میلاد عجمی

در آموزش سنتی تاریخ، روایت های خشک و حفظی غالباً تنها بر انتقال صرف اطلاعات و تحلیل های ذهنی تمرکز دارند که می تواند باعث کاهش انگیزه و محدودشدن درک عمیق و چندوجهی دانش آموزان شود. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه فناوری هوش مصنوعی می تواند با بازسازی تصویری و داستانی شخصیت ها و وقایع تاریخی، تعامل دانش آموزان با محتوای تاریخی را افزایش داده و در نتیجه فهم صحیح، یادگیری پایدار و کاربردی تاریخ را تسهیل کند. هدف این مطالعه، ارتقا فرایند یاددهی-یادگیری تاریخ ازطریق تصویرسازی تعاملی و خلاقانه با بهره گیری از هوش مصنوعی است که موجب افزایش دقت داده ها و تعمیق تعامل مخاطبان با محتوا می گردد. روش پژوهش بر پایه استفاده از نرم افزارهای هوش مصنوعی برای تبدیل داده های مستند و دقیق تاریخی به تصاویر خلاقانه است که به تفسیر چندبعدی و بازنگری روایات تاریخی کمک می کند. نتایج نشان می دهد که تلفیق قابلیت های تصویرسازی هوش مصنوعی با دانش تاریخی موجب افزایش دقت در ارائه داده ها، تقویت تعامل میان دانش آموزان، معلمان و محتوا و ایجاد فضایی برای تحلیل عمیق و چندجانبه تاریخ می شود. این رویکرد نوآورانه، ضمن افزایش جذابیت فرایند یاددهی-یادگیری، مهارت های دانش آموزان را در تحلیل تاریخی بهبود می بخشد و کمک می کند تاریخ به شکلی کاربردی تر و معنادارتر فراگرفته شود؛ بنابراین، بهره گیری هوشمندانه از هوش مصنوعی در آموزش تاریخ، گامی ضروری در جهت تحقق یادگیری عمیق و عینی محسوب می شود.

محتوای ظاهری خطبه 192 (قاصعه)، دوری از تفرقه و پرداختن به مباحثی نظیر والایی پروردگار، نکوهش تکبر و اخلاق جاهلی و الگوهای کامل ایمان است؛ اما بر اساس تئوری گفتمان انتقادی فرکلاف، این خطبه نمونه ای از نظم گفتمانی نوین در ساختار قدرت است. مسئله پژوهش این است که این نظم گفتمانی جدید چگونه از خطبه ای با ادبیاتی تند و انتقادی استنباط می شود؟ بررسی ویژگی های «توصیفی»، «تفسیری» و «تبیینی» این خطبه، نشان می دهد که امام علی7 روابط قدرت و جایگاه کنشگران سیاسی را که «نظم گفتمانی» خلافت او را با بحث های کلامی (نظیر پیراهن خونین عثمان، حکمیت و شعار لاحکم الا لله و یا ادعای بیعت با اجبار با او) به چالش کشیده بودند، بر اساس «گفتمانی تازه» بازآفرینی کرد تا با هر شورشی فرو نریزد. کشته شدن عمر و عثمان و سپس جنگ های دوره خلافت امام علی7، گویای ضعیف شدن جایگاه خلافت در مقابل دیگر مشارکین سیاسی بود. لذا ارزش افزوده استفاده از این رویکرد در تحلیل عمیق تر و چندبعدی خطبه قاصعه درک می شود، که از منظر روابط قدرت و گفتمان اجتماعی، می تواند فهم ما را از رویدادهای آن زمان ارتقا بخشد.

مهمترین ویژگی نهضت اسماعیلی، دیرپایی و طول عمر آن بوده است. نهضتی که از نیمه های سده ی دوم هجری شروع شد و تا سقوط قلعه های اسماعیلی توسط مغولان (سده ی هفتم هجری) ادامه یافت. در تمام این مدت، «اسماعیلی بودن» به مفهومِ چالش با جهان اسلام بود و از جانب دولت های سنی و نیز سایر گروه های شیعه، فرقه ای ضاله، ملحد، بی دین و نامسلمان خوانده می شد. باقی مانده ی جوامع اسماعیلی از عصر مغول تا صفوی هم، رستاخیز خود را در چالش با دولت های بعدی آغاز نمودند. پس از سقوط الموت در کرمان شاهد همزیستی مسالمت آمیز میان جامعه ی اسماعیلی با دولت های پس از صفوی هستیم که به عقیده ی برخی، دولت های مزبور، خود، علاقه ای به درگیری با بازماندگان اسماعیلی نداشتند. از منظر این نوشتار ائمه ی اسماعیلی، ابتدا خود مروج همزیستی و مسالمت با جامعه ی مسلمان ایرانی در کرمان شدند و آنگاه دولت های مزبور، مجبور به مصالحه جویی با آنها گردیدند. سئوال اصلی پژوهش این است که این همزیستی به چه شکل صورت گرفت و زمینه ها و عوامل آن چه بود؟ نتایج نشان می دهد که شرایط جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی کرمان، بستری بوجود آورد که بتدریج رهبران اسماعیلی با درک شرایط مکانی و زمانی، بدون اشاعه ی مذهب، بتوانند به عنوان سادات حسینی و  اولاد پیامبر(ص)، مورد پذیرش اهالی کرمان قرار گیرند و حکومت های زند و قاجار را موظف به رعایت حال آنان کنند. سادات حسینی و اولاد پیامبر(ص)، واژه ی اسماعیلی بودن را در خود هضم کرد و گفتمان مسالمت و همزیستی را جایگزین آن نمود. پژوهش حاضر می کوشد کرمان را بسترساز حیات مجدد اسماعیلیان پس از زوال دوره ی الموت برای راه یافتن به جهان امروزی معرفی نماید.