سید احمد مدنی

موضوع دیدگاه ها و مهارت های تدریس معلمان ریاضی، یکی از زمینه های پژوهشی مهم در میان متخصصان آموزش ریاضیات است. هدف این پژوهش بررسی ابعاد تاثیرات نگرش های معلمان نسبت به یادگیری ریاضیات و اقدامات ایشان برای ایجاد هیجانات سازنده در کلاس های درس با ادراکات ایشان از مشارکت تحصیلی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان است. روش پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی و جامعه آماری آن را دبیران ریاضی در دوره اول و دوم متوسطه تشکیل داده اند که تعداد 261 نفر از آنها به روش «در دسترس» و از طریق ارسال پرسشنامه الکترونیکی انتخاب گردیدند. برای گردآوری داده ها یک پرسشنامه محقق ساخته طراحی شد که مهارت های تدریس اثربخش معلمان ریاضی را در سه مؤلفه «مرور پیش نیازها و بیان اهداف»، «اجرای کاوشگرهای یادگیری» و «اشتیاق و شوخ طبعی» اندازه گیری می کرد. بخش دوم و سوم این پرسشنامه به ترتیب با هدف سنجش دیدگاه های ریاضیاتی و اقدامات معلمان ریاضی برای ایجاد هیجانات سازنده و نیز ادراکات ایشان از مشارکت تحصیلی دانش آموزان طراحی شد. مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد که ابزار تحقیق از روایی محتوایی و روایی سازه برخوردار می باشد. یافته ها نشان داد که نگرش های سازنده معلمان ریاضی در مورد یادگیری ریاضیات و نیز تلاش های ایشان برای ایجاد هیجانات سازنده در دانش آموزان می تواند با تلاش های بیشتر ایشان برای «مرور پیش نیازها و بیان اهداف»، «اجرای کاوشگرهای یادگیری» و «اشتیاق و شوخ طبعی» در کلاس ارتباط معنادار دارد. در عین حال، معلوم شد که افزایش نمره شوخ طبعی با کاهش خفیف معنادار در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در درس ریاضی همراه است.

با شیوع بیماری کرونا جهان به صورت غافل گیرکننده ای دچار تحولات گوناگون در تمام حوزه ها شد. حوزه ی آموزش عالی نیز از این تحولات مستثنی نبود و شیوع این بیماری آموزش حضوری معمول و رایج را به آموزش مجازی تغییر داد؛ به دنبال این دگرگونی ناگزیر ارزشیابی از شیوه ی حضوری به شیوه ی مجازی نیز تغییر یافت. با توجه به تحول اساسی مذکور در آموزش و ارزشیابی هدف این پژوهش تحلیل مقایسه ای از میانگین نمرات دروس مقطع کارشناسی در قبل و حین دوران پاندمی کرونا در دانشگاه کاشان بود. یافته های پژوهش نشان داد که میانگین نمرات دروس در ایام شیوع کرونا بیش تر از میانگین نمرات دروس قبل از شیوع کروناست. این نتایج نشان داد که شیوع بیماری کووید-19 تأثیرات زیادی بر ابعاد مختلف آموزش عالی داشته و انجام ارزشیابی ها به صورت مجازی زمینه را برای انواع رفتارهای عدم صداقت تحصیلی فراهم نموده است. لذا با توجه به این موضوع و افزایش نمرات دروس دانشجویان در حین شیوع بیماری کرونا پیشنهاد می شود که هم به زیرساخت های فناوری اطلاعات و ارتباطات توجه بیش تری شود تا امکان اجرای نظارت های دقیق تر در حین برگزاری آزمون های مجازی فراهم گردد و هم در خصوص فرایند آموزش و ارزشیابی مجازی آموزش های لازم به اساتید و دانشجویان داده شود تا مشکلی از جهت عدم آشنایی و نبود آمادگی برای کار در این فضا وجود نداشته باشد. هم چنین استفاده از ارزشیابی های مستمر در طول سال تحصیلی پیشنهاد دیگری است که می تواند از پیامدهای منفی ارزشیابی های مجازی تراکمی جلوگیری کند.

