علی خالق خواه

پیشینه و اهداف: معلم رهبری، جدیدترین مدل رهبری حاکم بر مدارس امروزی در دنیاست. هدف پژوهش حاضر شناسایی پیشایندها و پیامدهای معلم رهبری در نظام آموزش وپرورش است. روش ها : این پژوهش به روش کیفی از نوع فراترکیب انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه تحقیقات فارسی و انگلیسی چاپ شده در حوزه معلم رهبری طی سال های 2014 تا 2023 است که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، 40 مقاله به عنوان نمونه انتخاب شدند. مقالات منتخب با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه وتحلیل شدند. پایایی کدگذاری ها با استفاده از ضریب توافق کاپا به مقدار 813/0 تائید شد. روایی پژوهش نیز به تائید پنج نفر از متخصصین تحقیق کیفی رسید. یافته ها: پیشایندهای معلم رهبری دارای هفت مؤلفه محوری و سه مولفه اصلی می باشد که عبارتند از: پیشایندهای سطح معلم (ویژگی های شخصی، شایستگی های حرفه ای)، پیشایندهای سطح مدرسه (رهبری مدیر، همکاری جمعی، فرهنگ و ساختار مدرسه) و پیشایندهای فراتر از سطح مدرسه (سیاست نظام آموزشی، شبکه های فرامدرسه ای). همچنین معلم رهبری دارای نٌه پیامد محوری و سه پیامد اصلی می باشد: پیامدهای سطح معلم (رشد شایستگی های فردی، توسعه حرفه ای، رضایت شغلی)، پیامدهای سطح مدرسه (ترویج فرهنگ همکاری، بهبود آموزش، بهبود یادگیری دانش آموزان، تسهیل تغییرات) و پیامدهای فراتر از سطح مدرسه (ارتباط فرامدرسه ای، تأثیرات فرامدرسه ای). نتیجه گیری: دست اندرکاران تعلیم و تربیت می توانند از یافته های این پژوهش، جهت کاربست معلم رهبری در مدارس استفاده نمایند.

این پژوهش با هدف مدل سازی تاثیر رهبری آموزشی از طریق توسعه حرفه ای بر خودرهبری معلمان به شیوه کمی انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی از نوع همبستگی مبتنی بر مدل معادلات ساختاری می باشد و جامعه آماری آن را کلیه معلمان مدارس دخترانه و پسرانهِ دولتی و غیردولتی دوره ابتدایی شهر تالش به تعداد 763 نفر تشکیل دادند که بر مبنای جدول مورگان، نمونه ای به حجم 257 نفر به روش تصادفی طبقه ای انتخاب شد. جهت گردآوری داده ها از سه پرسشنامه استاندارد، رهبری آموزشی Hallinger & Wang (2015)، توسعه حرفه ای Godali (2016) و خودرهبری Houghton & Neck (2002) استفاده گردید که پایایی آن ها با استفاده از روش الفای کرونباخ به ترتیب 85/0، 87/0 و 91/0 محاسبه گردید و روایی پرسشنامه ها از طریق تحلیل عاملی تاییدی تعیین گردید. تجزیه و تحلیل داده های پژوهش با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزارهای Spss و Lisrel انجام شد. یافته ها نشان داد که مدل علّی مفروض از برازش مناسبی برخودار بوده و قابل تعمیم به جامعه پژوهش است. اثر مستقیم رهبری آموزشی بر خودرهبری معلمان (58/0) و بر توسعه حرفه ای (93/0) مثبت و معنادار است. همچنین اثر مستقیم توسعه حرفه ای بر راهبردهای خودرهبری معلمان (53/0) مثبت و معنادار است. اثر غیرمستقیم رهبری آموزشی با میانجی گری توسعه حرفه ای بر خودرهبری معلمان (49/0) مثبت و معنادار است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که رهبری آموزشی به همراه نقش میانجی توسعه حرفه ای، دارای نقش موثری در خودرهبری معلمان می باشد. لذا مدیران می توانند با استفاده از رهبری آموزشی مناسب و توسعه حرفه ای، معلمان را به سمت خودرهبری سوق دهند.

