محمد توحیدی

سیاست های اقتصاد مقاومتی به عنوان بالاترین سند اقتصادی جمهوری اسلامی ایران برای ایجاد و تقویت یک اقتصاد مقاوم در برابر تحریم و شوک های درونی، در سال 1392 از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ گردیده است. رصد و پایش مداوم و ارزیابی نتایج این سیاست ها در عرصه عمل، از الزامات دستیابی به یک اقتصاد مقاوم است. رصد و پایش نتایج نیازمند شاخص سازی و اندازه گیری میزان تحقق سیاست های اقتصاد مقاومتی در هریک از بخش های اقتصادی است تا بتوان با شناخت نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای اقتصادی، برنامه ریزی مناسبی برای دستیابی به اهداف مدنظر را دنبال نمود. دسترسی به منابع غنی گاز و میعانات نفتی، ارزش افزوده بالا، قرارگرفتن منابع گازی خوراک در کرانه خلیج فارس و موقعیت جغرافیایی مناسب به لحاظ نزدیکی به بازارهای آسیا ازجمله چین و هند و همچنین اروپا ازجمله مزیت هایی است که صنعت پتروشیمی را به عنوان یکی از بخش های مهم اقتصادی مشخص می نماید. نقش پررنگ صنعت پتروشیمی در اقتصاد ایران و ظرفیت این شرکت ها در اقتصاد مقاومتی، توجه به تحقق بندهای سیاستی را در این صنعت، افزون می کند؛ بنابراین در این پژوهش سعی شده است سنجه های متناسب با بندهایی به نقش شرکت های پتروشیمی اشاره دارد، طراحی شود تا امکان ارزیابی میزان تحقق بندهای سیاستی مرتبط در شرکت های پتروشیمی فراهم گردد. بدین منظور، سنجه های مرتبط با بررسی منابع کتابخانه ای و مصاحبه با خبرگان استخراج شده و به همراه سایر سنجه های پیشنهادی با روش حداقل مربعات جزئی (PLS) اعتبارسنجی و طبقه بندی می شود. این پژوهش، 120 سنجه برای ارزیابی تحقق سیاست های اقتصاد مقاومتی در شرکت های پتروشیمی ارائه می دهد.

