عبدالله اسدی

«حکمرانی تربیت» به عنوان مفهومی نوظهور و میان رشته ای، تلاش می کند تا نسبت میان ساختارهای اقتدار و فرایندهای تربیتی را در چارچوب ارزش های اسلامی ایرانی بازتعریف کند. این پژوهش با هدف تبیین تعریف مفهومی حکمرانی تربیت، با استفاده از روش ترکیب مفهومی، به تحلیل مؤلفه های معنایی و کارکردی این حوزه پرداخته است. با تکیه بر تعریف «تربیت» در سند تحول بنیادین آموزش وپرورش (1390) و تعریف پیشنهادی عالی و همکاران (1403) برای «حکمرانی»، این مطالعه مؤلفه های کلیدی تربیت (غایت، فرایند، ابزارها و نقش ها) و حکمرانی (قلمرو، بازیگران، فرایندها، غایت، اقتدار و ارزش ها) را استخراج و مقایسه کرده، و از طریق هم پوشانی های مفهومی، تعریف جامعی از «حکمرانی تربیت» ارائه کرده است: «فرایند هدایت نظام مند تعاملات میان بازیگران دولتی و غیر دولتی در قلمرو تربیت، که از طریق سیاست گذاری، تنظیم گری و اعمال اقتدار مشروع در چارچوب نظام معیار اسلامی، زمینه تکوین و تعالی پیوسته هویت متربیان را برای تحقق آگاهانه و اختیاری مراتب حیات طیبه فراهم می آورد.» این تعریف همراه با چارچوبی تحلیلی با چهار بعد (غایت، فرایند، بازیگران و مشروعیت) ارائه شده است که می تواند مبنای پژوهش های آینده و سیاست گذاری های تربیتی قرار گیرد. یافته ها نشان می دهد که حکمرانی تربیت با تأکید بر ارزش محوری و مشارکت چندجانبه، رویکردی متمایز از مفاهیم سنتی مانند مدیریت آموزشی ارائه می دهد و ظرفیت مطلوبی برای توسعه نظری و عملی در نظام تربیتی ایران دارد. 

در این مقاله مبانی نظری و دیدگاه های اشاعره و رابرت آدامز در ذیل نظریه امر الهی و در حوزه اخلاق به تفکیک بررسی شده است. از منظر رابرت آدامز موضع گیری در رابطه با اخلاق در دو محور «معنای خوبی» و «معنای الزام» و از منظر اشاعره در دو بخش «حسن و قبح» و «الزامات اخلاقی» مورد بررسی قرار گرفته است. از نظر آدامز، منشأ حسن اخلاقی ذات و صفات ذاتی خداوند است. همچنین از دیدگاه وی مفاهیم ارزشی واقعیت عینی دارد و دارای واقعیت خارجی است و کار عقل تنها کشف و درک آن است. اشاعره نیز در ذیل نظریه امر الهی، بیشتر به حسن و قبح افعال پرداخته اند و معتقدند حسن و قبح افعال ذاتی نیست بلکه شرعی است؛ بنابراین نظریه امر الهی اشاعره در خصوص حسن و قبح الهی وابستگی مفهومی نیست، بلکه بیشتر بر اساس وابستگی وجودشناختی اوامر اخلاقی بر اراده خداوند است

انسان برای دستیابی به مدارج بالاتر اخلاقی و تربیتی در زندگی، نیازمند الگو و سرمشقی مطمئن است. مطابق آیات قرآن کریم و روایات پیشوایان دینی و ائمه معصومین(ع)، نیکوترین و مناسب ترین الگو «رسول گرامی اسلام(ص)» است. به یقین، تبعیت از آن حضرت می تواند انسان را برای دست یابی به حیات طیّبه در رفتارهای فردی و اجتماعی دنیوی و سعادت اخروی رهنمون سازد. بر این اساس، برای رسیدن به جایگاهی امن و مطمئن در دنیا و آخرت، بررسی آداب و سیره اخلاقی و تربیتی پیامبر اعظم(ص) و الگو گیری از آن حضرت، لازم و ضروری است. در این راستا، مطالعه حاضر با محوریت: «نگرشی بر سیره ی تربیتی و سجایای اخلاقی پیامبر اکرم(ص)»، با هدف آشنایی با اخلاق و آداب تربیتی در سیره عملی و کلام آن رسول بزرگوار، انجام یافته است.