هدف: آموزش، به لحاظ ماهیت، محتوا و فرایند، امری تعامل محور است؛ با تغییر در اشکال و کیفیت ارتباطات، عاملان درگیر در این امر نیازمند استفاده بهینه از فناوری های اطلاعاتی در جهت برقراری تعاملات کارآمد آموزشی هستند که اولاً وابسته به توسعه صلاحیت های لازم برای کاربرد فناوری های اطلاعاتی در عاملان آموزشی و ثانیاً باور پیدا کردن آنها به صلاحیت های خود شان است؛ هر دو مقوله توسعه صلاحیت و شکل گیری باور به آن، متأثر از عوامل گوناگونی است. تحقیق حاضر با تمرکز بر شناسایی ساختار عواملی انحام شده است که شکل گیری باور به توانمندی های اطلاعاتی و مشخصاً خودکارآمدی اطلاعاتی عاملان آموزشی را تحت تاثیر قرار می دهد. روش: روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش از نوع همبستگی و مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری تحقیق مشتمل بر عاملان آموزشی شهرستان اردبیل بوده که با استفاده از فرمول کوکران 317 نفر از آنان که در مدارس ابتدائی مشغول فعالیت بودند، به روش اتفاقی به عنوان نمونه انتخاب گردیدند و در تحقیق مشارکت داده شدند. برای سنجش عوامل توانمندساز خودکارآمدی از مقیاس دنهو و برای سنجش خودکارآمدی اطلاعاتی از پرسشنامه مورفی، کوور و اوون استفاده شد. داده ها با استفاده از روش های توصیفی و آزمون همبستگی پیرسون و مدل سازی معادلات ساختاری و از طریق نرم افزارهای SPSS و LISREL تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها: مدل عوامل توانمندساز خودکارآمدی اطلاعاتی از طریق داده های واقعی برازش می شود و عوامل «اثرگذاری بالا»، «اجماع در هدف»، «آگاهی از یکدیگر»، «انسجام کارکنان»، «مسئولیت پذیری رهبری» و «نظام کارآمد مداخله» تأثیر مثبت و معناداری بر خودکارآمدی اطلاعاتی دارند. طبق این نتایج مسئولیت پذیری رهبری با ضریب 68/0 بیشترین تأثیر را بر خودکارآمدی اطلاعاتی دارا بوده است و اثرگذاری بالا، انسجام، آگاهی از یکدیگر، نظام کارآمد مداخله و اجماع در هدف با ضرایب تاثیر 63/0، 47/0، 42/0، 39/0 و 29/0 در رتبه های بعدی قرار گرفتند. نتیجه گیری: با توجه به تأیید نقش عوامل توانمندساز بر خودکارآمدی اطلاعاتی و برازش مدل با داده ها، مداخله در جهت ارتقای باور عاملان آموزشی به توانمندی های اطلاعاتی شان می تواند متمرکز بر طرح ها و دستورالعمل هایی باشد که با توجه به عوامل فوق الذکر توسعه داده شده اند. مشارکت و اثرگذاری در تعیین اهداف و فرصت ایفای نقش، این شانس را به عاملان آموزشی می دهد که تجارب موفقیت آمیزی کسب کنند. اجماع بر اهداف گروه آموزشگران را به سمت انسجام، یکپارچگی و هماهنگی هرچه بیشتر سوق می دهد. آگاهی از تجارب یکدیگر فرصت الگوبرداری، مشاهده و یادگیری فراهم می کند. همچنین رهبر آموزشی با مسئولیت پذیری می تواند شرایط، انگیزه و تمرکز لازم برای تمرین، تسلّط، یادگیری از دیگران و کسب تجربه در زمینه فناوری های اطلاعاتی را برای عاملان آموزشی فراهم آورد. نهایتاً عملی سازی مداخلات این باور را در آموزشگران تقویت می کند که آن ها می توانند با تلاش های خود، تغییراتی را در جهت بهبود آموزش ایجاد نمایند.

