سید حسین مرعشی

با روی کار آمدن شاه عباس صفوی و مهاجرت گسترده ی عالمان شیعه از لبنان (جبل عامل و بقاع) و بحرین به ایران نهضت ادبی زبان عربی در کشور احیا شد که پیشگامان آن همین مهاجران تازه وارد بودند. رکن دیگر این نهضت ایرانیانی بودند که زبان عربی را از این فقیهان فراگرفتند. از جمله ی این افراد میرداماد فیلسوف و فقیه معروف است. او علاوه بر آثار فلسفی، اشعاری به فارسی و عربی از خود بر جای گذاشته است. وی با آنکه نوه ی دختری محقّق کَرَکی، عالم لبنانی مقیم ایران، است، ولی در ساختارِ موسیقاییِ اشعارِ عربیِ خود به شدت متأثر از شعر فارسی بوده است، به گونه ای که هم در انتخاب وزن ها و هم در دیگر ویژگی های وزنی از وزن شعر فارسی بهره ی فراوان برده است. این موضوع به موسیقی اشعار عربی او رنگ و بوی فارسی بخشیده است. میرداماد در اشعار عربی خود از یک سو از پرکاربردترین بحرهای عربی اعراض کرده و از سوی دیگر از وزن های فارسی مانند وزن های دوری استفاده کرده است. با توجّه به نمونه های موجود می توان نتیجه گرفت که میرداماد به هنگام سُرودن اشعار عربی اش تحت تأثیر اشعار فارسی مولوی و حافظ بوده است. برای بررسی این موارد از شیوه ی نقد تطبیقی استفاده شده است.

تُعَدّ الأنماط الشعریّة للموشّحات والأزجال والموضوعات التی یتناولها الشعراء الأندلسیّون فیها من القضایا التی لا تزال محطّ اهتمام الباحثین شرقًا وغربًا. فی هذا المقال، سنستعرض کتاب الدکتور محمّد عبّاسة، وهو واحد من أحدث الأبحاث فی هذا السیاق. بالإضافة إلى تقدیم معلومات شاملة عن الشعر العربی فی الأندلس، ولا سیّما شعر الموشّحات والأزجال، فهو یقدّم نظریّة جدیدة مُعتبرًا فیها هذَین النمطَین من الشعر جزءًا من إبداعات شعراء هذه المنطقة، ومبیّنًا أنّ بروزهما لم یتأثّر بالشعر العربی فی الشرق أو الشعر الأوروبی فی الغرب. وفقًا لهذه النظریّة، وخلافًا لرأی العدید من الباحثین، فإنّ الموشّحات والأزجال أثّرت على جزء من الشعر الأوروبی الذی یُدعى شعر التروبادور، لکنّ العکسَ غیر صحیح. ولنقد هذا الکتاب ومناقشة آراء مؤلّفه تمّت الاستعانة بالاتّجاه الوصفی لمنهج تحلیل المحتوی. ووفقًا لهذه الدراسة، فإنّ نظریّة الدکتور محمّد عبّاسة مقبولة إلى حدّ کبیر، لکنّ لا تزال بعض الأجزاء منها بحاجة إلى مزید من الأسباب والبراهین.

هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش میانجی نشخوار خشم در رابطه ی بین خشم صفت و پرخاشگری و نقش تعدیل کننده ی عدم تعهد اخلاقی بود. این پژوهش به صورت همبستگی از نوع تحلیل مسیر و به طور دقیق مدل یابی میانجی تعدیل گر، است. جامعه ی آماری این پژوهش تمام دانش آموزان پایه ی دوازدهم دوره ی دوم متوسطه در سال تحصیلی 1401-1400 شهر اهواز بودند که از بین آن ها تعداد 200 دانش آموز با روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل پرسشنامه ی پرخاشگری (بأس و پری، 1992)، سیاهه ابراز خشم صفت-حالت- نسخه ی 2 (اسپیلبرگر، 1999)، مقیاس نشخوار خشم (ساخودولسکی، گلاب و کرامول، 2001) و مقیاس عدم تعهد به اخلاق مدنی (کاپرارا، فیدا، وکیونه، ترامونتانو و باربارانلی، 2009) بودند. برای ارزیابی مدل پیشنهادی از نرم افزار 22 SPSS و PROCESS (مدل 15)، استفاده شد. نتایج نشان داد که خشم صفت با پرخاشگری رابطه ی مثبت و معنی دار دارد (01/0 >p) و نشخوار خشم میانجی این رابطه است. عدم تعهد اخلاقی رابطه ی مستقیم شرطی بین نشخوار خشم و پرخاشگری و رابطه ی بین خشم صفت و پرخاشگری را در دو سطح (از سه سطح) تعدیل کرد. در خصوص نتایج غیرمستقیم شرطی بین خشم صفت و پرخاشگری از طریق نشخوار خشم، عدم تعهد اخلاقی فقط در دو سطح (در حد میانگین و یک انحراف معیار بالای میانگین) این رابطه را تعدیل نمود. به طور کلی، با گنجاندن عدم تعهد اخلاقی به عنوان تعدیل کننده در مدل، مطالعه ی حاضر اثراتی را شناسایی کرد که بدون تحلیل تعدیل کننده نادیده گرفته می شدند.

مرّت الأهواز بحقبٍ وحکوماتٍ مختلفه عبر التاریخ، وکان للأدباءِ فی تلک الفترات دور مهمّ فی إثراء الموروث الأدبی. والشیخ خزعل الکعبی آخر أولئک الحکام الذین بذلوا الصلات للشعراء وأقاموا مجالس أدبیه فی قصورهم. فقد درَسَ الفِقهَ وحفظ القرآن وتعلَّم الآداب العربیه، مما مکنه من نظم الشعر. وطُبِع شِعرُهُ فی کتابَین: الأول کتاب «الدرر الحِسان فی منظومات الشیخ خزعل خان» لعبد المسیح الأنطاکی، وورد فیه 448 بیتاً للشیخ خزعل، وکلّها ثابته النسبه إلیه دون اعتراض. والثانی کتاب «الریاض الخزعلیه فی السیاسه الإنسانیه»، وهو من تألیف الشیخ خزعل، وورد فیه 263 بیتاً، ولکن یرَی بعض الکتّاب مثل کسروی، ومحسن الأمین، آقابزرگ الطهرانی، أنّ الکتاب قد ألّفته حاشیه الشیخ، ونُسِبَ إلیه لغایات متعدّده. ومن هذا المنطلق، انقسم النقاد بین مؤیّد ومخالف لإدعاءات الأمین والطهرانی وکسروی. ولمّا کان مقیاس «الخاصیه» لعالم الأسلوبیه الإحصائیه «یول» یساعد فی معرفه نسبه النصّ أو رفضها إلی المؤلّف، فقد رأت هذه الدارسه ضروره الإسهام فی إزاله الإبهام عن هذا الموضوع. واعتمدت المنهج الوصفی التحلیلی الإحصائی، لتدرس 400 اسم لکلٍّ مِن شِعر الکتابَین الدرر الحِسان، والریاض الخزعلیه، وتوازن بین توزیع تکراریه المفردات بینهما بغیه معرفه نسبه الریاض الخزعلیه علی أساس مقیاس یول. وقد توصّلت الدراسه إلی أنّ الخاصیّه فی الدرر (41.90)، وفی الریاض (49.97)، وهو اختلاف قلیل، یرجّح نسبه النصّین إلی مؤلّف واحد. وبیّنت النتائج أیضاً أن دلاله المدَی بین الکتابَین (8.07). وهو مدَی ضیّق یزید من احتمال وحده المصدر. کذلک جاءت القیمه المتوسطه (1.12)، وهی رقم یزید کذلک من احتمال وحده المؤلّف للنصّین، کما أظهر الرسم البیانی أنّ لتوزیع تکرار الأسماء بین الکتابَین تشابها کبیرا یقوّی احتمال نسبه شِعر الکتابَین للشیخ خزعل الکعبی.