حسن اسلام پور کریمی

دستیابی به مراد جدی و دریافت معانى آیات قرآن، نیازمند شناخت مقدمات تفسیر و اهتمام بر تحلیل و تثبیت مبانى آن است. مفسران پیش از آغاز تفسیر یا هنگام شروع آن، به تحلیل مقدمات و مبانى تفسیر خود مى پردازند. مبانی تفسیر قرآن، اندیشه های بنیادین و اثرگذار در تفسیراند که در دو دسته مبانی صدوری و مبانی دلالی قرار می گیرند. مبانی صدوری، مربوط به منشأ و خاستگاه و صدور متن قرآن است و نسبت صدور قرآن موجود را به خدا ثابت مى کند. این مبانی عبارت اند از: ظاهر و باطن قرآن، امکان استنطاق علوم گذشته و آینده از قرآن، الهی بودن الفاظ و مضامین قرآن، تجلی علم الهی در قرآن و جاودانگی اعجازانگیز قرآن. مبانی دلالی به چگونگی دلالت آیات بر معانی پرداخته و زیرساخت هاى فرآیند فهم و تفسیر مراد خداوند از متن را سامان می دهند و عبارت اند از: قابل فهم بودن زبان قرآن، حجیت ظواهر قرآن، ساختار معنایی و لایه های تفسیر، انسجام آیات، جامعیت و وحدت نص قرآن. این پژوهش به بررسی مبانی صدوری و دلالی تفسیر قرآن در متن نهج البلاغه و یافتن نمونه های این مبانی در کلام امیرمؤمنان(ع)، با روش کشفی-تبیینی و شیوه گردآوری داده ها به صورت کتابخانه ای می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تعدادی از مبانی دلالی و صدوری تفسیر قرآن در نهج البلاغه ذکر شده اند. به عبارت دیگر، هریک از ابزارها و ویژگی هایی را که در تفسیر قرآن مؤثر است - خواه به منشأ قرآن و خاستگاه آن مرتبط باشد خواه به متن و دلالت آیات قرآن - می توان از کلام حضرت علی(ع) در نهج البلاغه استخراج و استنباط نمود.

مقاله «تبیین معرفت شناختی تربیت جنسی کودکان (هفت تا دوازده سال) با استناد به قرآن و احادیث» جنبه های دانشی و ادراکی تربیت جنسی کودکان را بررسی می کند. راهکارها دو دسته پیشگیرانه و درمانگر ند، با اولویت راهکارهای پیشگیرانه. در بخش پیشگیری، ضرورت های جنسیتی، آموزش مربیان و متربیان، پاسخ گویی منطقی به پرسش های کودکان و پرهیز از رفتارهای ناپسند، و در بخش درمانگر نیز آگاه سازی و اصلاح اشتباهات جنسیتی به عنوان راهکارهای اصلی اند. یافته ها نشان می دهند ترکیب راهکارهای پیشگیرانه و درمانگر، تربیت جنسی را بهینه می سازد. مقاله با استناد به آیات قرآن و احادیث، ضمن برجسته سازی اهمیت تربیت جنسی کودکان، راهکارهای عملی برای تحقق آن ارائه می دهد. پژوهش حاضر با روش کیفی کتابخانه ای و رویکرد توصیفی تحلیلی، به تبیین جنبه های دانشی و ادراکی تربیت جنسی کودکان هفت تا دوازده سال می پردازد. نوآوری پژوهش در تمرکز اختصاصی بر «تبیین معرفت شناختی» تربیت جنسی نهفته است؛ یعنی استخراج و تحلیل عناصر دانشی ادراکی از قرآن و حدیث با دسته بندی راهکارها به پیشگیرانه و درمانگر. برخلاف مطالعات پیشین که بیشتر بر مبانی کلی یا روش های رفتاری تأکید داشتند، این مقاله با ارائه الگویی عملی و ساختارمند و نیز پر کردن خلأهای موجود، تربیت جنسی را از حالت تابو به فرایند آگاهانه دینی تبدیل می کند.

سبک زندگی ناظر است بر سلوک فردی و اجتماعی افراد یک جامعه که بسته به نوع ایدئولوژی و جهان بینی مکتب غالب در آن، می تواند متفاوت باشد. عرفان و سیاست برخلاف ظاهر نامتجانس خود می تواند در برخی مکاتب از درهم آمیختگی شدیدی برخوردار باشد که ساحت های مختلف زندگی را دربر گرفته، حکمت را در آن جاری کند و ظاهر و باطن حیات انسان را با نظام احسن الهی هماهنگ کند. سبک زندگی پاسداری همان سبک زندگی مؤمنانه انقلابی است که خداوند حکیم در قرآن حکیم به عنوان الگو معرفی می کند و به طور کامل تداعی کننده پیوند هم زمان عرفان و سیاست در متن زندگی مؤمنانه و قرآنی است. در این تحقیق از روش توصیفی- تحلیلی و با مطالعه کتابخانه ای با بهره گیری از آیات قرآنی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که قرآن کریم برخلاف دیدگاه سلبی، با تائید دیدگاه ایجابی، ضرورت پیوند میان ملک و ملکوت و زمین و آسمان و ظاهر و باطن را اثبات می کند و این موضوع در ترسیم های قرآنی از سیمای مؤمنین قابل احصاء است که در سبک زندگی مؤمنانه انقلابی قابل مشاهده می باشد.

دستگاه و جریان شبهه سازی و انتقال شبهات از مؤلفه های گوناگونی مانند کانون های شبهه گری، بسترهای ایجاد شبهه، مواد اولیه استدلال، فرآیند استدلال و رویّه های انتقال شبهات سامان یافته است. درین میان، شناخت علل و بنیان های ایجاد شبهه، نقش مهمی در فرآیند پاسخ گویی به شبهات خواهد داشت. قرآن مجید، در قامت کتابی که به تبیین زیر بناها و پی رنگ ها می پردازد، افزون بر پاسخ گویی به موارد شبهه، به موضوع علل و بنیان های شکل گیری شبهه نیز توجه داشته است. پژوهش حاضر با درک گفتمان قرآنی درین موضوع، به روش اکتشافی- تحلیلی و مبنا قرار دادن قرآن و بهره از منابع کتابخانه ای، موضوع پیش گفته را به دو رده علل معرفتی و بنیان های روشی افراز کرده است. بر اساس دستاورد این نوشتار، مواردی چون شناخت ناکافی، خرافه گرایی، پیروی از سنن نادرست، کاربست پیش فرض های نادرست و جبر گرایی در شمار علل معرفتی ایجاد شبهات به شمار می روند. هم چنین روشهایی مانند قیاس نادرست، استقراء نادرست، پیگیری متشابهات، حصرگرایی روش شناختی، برخورد گزینشی و پیروی از گمراهان در سپهر روش شناختی قابل ارزیابی هستند.