ناصر یوسفی

والدین دارای فرزند مبتلا به اوتیسم با چالش ها و نگرانی های بسیاری روبرو هستند. این نگرانی ها در دوره میانسالی به خاطر ارزیابی مجدد و نگرانی از آینده فرزند در این والدین بیشتر است و باعث می شود با بحران میانسالی روبرو شوند؛ بدین سبب نیازمند مداخلات روان شناختی هستند که سطح معنا و هدف آن ها را در زندگی افزایش دهد؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر معنا درمانی بر بحران میانسالی والدین میانسال دارای فرزند مبتلا به اوتیسم در مهرماه سال 1402 در شهر تبریز انجام شد. این مطالعه به روش مورد منفرد (A-B-A) به روش نمونه گیری هدفمند بر روی چهار والد میانسال دارای فرزند مبتلا به اوتیسم انجام گردید. مداخله معنا درمانی به مدت 8 جلسه 60 دقیقه ای اجرا شد و اثربخشی آن بر بحران میانسالی مورد ارزیابی قرار گرفت. بحران میانسالی با پرسشنامه بحران میانسالی اولس (1994) ارزیابی شد. ای تجزیه و تحلیل داده ها از درصد داده های همپوش و غیرهمپوش، تفاوت خط پایه میانگین، درصد داده های عبور از خط روند استفاده شد. نتایج نشان داد که مداخله معنا درمانی باعث کاهش بحران میانسالی والدین میانسال دارای فرزند مبتلا به اوتیسم شده است (PND=100). همچنین نتایج آزمون پیگیری نشان داد که اثرات مداخله بعد از گذشت یک ماه از اجرای آخرین جلسه معنا درمانی، همچنان ادامه داشته است؛ بنابراین متخصصان سلامت روان می توانند از معنا درمانی به عنوان یکی از درمان های روان شناختی برای بهبود بحران میانسالی والدین دارای فرزند مبتلا به اوتیسم استفاده نمایند.

فراهم بودن شرایط یک زندگی رضایت بخش برای زوجین جوان در یک جامعه نشانگر کارکرد درست نظام اجتماعی آن جامعه است. وقتی راه کارها و راهبردهای بهبود زندگی زناشویی و خانوادگی در گزارش پژوهش های انجام شده در زمینه تخصصی مشاوره خانواده به درستی منتشر شوند، می توان امیدوار بود که "جامعه علمی ما در روند تعالی پای نهاده است". خانواده های ایرانی با تحمل رنج و دشواری های زندگی در معرض آسیب بوده و نیازمند یاری پژوهشگران کارآمد برای تدوین راه کارها و راهبردهای مشاوره برای بهبود زندگی خانوادگی است. چرا که برخورداری از یک جو خانوادگی واجد تجربه شادکامی که برخورداری از رضایت زناشویی آسانش می گرداند، از هدف های مطلوب مشاورین خانواده است. توافق همسران درباره برخی موضوعات، به عنوان مولفه ای مهم از رضایت زناشویی، لازمه ی دستیابی به این هدف است. تفاوت های فردی در دیدگاه پدیداری و شیوه توصیف واقعیت زیسته مانع از توافق کامل همسران در برخی زمینه ها است. عدم دستیابی همسران به توافق کامل درباره چشم انداز زندگی خانوادگی یک رخداد طبیعی است، حتی توقع توافق کامل همسران نوعی کمال گرایی ناهماهنگ با تفاوت های فردی و منحصر به فردی سبک زندگی انسان ها است و سبب اختلال در کارکردهای خانواده می شود. همدلی مبتنی بر درک و بخشایشگری از توانی هایی هستند که مهارت یافتن در آن ها می تواند خلأ موجود در توافق همسران را جبران کند؛ همدلی، به عنوان یک مهارت ارتباطی، پذیرش تفاوت ها در نگرش و عملکرد همسر را بهبود بخشیده و تسهیل می سازد و بخشایشگری، به عنوان مولفه ای از توان عشق ورزی، مانعی قوی بر سر تنش ها و تعارض های ناشی از خودخواهی و مانعی برای درگیری در تنش بر سر قدرت و کنترل گری است. پژوهش های بنیادی و کاربردی درباره همدلی و بخشایشگری همسران می تواند افزون بر شناسایی و تبیین سازوکار نقش آن ها در رضایت زناشویی و پایداری ازدواج راهگشای عملکرد بهتر مشاورین خانواده در ارائه خدمات مشاوره به همسران باشد. دیدگاه کارل راجرز، پیشگام در مشاوره و رواندرمانی بشردوستانه شایان یادآوری است: "همدلی موثر  همچون راه رفتن با کفش دیگری و تجربه و بازنمایی دیدگاه او به دنیا است". تا تفاهم  حاصل از همدلی در بستر عشق وری، پذیرش رنج و بخشایشگری رخ ندهد، تجربه رشد و بالندگی و رضایت زناشویی میسر نیست.

هدف از پژوهش حاضر واکاوی نحوه ارتباطات در خانواده های دارای فرزند در آستانه کنکور بود. در این پژوهش از روش کیفی به شیوه پدیدارشناسی تفسیری استفاده شد. میدان پژوهشی شامل دانش آموزان در آستانه کنکور شهر سنندج در سال 1404-1403 بود. نمونه گیری به صورت هدفمند از نوع ملاکی انجام شد و شرکت کنندگان مورد مصاحبه نیمه ساختار یافته قرار گرفتند. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش راهبرد هفت مرحله ای دیکلمن، آلن و تانر استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها به شناسایی منجربه تولید 63 مفهوم اولیه، 11 مضمون فرعی و 4 مضمون اصلی شد. مضمون اصلی اول فضای ارتباطی شامل (خانواده های تعادل گرا، کنکورمحور و بی تفاوت)، مضمون اصلی دوم سبک های حمایتی شامل (عاطفی، ابزاری-تکنولوژی، اطلاعاتی و سیستمی)، مضمون اصلی سوم تعارضات ارتباطی شامل (تعارضات بین فردی و درون فردی) و مضمون اصلی چهارم راهبردهای مقابله ای شامل (فردمحور و خانواده محور) بود. بنابراین یافته ها نشان داد که خانواده های تعادل گرا با ایجاد آرامش و برنامه ریزی منطقی، تجربه دانش آموزان را بهبود و تعارضات را کاهش می دهند؛ خانواده های کنکورمحور با کنترل افراطی و انتظارات غیرواقعی، استرس و تعارضات بین فردی را افزایش می دهند؛ و خانواده های بی تفاوت با بی توجهی به شرایط، احساس تنهایی و سردرگمی ایجاد می کنند. همچنین سبک های حمایتی (به ویژه عاطفی و سیستمی) نقش مؤثری در کاهش تعارضات درون فردی دارند. با توجه به مضمون های بدست آمده از پژوهش حاضر، راه کارهایی از جمله اصلاح شیوه های ارتباطی، فرزندپروری و فضای اطلاعاتی در حیطه مسائل مربوط به کنکور برای مدیریت چالش های موجود در خانواده ها و پشت سر گذاشتن این دوره به همراه سلامت روانشناختی برای تمام اعضای خانواده موثر به نظر می رسد.