تحلیل تطبیقی دیدگاه رابرت اسپنسر درباره کارکرد دوگانه قرآن در پرتو تفسیر المیزان و الکشاف (بررسی آیه 82 سوره اسراء)
منبع:
پژوهش های اسلامی خاورشناسان سال ۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۹
107 - 134
حوزههای تخصصی:
در مطالعات قرآنی معاصر، بررسی تطبیقی دیدگاه های اسلام هراسان شرق شناس، مانند رابرت اسپنسر، با تفاسیر اسلامی اهمیت ویژه ای دارد؛ به ویژه در آیاتی که کارکرد قرآن را در هدایت و ضلالت انسان ها بیان می کنند. اسپنسر در کتاب قرآن انتقادی با رویکردی برون دینی، آیه 82 سوره اسراء را به گونه ای تفسیر می کند که تقابل میان «اثر شفابخش و رحمت قرآن» و «خسارت برای ظالمان» را نشانه ای از تناقض و تحریف مفاهیم قرآنی معرفی می کند. هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی دیدگاه اسپنسر درباره آیه 82 سوره اسراء با آرای علامه طباطبایی در المیزان و زمخشری در الکشاف است، تا کارکرد دوگانه قرآن در پرتو سنت تفسیری اسلامی روشن شود و اعتبار روش شناختی رویکرد اسپنسر ارزیابی گردد. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و ابزار کتابخانه ای انجام شده است. داده ها از منابع اصلی شامل قرآن انتقادی، المیزان و الکشاف گردآوری و سپس تحلیل تطبیقی و نقد شده اند. یافته ها نشان می دهد اسپنسر با خوانشی جهت مند و نسخه محور، آیه را فاقد انسجام دانسته و تناقضاتی ادعایی می سازد؛ در حالی که تفاسیر اسلامی با مبانی کلامی، فلسفی و بلاغی، هماهنگی نظام مند میان «شفاء»، «رحمه» و «خَسار» را ترسیم کرده و اثر دوگانه قرآن را تابع موضع مخاطب می دانند. این مقایسه، ضعف روش شناختی اسپنسر و تأثیر پیش فرض های برون دینی بر تحلیل او را برجسته می سازد.