عدم قطعیت بحرانی، چهار سناریو روایت شده است. نتیجه گیری ها: این پژوهش اطلاعات راهبردی پیرامون کاربرد کاشت ریزتراشه را برای نیروی نظامی به منظور آگاه سازی سیاست گذاران فراهم آورده است تا ضمن ارتقا آگاهی دست اندرکاران این حوزه، اقدامات لازم برای بهبود کیفیت سیاست گذاری صورت گیرد.

هدف: هدف از اجرای پژوهش حاضر روایت الگوی تحول دانشگاه شیراز به منظور تبیین و ترسیم تجربه تحول نسلی یا انقلابی این دانشگاه و فراهم سازی امکان تحقق عینی، بازسازی و اصلاح آن است. روش پژوهش: این پژوهش با بهره گیری از رویکرد روایت پژوهی انجام گرفت. داده های پژوهش شامل مصاحبه های روایتی، اسناد و مدارک و یادآورنویسی بود که در طی مراحلی نظیر تعیین مضامین قالب، شناسایی مضامین، ساخت شبکه های مضمونی و یکپارچه سازی اکتشاف ها، به روایت تحول دانشگاه شیراز منجر شد. یافته ها: روایت تحول دانشگاه در پنج دوره توصیف شد: (۱) آموزش محوری و امپراتوری سازی (۱۳۷۰–۱۳۹۷)، (۲) پژوهش محوری و برنامه جهت دار پژوهشی (۱۳۹۷–۱۳۹۸)، (۳) دانشگاه کارآفرین و تغییرات پوسته ای (۱۳۹۸–۱۳۹۹)، (۴) حکمت بنیانی و سیاست گذاری فرا و میان رشته ای (۱۳۹۹–۱۴۰۱)، و (۵) سرگردانی تحول؛ استمرار یا تقلیل (۱۴۰۱–۱۴۰۳). نتیجه گیری: تاریخیت تحول دانشگاه شیراز نشان دهنده تنیدگی و رقابت میان دو نظام است: نظام بروکراتیک با رویکرد سازمانی و قدرت محور و نظام علم و فناوری با رویکرد اجتماعی و تمدنی. بر اساس تجربه انباشته حاصل از مراحل پیشین، سه محور اصلی در حرکت تحولی دانشگاه عبارت اند از: «تثبیت نظام های تحولی در بافتار»، «توسعه ظرفیت تصمیم های تحولی» و «توسعه حکمرانی علم و فناوری» که جهت دهنده دالان تحول خواهند بود.

در این مقاله پارادایم ها و مکاتب سیاست گذاری دفاعی در چارچوب تحلیلی پارادایمی به رشته تحریر درآمده است و در انتها چارچوبی بدیع و جامع ارائه شده است. بدین منظور از روش تحقیق طبقه بندی مبتنی بر روابط معناسازی استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان دهنده؛ یک طبقه بندی جامع در قالب پارادایم پست مدرن، نمادین و تفسیری در راستای مکاتب رئالیسم و نئورئالیسم، مکتب کپنهاگ و مکتب انتقادی و پاریس است. هرچند که با وارد شدن به مباحث پست مدرن، نمی توان نظریات این بخش را فقط در چارچوب پست مدرن به نظم درآورد، مانند؛ نظریه پایه فمینیستی که دارای عقبه در سایر پارادایم ها است. البته این طبقه بندی کاملاً متمایز و جامع نیست که قسمتی از آن به دلیل ضعف نویسنده است و قسمتی نیز ناشی از ماهیت علوم انسانی و علوم اجتماعی است که تعیین دقیق مرزها در آن نه امکان پذیر می باشد و نه هدف مولفان. بلکه مانند پرده نقاشی کولاژ پست مدرن ها، لذت بخش و برانگیزاننده است.

طبقه بندی روش های نیازسنجی آینده گرا به افراد برای انتخاب روش مناسب و هوشمندانه تر عمل کردن، کمک می کند. طبقه بندی صورت گرفته در این مقاله از نوع عملیاتی است که با روش کیفی گروه های کانونی انجام شده است. روش گروه های کانونی مجازی نیز برای تحلیل و طبقه بندی روش های نیازسنجی آینده گرا استفاده شده است که در آن نظر افراد را نسبت به «روش ها» نمایان می کند. این گروه کانونی شامل 7 نفر از خبرگان حوزه های آموزشی و پژوهشی، سیاست گذاری علم و فناوری، توسعه فناوری و آینده پژوهی است که برای مشخص نمودن افراد از نمونه گیری هدفمند استفاده شده است. در مرحله اول این پژوهش در گام نخست، گونه های ایده ال و پرکاربرد از روش های نیازسنجی آینده گرا از دل ادبیات منقح شده و در گام دوم سازه های مبنایی آن بازشناسی شده اند. با استفاده از گونه شناسی عملیاتی روش های نیازسنجی آینده گرا سازه های مبنایی جدیدی ارائه و گام سوم گونه شناسی جدیدی از روش های نیازسنجی آینده گرا ارائه شده است. «نه» روش نیازسنجی آینده گرا باتوجه به سازه های مبنای طبقه بندی شده اند. سازه های مبنایی شامل «قابلیت ها» و «ماهیت روش ها» است. در این طبقه بندی رویکرد آینده محور نیازسنجی برجسته شده است. این رویکرد نه تنها به عنوان حوزه ای کمک کننده به آگاه سازی سیاست گذاران آموزشی، پژوهشی و توسعه فناوری است، بلکه به عنوان تحول قابلیتی و روش شناختی در روش های نیازسنجی مطرح است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اکثر روش های مرسوم و متداول آینده محور به شناسایی موضوعات و مسائل کمک می کنند و تعدادی از این روش ها دارای قابلیت اولویت بندی آینده محور هستند. همچنین به لحاظ ماهیت نیز بیشتر کیفی هستند.