مقدمه: مدرسه زندگی به عنوان یک سازمان یادگیرنده، محل رشد استعدادها و توانمندی های همه ی عناصر انسانی است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر تحقق مدرسه زندگی در دوره ابتدایی تحت عنوان پیشایندهای مدرسه زندگی با روش فراترکیب انجام شد. روش ها: این پژوهش کیفی، از نظر هدف کاربردی و دارای رویکرد فراترکیب می باشد. برای گردآوری داده ها پژوهش های پیشین در زمینه مدرسه زندگی بین سال های 2021 -2000 جستجو شد. 136 مقاله در حوزه مدرسه زندگی مورد ارزیابی قرار گرفت و در نهایت 48 مقاله انتخاب و با تحلیل محتوای آن ها ابعاد و کدهای مربوط استخراج شد. برای کنترل کیفیت مفاهیم استخراج شده از مقایسه نظر پژوهشگر با دو خبره استفاده شد و برای ارزیابی میزان توافق بین دو متخصص از شاخص کاپا استفاده شد. مقدار شاخص با استفاده از نرم افزار SPSS عدد 644/0 محاسبه گردید. یافته ها: یافته های پژوهش در 3 مقوله، 10 مفهوم و 106 کد شناسایی و دسته بندی شد که سه مقوله اصلی عبارتند از کیفیت منابع انسانی، عوامل درون سازمانی و معماری مدرسه. در نهایت پس از طی گام های پژوهش الگویی از پیشایندهای مدرسه زندگی ارائه شد. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر و الگوی ارائه شده در این پژوهش می تواند نقشه راه مناسبی در راستای ایجاد بستر مناسب برای استقرار اثربخش مدرسه زندگی باشد.

پژوهش حاضر به روش کیفی فراترکیب و با هدف کاربردی در راستای واکاوی پیامدهای آموزش مبتی بر بازی وارسازی(گیمیفیکیشن) در مدارس ایران انجام شده است. جامعه آماری شامل تمامی پژوهش های مرتبط است که بین سال های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ در پایگاه های معتبر داخلی ازجمله جهاد دانشگاهی، نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی و سیویلیکا، علم نت منتشر شده اند. برای بررسی پژوهش ها از روش هفت مرحله ای سندلوسکی و باروسو استفاده شد. با روش نمونه گیری هدفمند، از میان ۴۵ مطالعه اولیه، ۱۵ مقاله در فرایند غربالگری براساس عنوان، چکیده، محتوا و روش پژوهش انتخاب گردید و برای ارزیابی کیفیت مطالعات منتخب، از ابزارCASP (برنامه مهارت های ارزیابی انتقادی) استفاده شد. پژوهشگران با استفاده از روش تحلیل مضمون، 128 کد اولیه را استخراج کرده و از طریق کدگذاری محوری این کدها را در قالب 19 مضمون فرعی دسته بندی کردند. سپس با تجمیع مضامین فرعی مرتبط، به 5 مضمون اصلی رسیدند که عبارتند از: فردی (ارتقاء انگیزه، بهبود رفتارهای سازنده، توسعه مهارت ها، افزایش تعاملات، بهزیستی روانشناختی)، آموزشی (بهبود آموزش و یادگیری، توسعه محتوای متناسب با بازی وارسازی، تحقق بهینه اهداف آموزشی، مدیریت کارآمد کلاس درس)، محیطی (اقتصادی، اجتماعی، سیاست گذاری، محیط زیست، مدیریت مصرف منابع، انتقال آموزش به محیط کار)، تربیتی (تربیت دینی، تربیت فرهنگی) و تکنولوژی و فناوری (توسعه زیرساخت های تجهیزات و فناوری، توسعه و تکامل بازی وارسازی).