هدف: این پژوهش به بررسی ارزشیابی کیفیت تدریس در آموزش عالی و تأثیر آن بر بهبود فرایندهای آموزشی و یادگیری دانشجویان می پردازد. با توجه به اهمیت کیفیت تدریس، مطالعه حاضر اثر دشواری محتوای درس ها بر نمرات ارزشیابی دانشجویان را بررسی کرده و در جهت افزایش دقت نظام ارزشیابی استادان تلاش می کند. روش پژوهش: این مطالعه همبستگی بوده و از مدل رگرسیون اثرات آمیخته استفاده کرده است. جامعه آماری شامل داده های ارزشیابی دانشجویان علوم پایه و فنی-مهندسی در هشت نیمسال بوده که بالغ بر 100 هزار ارزشیابی و 31,598 نمونه نمره ارزشیابی از درس ها را شامل می شود. دشواری درس ها با محاسبه میانگین و انحراف معیار نمرات دانشجویان هر دانشکده و تقسیم تفاوت معدل درس با میانگین دانشکده بر انحراف معیار نمرات سنجیده شد. یافته ها: نتایج نشان داد نمرات ارزشیابی استادان به طور معنی داری تحت تأثیر دشواری درس ها قرار دارند؛ اندازه اثر این رابطه بین ۰.۰۴ تا ۰.۰۷ برآورد شد. پس از کنترل معدل دانشجویان، مشخص شد در درس های دشوار، نمرات ارزشیابی در مؤلفه های «تسلط علمی»، «ایجاد انگیزش» و «تدریس اثربخش» پایین تر و در درس های آسان بالاتر است. نتیجه گیری: ارزشیابی کیفیت تدریس ابزار مهمی برای بهبود آموزش عالی است. دشواری درس عامل مؤثری بر نمرات ارزشیابی استادان است و نادیده گرفتن این مسئله می تواند به ارزیابی های غیرمنصفانه و نابرابر در نظام آموزش عالی منجر شود. بنابراین، نمرات ارزشیابی دانشجویان نباید تنها شاخص ارزیابی کیفیت تدریس تلقی شوند. برای داشتن یک نظام ارزشیابی معتبر و علمی، باید به طراحی جامع و چندبُعدی فرایند ارزشیابی توجه بیشتری شود.

با توجه به اهمیت حیاتی معضل محیط زیست و ضرورت نگاه فرهنگی و آموزشی نسبت بدان، این پژوهش درصدد واکاوی چالش ها و مشکلات گنجاندن سواد محیط زیستی در برنامه های درسی دانشگاهی بود. پژوهش در حوزه سواد محیط زیستی انجام گرفته و ازنظر هدف، کاربردی و به لحاظ روش، کیفی از نوع تحلیل مضمون و مبتنی بر وارسی تجارب اندیشیده تعدادی از کارشناسان و صاحب نظران دانشگاهی حوزه محیط زیست استان اصفهان بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، دیدگاه ها و تجارب ۲۲ نفر منابع اطلاع رسان تحقیق در این زمینه جمع آوری و مورد کاوش قرار گرفت. ابزار جمع آوری اطلاعات پژوهش نیز مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته بود که با عنایت به اصل اشباع نظری انجام گرفت. جهت تجزیه وتحلیل اطلاعات حاصل از تحقیق و سازمان دهی آنها از روش هفت مرحله ای کلایزی استفاده شد. مجموعاً یافته های تحقیق نشان داد که ارتقای سواد محیط زیستی در نظام آموزش عالی کشور با دو معضل اساسی یعنی چالش های ساختاری و مسائل اجرایی مواجه است. چالش های ساختاری یا بنیادی مواردی همچون فقدان سیاستگذاری اصولی و دقیق محیط زیستی آموزش عالی، عدم وجود محتوای آموزشی و تجارب یادگیری مناسب در دانشگاه، فقدان فرهنگ نهادینه شده در حوزه محیط زیست و بی توجهی به سواد محیط زیستی در دوران ابتدایی را در برمی گیرد. در مقابل، مشکلات اجرایی این حوزه هم شامل مواردی مثل کمبود استادان و نیروی انسانی متخصص سواد محیط زیستی در دانشگاه، بی تفاوتی و عدم وجود دغدغه های محیط زیستی، تئوری زدگی افراطی آموزش ها و عدم وجود قوانین و یا چهارچوب های قانونی جدی است. بدیهی است مقابله اثربخش با چالش های یادشده مستلزم سیاستگذاری و برنامه ریزی دقیق نهاد دانشگاه در حوزه آموزش محیط زیست و بر مبنای آن، اقدامات علمی در این حوزه می باشد.