1. مقدمه و هدف شرکت های باهدف تملک (SPAC) به عنوان یکی از ابزارهای نوین مالی، در سال های اخیر به عنوان جایگزینی سریع، منعطف و کم هزینه برای عرضه اولیه عمومی سنتی در بازارهای سرمایه بین المللی مورد توجه قرار گرفته اند. این شرکت ها، پوسته هایی حقوقی هستند که با هدف جذب سرمایه عمومی و ادغام یا تملک شرکت های خصوصی در آینده تأسیس می شوند. توسعه این ابزار در بازار سرمایه ایران می تواند ضمن تسهیل دسترسی شرکت های غیربورسی به منابع مالی، موجب تعمیق بازار سرمایه، افزایش شفافیت و تقویت تأمین مالی تولید شود. با توجه به ویژگی هایی همچون فاصله زمانی میان تأمین مالی و اجرای معامله، فقدان شرکت هدف در زمان عرضه اولیه و نقش واسطه گرانه SPACها در فرآیند تملک، بررسی انطباق این سازوکار با ضوابط فقه امامیه در چارچوب بازار سرمایه جمهوری اسلامی ایران ضروری به نظر می رسد. هدف اصلی این پژوهش، امکان سنجی فقهی پیاده سازی SPACها در بازار سرمایه ایران است. 2. مواد و روش ها پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش چندمرحله ای انجام شده است. در گام نخست، منابع اصیل فقهی شامل قرآن، روایات و متون فقهی معتبر تحلیل و شاخص های شرعی مرتبط با معاملات مالی استخراج گردید. سپس، این شاخص ها در جلسات گروه کانونی با حضور فقها و متخصصان مالی اسلامی بررسی و نهایی شد. در مرحله بعد، داده های میدانی از طریق پرسش نامه تخصصی میان ۲۶ نفر از خبرگان فقه مالی گردآوری و با استفاده از روش های آماری توصیفی تحلیل شد تا دیدگاه آنان درباره مشروعیت و امکان اجرای SPAC در بازار سرمایه ایران مشخص شود. 3. یافته های تحقیق نتایج حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که با رعایت موازین فقهی، امکان پیاده سازی SPACها در بازار سرمایه ایران وجود دارد. خبرگان فقه مالی معتقدند که ساختار SPAC با اصول فقهی ازجمله ممنوعیت اکل مال به باطل، ربا، غرر، ضرر و قمار هم خوانی دارد و شبهات مطرح شده، از طریق طراحی دقیق سازوکارهای شرعی همچون حساب امانی، وکالت، حق بازخرید سهام و شفافیت اطلاعاتی قابل رفع است. بیش از دوسوم پاسخ دهندگان، اجرای SPACها را مشروع و بدون نیاز به تغییرات بنیادین در ساختار بازار سرمایه ایران ارزیابی کردند. 4. بحث و نتیجه گیری بر اساس تحلیل فقهی و نظرات خبرگان، شرکت های باهدف تملک (SPAC) را می توان ابزاری مشروع، نوآورانه و سازگار با فقه امامیه دانست که در صورت تدوین دستورالعمل های نظارتی متناسب، قابلیت اجرا در بازار سرمایه جمهوری اسلامی ایران را دارد. این ابزار می تواند با تسهیل تأمین مالی شرکت های غیربورسی، ارتقای شفافیت و افزایش عمق بازار سرمایه، نقش مؤثری در توسعه زیرساخت های مالی کشور ایفا کند. در نتیجه، پیاده سازی SPACها گامی مؤثر در جهت نوآوری فقهی و مالی و بهره گیری از ظرفیت های بازار سرمایه در تأمین مالی تولید ملی محسوب می شود.

انتشار اوراق بیمه اتکایی به عنوان یکی از ابزارهای نوین مدیریت ریسک، امکان انتقال بخشی از ریسک های شرکت های بیمه گر به بازار سرمایه را فراهم می کند. این ابزار نه تنها موجب افزایش ظرفیت بیمه گری و کاهش آسیب پذیری در برابر خسارات بزرگ می شود، بلکه می تواند به تنوع بخشی ابزارهای مالی در بازار سرمایه کمک کند. باوجود تصویب دستورالعمل انتشار اوراق بیمه اتکایی در سازمان بورس و اوراق بهادار، تاکنون این اوراق در بازار سرمایه ایران به دلیل وجود چالش های متعدد منتشر نشده است؛ بنابراین مسئله اصلی پژوهش حاضر شناسایی و تحلیل چالش های انتشار اوراق بیمه اتکایی در بازار سرمایه ایران است. این پژوهش تلاش دارد شکاف پژوهشی موجود در این حوزه که ناشی از کمبود مطالعات بومی و جامع درباره چالش ها و راهکارهای مرتبط است را پر کند. در این پژوهش داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 15 خبره جمع آوری و به روش نگاشت شناختی تحلیل شدند. نتایج پژوهش گویای 9 چالش کلیدی در انتشار اوراق بیمه اتکایی است که عبارت اند از: ابهام در شیوه سرمایه گذاری منابع، عدم جذابیت اوراق برای سرمایه گذاران، عدم انتفاع بیمه گر از عملیات انتشار اوراق، عدم توجیه پرداخت سود میان دوره ای، عدم توجیه استفاده از اختیار تبعی در اوراق، ایجاد محدودیت برای سرمایه گذاران نهادی، لزوم جداسازی منابع حاصل از انتشار از سایر حساب های بانی، عدم تطابق سررسید بیمه نامه ها با سررسید اوراق و عدم توجه به رتبه بندی اعتباری اوراق