یکی از رویکردهای اصلی در راستای اطمینان از انجام کارهای درست، برای ارتقای فعالیت ها و استفاده بهینه از منابع مدرسه و برداشتن گام های منطقی و سیستماتیک در دستیابیِ مؤثر و کارآمد به اهداف مدرسه، بهره گیری از اصول و منطق مدیریت اثربخش می باشد. به همین دلیل در این پژوهش به مدل یابی عوامل اثرگذار بر مدیریت اثربخش مدارس ابتدایی پرداخته می شود تا برای استفاده کنندگان از نتایج این پژوهش و علاقه مند به مدیریت در محیط مدرسه مفید واقع گردد. رویکرد این پژوهش، به صورت کیفی از نوع تحلیل تم است. مشارکت کنندگان این پژوهش را اساتید و مدیران مدرسه به تعداد 18 نفر و به صورت هدفمند تشکیل دادند. جهت گرداوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته و به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش تحلیل تم و نرم افزار مکس کیودا استفاده شد. برای بررسی اعتبار اطلاعات و الگوی مستخرج از مصاحبه ها، از دو روش بازآزمایی و توافق درون موضوعی استفاده شده و از اعتبار یافته ها اطمینان حاصل شده است. نتایج منجر به شناسایی 3 مقوله اصلی شامل: (مهارت ها و قابلیت های حرفه ای مدیر مدرسه، مهارت ها و قابلیتهای فردی مدیر مدرسه، عوامل بسترساز در ارتقای اثربخشی) و 19 مقوله فرعی گردید. از آنجا که، مدیریت به عنوان عامل مهم پیشرفت و بهبود محسوب می شود و نقش اول را در این زمینه ایفا می کنند، لذا به کارگیری مقوله های اثرگذار می تواند مدیریت را در مدارس اثربخش و تسهیل نماید.

پیشینه و اهداف: منتورینگ الکترونیکی به عنوان رویکردی نوین در توسعه حرفه ای و یادگیری سازمانی، با تلفیق فناوری و تعاملات انسانی، نقش مهمی در بهبود فرایندهای آموزشی ایفا می کند. با وجود گسترش پژوهش ها در این حوزه، ادبیات موجود با پراکندگی مفهومی مواجه است و الگوی یکپارچه ای برای تبیین عوامل مؤثر بر منتورینگ الکترونیکی در مؤسسه های آموزش عالی ارائه نشده است. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر طراحی و تبیین یک الگوی پارادایمی منتورینگ الکترونیکی با تأکید بر پیوند مهارت های انسانی و فناوری در راستای تحقق یادگیری تحول آفرین است. روش ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی است و با رویکرد فراترکیب انجام شده است. جامعه پژوهش شامل مطالعات مرتبط منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۴ بود. پس از جست وجوی نظام مند منابع و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۱۲ مطالعه به عنوان نمونه نهایی انتخاب شد. تحلیل داده ها بر اساس مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با استفاده از الگوی اشتراوس و کوربین انجام گرفت. به منظور افزایش اعتبار یافته ها، از راهبرد بازبینی همتایان و تحلیل مجدد کدها استفاده شد که ضریب توافق بین کدگذاری ها 7/86 درصد به دست آمد. یافته ها: در مجموع، ۶۰ کد اولیه و ۷ مقوله اصلی، شناسایی شد. نتایج نشان داد منتورینگ الکترونیکی، تحت تأثیر عواملی همچون زیرساخت های فنی، برنامه ریزی و مدیریت، روابط انسانی، توانمندسازی مهارتی، مدل های ارتباطی، ابزارهای فناوری و نظام ارزیابی قرار دارد. این عوامل در قالب یک مدل پارادایمی شامل شرایط علّی، زمینه ای، مداخله گر، راهبردها و پیامدها، سازمان دهی شدند. نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد موفقیت منتورینگ الکترونیکی در آموزش عالی، مستلزم توجه هم زمان به ابعاد فناورانه و انسانی، مدیریت اثربخش و نظام ارزیابی مستمر است. الگوی پیشنهادی می تواند مبنایی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی و طراحی نظام های منتورینگ در مؤسسه های آموزش عالی فراهم آورد.

