معصومه فروزانی

بروز خشکسالی های مکرر در نقاط خشک و نیمه خشک روستایی، نه تنها خانوارهای کشاورز را با مشکلات اقتصادی و اجتماعی روبرو می سازد، بلکه رفاه ذهنی آنان را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. از این رو، پژوهشی با هدف تحلیل رفاه ذهنی کشاورزان در شرایط خشکسالی با استفاده از روش پیمایش انجام شد. کشاورزان شهرستان کوهدشت (23600=N) به عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شد و از بین آنها نمونه ای به حجم 379 نفر به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شد. داده ها به کمک پرسشنامه جمع آوری شد که روایی صوری آن توسط گروهی از متخصصان موضوعی تأیید گردید. برای سنجش میزان پایایی پرسشنامه نیز، یک مطالعه راهنما انجام شد و میزان آلفا کرونباخ مقیاس های سنجش در حد قابل قبولی بدست آمد. یافته های پژوهش نشان داد با توجه به این که معیشت بیشتر خانوارها بر پایه کشاورزی استوار است، خشکسالی، رفاه ذهنی کشاورزان را تحت تأثیر قرار داده است. بر این اساس، عواطف مثبت و رضایت از زندگی بالاترین رتبه را در سنجش رفاه ذهنی کشاورزان داشته اند. از سوی دیگر، میان رفاه ذهنی کشاورزان خرده مالک و غیرخرده مالک، دیم کار و آبی کار، سالخورده و غیرسالخورده، کمتر برخوردار و برخوردار تفاوت معنی داری وجود داشت. بنحوی که کشاورزان غیرخرده مالک، آبی کار، مسن و متمول از رفاه ذهنی بیشتری برخوردار بودند. بر اساس یافته های پژوهش، توصیه هایی برای افزایش رفاه ذهنی کشاورزان در مواجهه با خشکسالی ارائه گردید

فقر و امنیت غذایی، به عنوان دو مؤلفه مرتبط با یکدیگر، محورهای اصلی توسعه و ثبات اقتصادی را تشکیل می دهند. هم زمانی تشدید پدیده فقر با عدم بهره برداری بهینه از عوامل تولید در بخش کشاورزی و در نتیجه، گسترش ناامنی غذایی از ویژگی های خاص مناطق روستایی در کشورهای در حال توسعه است. در این راستا، برای تحقق تخصیص بهینه منابع در این مناطق، لازم است هم زمان به مسئله فقر و امنیت غذایی توجه شود. بر این اساس، در مطالعه حاضر، با استفاده از روش برنامه ریزی غیرخطی فازی چندهدفه، به تعیین الگوی بهینه زراعی با لحاظ اهداف حداقل سازی شاخص فقر FGT، حداقل سازی مصرف آب آبیاری و حداکثرسازی میزان کالری تولیدشده در مناطق منتخب زیر پوشش شبکه های آبیاری و زهکشی کارون بزرگ پرداخته شد. مناطق مورد مطالعه شامل شمال شرق اهواز، گتوند، میان آب و شعیبیه شرقی بود. نتایج پژوهش نشان داد که در شرایط بهینه، میانگین سطح زیر کشت محصولات نسبت به شرایط جاری به میزان 35 درصد افزایش می یابد؛ همچنین، استفاده بهینه از منابع تولید کشاورزی در قالب اهداف یادشده، افزایش سود، بهبود فقر، کاهش میزان آب مصرفی و افزایش میزان کالری تولیدشده از مصرف مواد غذایی در سطح مناطق چهارگانه را به دنبال دارد. علاوه بر این، بر اساس نتایج پژوهش، هدف کمینه سازی شاخص فقر بیشترین تأثیر را بر تغییر سطح زیر کشت بهینه مناطق مورد مطالعه در مقایسه با شرایط فعلی و نیز سناریوی کمینه سازی آب آبیاری کمترین سهم را در این زمینه داشته و میزان آب مصرفی در مدل چندهدفه در زمستان بیشتر و در تابستان کمتر از شرایط فعلی بوده است. در نهایت، می توان گفت که الگوی پیشنهادی برنامه ریزی ریاضی در مناطق مورد مطالعه، علاوه بر ارتقای توسعه پایدار، به گونه ای مؤثر، به بهبود امنیت غذایی مساعدت خواهد کرد..

گردشگری از مهم ترین فعالیت های اقتصادی در جهان امروز است که از نظر درآمدزایی و ایجاد اشتغال از جمله صنایع دارای رشد سریع است و به اقتصاد محلی، ملی و جهانی کمک می کند. اخیرا گردشگری مبتنی بر طبیعت در این صنعت مورد توجه گردشگران قرار گرفته است. در همین زمینه، مناطقی که دارای منابع آبی هستند می توانند تجربیات متنوعی در رابطه با آب به گردشگران ارائه دهند. گردشگری به منابع آبی پتانسیل زیادی می دهد و توسعه ی این منابع جذاب را تسهیل می کند. این در حالی است که برنامه ریزی برای توسعه گردشگری آبی مستلزم شناسایی ظرفیت های آبی در هر منطقه است. در واقع شناخت ظرفیت های هر منطقه این امکان را می دهد تا راه های توسعه آن را بر اساس وضع موجود و توان منطقه به طور متناسب شناسایی کرد. بر همین اساس مطالعه حاضر به منظور شناسایی مناطق دارای پتانسیل گردشگری آب در استان خوزستان طراحی و اجرا گردید. برای دستیابی به این هدف از روش مصاحبه و مشاهده استفاده شد. جامعه آماری این پژوهش، دست اندرکاران گردشگری آب در نواحی روستایی و شهری شهرستان های دارای جاذبه های گردشگری در استان خوزستان بودند. نمونه ای به روش هدفمند به تعداد 50 نفر از بین واجدان شرایط که دارای آگاهی و دانش در مورد گردشگری آب بودند، از چهار شهرستان اهواز، دزفول، شوشتر و شادگان انتخاب شد. نتایج نشان داد که بیش از نیمی از جاذبه های گردشگری در مناطق مورد مطالعه در استان خوزستان، مربوط به گردشگری آب می باشد؛ همچنین شهرستان دزفول دارای بیش ترین جاذبه ی مربوط به گردشگری آب است. علاوه بر این، توسعه ی گردشگری آب در مناطق روستایی و یا شهری در سطح استان خوزستان، باعث افزایش امکانات و زیرساخت های منطقه ای و ایجاد اشتغال و افزایش درآمد برای مردم محلی بخصوص جوانان شده است؛ همچنین ساکنین چنین مناطقی با رضایت از توسعه ی گردشگری آب و حضور گردشگران در منطقه خود، از توسعه ی بیشتر آن استقبال می کنند.