سنجش پیامدهای فضایی تأمین مالی ابرپروژه های عمرانی شهر؛راه حل یا تولید مسائل جدید با موردکاوی بزرگراه طبقاتی صدر تهران (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
مقدمه بزرگراه های شهری به عنوان نمونه ای از ابرپروژه های عمرانی، نیازمند منابع مالی بسیار کلان هستند که غالباً فراتر از بودجه های سالانه کلان شهرهاست. تأمین مالی این پروژه ها از طریق روش هایی همچون اخذ وام، فاینانس، سرمایه گذاری و یا فروش تراکم ساختمانی صورت می گیرد. با این حال، اتخاذ تصمیمات سودمحور در نظام مالی شهرداری ها، پیامدهایی منفی به ویژه در حوزه های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به دنبال دارد. مطالعه موردی بزرگراه طبقاتی صدر در تهران نشان می دهد این پروژه از نظر مشخصات فنی و مهندسی و زمان اجرا یکی از موفقیت های افتخارآمیز مهندسی عمران در کشور و حتی در دنیا به شمار می رود. اما در کنار نقش مثبت در تسهیل جابه جایی، نحوه تأمین مالی آن موجب تحمیل آثار فضایی و کالبدی گسترده ای بر شهر شده است. لذا ابتدا نحوه تأمین منابع مالی لازم برای احداث مگاپروژه بزرگراه صدر براساس منابع درآمدی شهرداری تهران تشریح می شود. سپس، آثار و پیامدهای فضایی تحمیل شده بر شهر سنجش و برآورد می شود که بر اثر نحوه تأمین منابع مالی این پروژه ایجاد شده اند. بدیهی است که پیامدهای احداث پروژه ای با این مقیاس ابعاد و وجوه مختلفی دارد. این پژوهش روی جوانب افزایش بار ساختمانی و افزایش تعداد اتومبیل شخصی تمرکز دارد. مواد و روش ها این پژوهش با رویکرد کمی و روش تبیینی علّی انجام شده است. ابتدا بر اساس فهرست بهای شهرداری تهران، هزینه های ساخت بزرگراه طبقاتی صدر برآورد شد. سپس، با تحلیل مالیه شهرداری در بازه زمانی 1386 تا 1392، سهم درآمدهای پایدار و ناپایدار و به ویژه نقش فروش مازاد تراکم ساختمانی در تأمین هزینه ها بررسی شد. در ادامه، میزان بارگذاری ساختمانی، جمعیتی و ترافیکی ناشی از فروش تراکم در مناطق مختلف تهران محاسبه و پیامدهای فضایی آن تحلیل شد. داده های پژوهش به روش اسنادی و کتابخانه ای گردآوری و با روش معادل سازی ریالی و فضایی ارزیابی شد. یافته ها نتایج نشان می دهد حدود 74 درصد درآمدهای شهرداری تهران در دوره مورد مطالعه ناپایدار بوده و از این میان، فروش مازاد تراکم ساختمانی 85 درصد درآمدهای ناپایدار و درمجموع، 64 درصد کل درآمد شهرداری را تشکیل داده است. تأمین مالی ابرپروژه صدر عمدتاً از این طریق صورت گرفته و هزینه ای معادل 87,698 میلیارد ریال (به قیمت سال 1392) بر شهر تحمیل شده است. این امر به احداث واحدهای مسکونی خارج از طرح های فرادست، افزایش جمعیتی معادل 210 هزار نفر و ورود بالقوه 143 هزار خودرو به شبکه معابر شهری منجر شده است. به این ترتیب، راهکاری که برای حل مسئله حمل ونقل شهری در نظر گرفته شده بود، خود به منبع تولید مسائل جدید کالبدی، جمعیتی و زیست محیطی بدل شده است. در ادامه رویکردهایی که بتوانند راه حل های اصولی پاسخ به جریان حمل و نقل عمومی باشند، به اختصار مورد اشاره قرار گرفته اند. توسعه شبکه مترو در مقیاس پهنه های داخل شهر و شبکه های قطار حومه ای برای توسعه حمل ونقل در مقیاس منطقه کلان شهری تهران از آن جمله اند. پروژه های حمل ونقل ریلی با اخذ وام از مرکز مالی و برگرداندن آن از محل درآمد بهره برداری شبکه حمل ونقل ریلی می توانند راه حلی پایدار باشند و پیامدهای فضایی نامطلوبی برای شهر ایجاد نکنند. توسعه شبکه حمل ونقل ریلی گسترش های پراکنده رویی شهری را تا حد زیادی مهار می کند. در عین حال، توسعه مطلوب و قابل کنترل و برنامه ریزی را برای شهر و پیرامون آن ممکن می سازد که ادامه پژوهش حاضر است. نتیجه گیری تجربه ساخت بزرگراه طبقاتی صدر نشان می دهد اتکا به منابع ناپایدار، به ویژه فروش تراکم ساختمانی، موجب تشدید بارگذاری فضایی و تولید معضلات جدید شهری می شود. به جای این الگو، توسعه حمل ونقل عمومی مانند مترو با روش های تأمین مالی پایدار نظیر اخذ وام و بازگشت سرمایه از محل بهره برداری، می تواند اثربخش تر و عادلانه تر باشد. همچنین، استفاده از منابع مالی مبتنی بر عوارض استفاده از خودروهای شخصی برای احداث زیرساخت های جاده ای، علاوه بر جلوگیری از تحمیل هزینه بر همه شهروندان، به عدالت اجتماعی نزدیک تر است. در نهایت، ارزیابی هزینه فایده ابرپروژه های شهری پیش از اجرا و توجه به پیامدهای فضایی آن ها ضرورتی اجتناب ناپذیر در مدیریت توسعه حمل ونقل عمومی کلان شهرهاست.Measuring the Spatial Consequences of Urban Mega-Projects Financing: Sadr Multi-level Highway in Tehran as a Case Study; Solution or Creation of New Problems?