پیشینه و اهداف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی مدل مدرسه زندگی برای دوره ابتدایی صورت گرفت و از نظر ماهیت داده ها آمیخته اکتشافی متوالی است. روش ها : روش پژوهش در مرحله کیفی گرانددتئوری و مبنای داده ها اسناد و متون نوشتاری بود و در بخش کمی از همبستگی- مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. جامعه آماری بخش کیفی اسناد مکتوب در زمینه موضوع به تعداد 686 منبع بود که با رویکرد هدفمند مبتنی بر ملاک مرتبط ترین مطالعات در بازه زمانی 2021-2000 به تعداد 279 منبع به عنوان نمونه انتخاب شد و در مرحله کمی شامل معلمان زن و مرد دوره ابتدایی شهر اردبیل به تعداد 1743 نفر بود که از این تعداد با روش نمونه گیری خوشه ای و براساس فرمول کوکران 350 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخته بود. برای اطمینان از روایی و پایایی بخش کیفی و کمی پژوهش از روش های دلفی کلاسیک تعدیل یافته، شاخص ثبات و تکرارپذیری، روایی صوری، روایی سازه، روایی واگرا، روایی همگرا، آلفای کرونباخ و شاخص های پایایی ترکیبی و دیلون-گلدشتاین استفاده شد. داده ها بر اساس رویکرد استراوس کوربین، تحلیل عاملی تأییدی و مدل معادلات ساختاری تجزیه و تحلیل شد. یافته ها: نتایج مرحله اول نشان داد که مدرسه زندگی دارای 7 مقوله اصلی و 32 مؤلفه است. همچنین در مرحله کمی نتایج اعتباربخشی نشان دهنده برازش مطلوب و مناسب داده ها با مدل است. نتیجه گیری: یافته های این مطالعه و مدل ارائه شده در آن می تواند نقشه راه مناسبی جهت ایجاد زمینه مناسب برای تحقق و استقرار اثربخش مدرسه زندگی باشد.

مقدمه و هدف : پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین الگوی عوامل مؤثر بر تاب آوری مدارس در دوره ابتدایی انجام شد. روش شناسی پژوهش : این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، کیفی با رویکرد تحلیل مضمون است. میدان پژوهش شامل خبرگان دانشگاهی و مدیران و معلمان نمونه استان آذربایجان غربی است که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند ۱۷ نفر بر اساس اصل اشباع نظری به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. داده های پژوهش از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان جمع آوری شد. اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از روش تحلیل مضمون در نرم افزار MAXQDA2020 تجزیه و تحلیل شدند. جهت بررسی میزان پایایی متون کدگذاری شده از دو روش پایایی بازآزمون و پایایی بین دوکدگذار استفاده شده است. یافته ها : یافته های تحقیق نشان داد که الگوی عوامل مؤثر بر شکل گیری تاب آوری مدارس در دوره ابتدایی از هشت مضمون فراگیر عوامل زیرساختی (ایمنی سازه و امکانات و تجهیزات)، عوامل ساختاری (ساختار پویا و ساختار توانمندساز)، عوامل مدیریتی (رهبری تاب آورانه، شایستگی های مدیریتی و برنامه ریزی راهبردی)، عوامل فرهنگی (فضای روانی ایمن، فرهنگ یادگیری و جو مثبت)، عوامل پداگوژیکی (برنامه درسی منعطف و فعالیت های فوق برنامه)، عاملیت معلمان (مدیریت کلاس، تدریس اثربخش، رفتار سازمانی مثبت و توسعه حرفه ای)، تاب آوری دانش آموزان (ویژگی های تاب آورانه و مهارت های اجتماعی) و حمایت ذینفعان (پشتیبانی نهادهای اجتماعی، حمایت های مالی و مشارکت خانواده) تشکیل می شود. بحث و نتیجه گیری: بر اساس یافته های پژوهش حاضر می توان نتیجه گرفت که تاب آوری در مدارس ابتدایی یک پدیده ی چندبُعدی و نظام مند است که از تعامل پویا و هدفمند بین مولفه های درونی و بیرونی نشأت می گیرد. توجه متعادل به ابعاد و مؤلفه های شناسایی شده در این پژوهش، نه تنها می تواند به پایداری و تاب آوری مدارس در برابر بحران ها بینجامد، بلکه زمینه ساز ارتقای مستمر کیفیت آموزشی و تقویت نقش اجتماعی مدرسه به عنوان یک نهاد پیشران در فرآیند توسعه پایدار خواهد شد.