شاهین پهنادایان

این مقاله به بررسی نظریه سیستم ها و گفتمان های تمدنی ایرانی، چینی و رومی می پردازد و نقش فرهنگ و تمدن را در شکل گیری، استمرار و مشروعیت سیاست های کلان تحلیل می کند. این سیاست ها منجر به پیدایش نظریه های دولت کشوری ایرانشهر (با محوریت حکمت خسروانی) ، دولت تمدنی چین (با محوریت هوانگ دی و حکمت چینی) و نظریه دولت ملتی (با محوریت قانون رومی و فلسفه یونانی) می شوند.تمرکز اصلی مقاله بر این است که هر سیستم چگونه از طریق گفتمان های خاص خود و نهادهای حکومتی و دیوانسالاری، پایداری و مشروعیت پیدا می کند. مقاله شامل بخش های زیر است: سیستم شاهنشاهی ایران(خدا- انسانی ) تحلیل گفتمان مبتنی بر خرد ایرانی «حکمت خسروانی» و گفت وگوی «ما و شما»، و نقش نهادهای حاکمیت و دولت در شکل گیری ایرانشهر.سیستم چین هوانگ دی( انسان محوری ) : بررسی گفتمان چین محور و تأثیر حکمت چینی بر شکل گیری نظریه دولت تمدنی. سیستم امپراتوری روم( انسان – خدایی ) تحلیل گفتمان ها و اصول حاکم بر اساس قانون رومی و فلسفه یونانی، و ارائه نظریه دولت ملتی. این مقاله با تمرکز بر رابطه میان فرهنگ ها و تمدن ها ، گفتمان و نظام های سیاسی نشان می دهد که چگونه تمدن ها از طریق گفتمان و نهادها به استمرار و مشروعیت دست می یابند و اهمیت تداوم حکمت و تمدن در پایداری سیستم ها را برجسته می کند.نهادها به استمرار و مشروعیت دست می یابند و اهمیت تداوم حکمت و تمدن در پایداری سیستم ها را برجسته می کند.

خلافت فاطمیان اسماعیلی در سال 297 ه-ق توسط عبیداله مهدی در شمال افریقا غرب سرزمین های خلافت عباسی بنیان گردید.آنان به عنوان مدعیان قدرت در جهان اسلام در برابر خلافت عباسیان قرار داشتند. فاطمیان برای کسب قدرت در جهان اسلام و نابودی خلافت عباسی گاه با جنگ و گاه با دیپلماسی اقدامات خود را پیش می بردند. در مورد حکومت های تابع خلافت عباسی فاطمیان از این دو ابراز استفاده کردند. آنان حکومت های اغلبی و اخشیدی را از میان بردند، و برای ضربه زدن به عباسیان سازمان دعوت رت در سرزمین های شرق بغداد گسترش دادند و سعی نمودند با حکومت های سامانی، غزنوی، و آل بویه ارتباط برقرار کنند، اما روابط آنان با خود دستگاه خلافت عباسی و سلاجقه که جانشینان آل بویه در بغداد گردیده بودند روابطی خصمانه چه در ابعاد نظامی و چه دیپلماسی بود. در این تحقیق به روابط خلافت فاطمیان اسماعیلی، با حکومت های حامی عباسیان و خود دستگاه خلافت عباسی پرداخته می شود.

سیری کوتاه بر تفکرات سیاسی ایران به ما این طور نشان می دهد که ساختار قدرت در ایران بر اساس یک نوع سلطنت مطلقه که بر تئوری «فره ایزدی» یا عطیه الهی به شخص خاص بوده شکل گرفته و این روند از دوران ایلامی تا ورود آریاییها و تشکیل سلسله های ماد و آنگاه هخامنشی ادامه داشت و فقط می توان گفت بر اثر تماس امپراطوری هخامنشی با یونانیان شیوه های غیر از حکومت سلطنتی را ایرانیان شناختنه اند. اما فقط در تاریخ، در یک منبع که تاریخ هرودوت باشد ذکر از راه آینده دربار شیوه حکومت بعد از گئومات مغ به میان می آید که با سلطنت داریوش این مبحث نیز خاموش می شود. بعد از دو هزار و سیصد سال برخورد ایرانیان با مظاهر فرهنگ جدید به خصوص شکست بسیار سخت ایرانیان در جنگهای میان ایران و روس، به آنان خاطر نشان می کند که از جرگه تمدن دور افتاده اند. لذا با ورود اندیشه های جدید تحولات عظیمی در جامعه ایران اتفاق می افتد و دوره قاجاریه دوره آغازین گذر از حالت سنتی به مدرنیت است