Introduction Urban highways, as examples of megaprojects, require massive financial resources that often exceed the annual budgets of metropolitan municipalities. Financing such projects is typically pursued through methods such as loans, foreign finance, investment, or the sale of building density rights. However, revenue-oriented decisions in municipal financial systems often impose negative consequences, particularly in economic, social, and environmental dimensions. The case of the Sadr Elevated Expressway in Tehran demonstrates that, alongside its positive role in facilitating mobility, the applied financing strategy has produced extensive spatial and physical consequences for the city. The study of the Sadr Expressway in Tehran reveals that this project is one of the notable achievements in civil engineering in the country and globally, in terms of technical and engineering specifications, as well as implementation time. However, in addition to its positive role in facilitating transportation, the way it is financed has imposed extensive spatial and physical effects on the city. Therefore, the method of providing the necessary financial resources for the construction of the Sadr Expressway mega-project is initially explained based on the revenue sources of the Tehran Municipality. Then, the spatial effects and consequences imposed on the city are measured and estimated, which have been created as a result of the method of financing this project. The consequences of constructing a project of this scale have various dimensions and aspects. This research focuses aspects of growth in terms of increasing the construction load and the number of private cars. Materials and Methods This research employs a quantitative approach with an explanatory and causal method. First, the construction costs of the Sadr Elevated Expressway were estimated based on the Tehran Municipality’s cost schedules. Subsequently, the municipality’s finances from 2007 to 2013 were analyzed, with particular attention to the share of stable versus unstable revenues, and especially the role of selling additional building density in funding the project. The spatial consequences of this financing were assessed by calculating the added construction, population growth, and traffic load in different districts of Tehran. Data collection was conducted through documentary and library methods, and the financial analysis was carried out using monetary–spatial equivalence techniques. Findings The results indicate that approximately 74% of Tehran Municipality’s revenues during the study period were unstable, with density-right sales comprising 85% of these revenues and, overall, 64% of total municipal income. Financing the Sadr project was primarily dependent on these revenues, amounting to 87,698 billion rials (at 2013 values). This strategy led to the construction of a large number of residential units outside the approved urban plans, resulting in an additional potential population of approximately 210,000 people and an estimated 143,000 private vehicles entering the city’s road network. Thus, the measure, initially intended to solve transportation problems, has paradoxically become a source of new spatial, demographic, and environmental challenges. Then, the approaches that can be basic solutions to the public transport flow are briefly mentioned. Developing a metro network on the scale of inner-city areas and suburban train networks is among them. Rail transport projects, by obtaining a loan from the financial center and repaying it through the income generated from the operation of the rail transport network, can be a sustainable solution and do not create undesirable spatial consequences for the city. Developing a rail transport network largely controls urban sprawl. On the other hand, It enables desirable and controllable development and planning for the city and its surroundings, which is the continuation of the present research. Conclusion The case of the Sadr Elevated Expressway illustrates that reliance on unstable financial resources, particularly density-right sales, exacerbates spatial overloading and produces new urban problems. As an alternative, expanding public transport systems such as the metro, with financing methods based on loans and repayment through operational revenues, proves to be more effective and socially equitable. Moreover, funding road infrastructure through user-based charges, such as personal vehicle tolls, prevents the imposition of costs on all citizens and aligns better with social justice. Ultimately, conducting cost–benefit assessments before the implementation of megaprojects and considering their spatial consequences are indispensable requirements for metropolitan management.
تبلیغات
