بهنام باقری

سیلاب ازجمله مخاطراتی است که در سال های اخیر خسارات زیادی در مناطق مختلف بر جای گذاشته است. سیل عاملی ویرانگر و مخرب است و یکی از مخاطراتی است که هرسال خسارت مالی و جانی فراوانی به دنبال دارد. هدف این پژوهش نیز شناسایی و تحلیل شاخص های کلیدی و مؤثر بر سیلاب شهری در شهر تالش است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی – تحلیلی با رویکرد آینده پژوهی است. جهت جمع آوری اطلاعات از روش تکنیک دلفی و همچنین روش اسنادی و بررسی میدانی بهره گرفته شده است، جامعه آماری این تحقیق 25 نفر از کارشناسان خبره شهری است که بر اساس نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شده است، از میان 29 متغیر اصلی که توسط کارشناسان و با استفاده از روش دلفی انتخاب شده بودند، بر اساس امتیازدهی توسط کارشناسان، در ماتریس اثرات متقابل و وارد کردن این امتیازات در نرم افزار میک مک نتیجه به دست آمده نشان داده که 9 عامل به عنوان عوامل کلیدی و شاخص های مؤثر بر ایجاد سیلاب در شهر تالش شناخته شده است که عبارت اند از: بارش، پوشش گیاهی، قطع درختان، ایجاد زمین های کشاورزی، تدوین برنامه ریزی در سطح شهرستان، مدیریت شهرستان، شخم در جهت شیب، توسعه سکونتگاه ها در حریم رودخانه، تراکم جمعیت هست. توجه به این نکته حائز اهمیت است که ایجاد زمین های کشاورزی بر اساس قطع درختان و از بین بردن پوشش گیاهی و افزایش جمعیت و عوامل دیگری که دارای اهمیت هستند، در کنار بارش های شدید در منطقه که عامل اصلی سیلاب است، موجب بروز سیلاب های شهری در شهر تالش می گردد.

یکی از روش های سنجش رفاه خانوارهای شهری مطالعه پویایی درآمد آنها می باشد که متاثر از موقعیت اجتماعی و اقتصادی خانوارها است. هدف تحقیق حاضر شناسایی عوامل کلیدی موثر بر درآمد خانوارهای شهر اردبیل می باشد. این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی–تحلیلی با رویکرد آینده پژوهی است. جامعه آماری تحقیق 25 نفر از متخصصین علمی و خبرگان در حوزه های اقتصاد و برنامه ریزی شهری می باشند که بر اساس نمونه گیری گلوله برفی انتخاب گردیدند. برای این منظور متغیرهای موثر بر درآمد خانوارهای شهری در قالب پرسشنامه دلفی توسط متخصصان و خبرگان تهیه و تدوین گردید. در گام بعدی با استفاده از ماتریس اثرات متقابل و نرم افزار میک مک، روابط بین 45 متغیر در قالب 5 شاخص بر اساس تاثیرگذاری و تاثیرپذیری متغیرها بر پایه رویکرد آینده پژوهی استخراج گردید. نتایج بدست آمده نشان داد که 9 متغیر سرمایه گذاری دولتی، سیاست های دولت، سرمایه گذاری داخلی و خارجی، منابع آب، زمینهای زراعی و مرتع، دسترسی به بازارها، فعالیت کشاورزی، متوسط دستمزد و صنعتی شدن به عنوان پیشران های کلیدی درآمد خانوارها بوده و این پیشران ها از کانال درآمد بیشترین تاثیرگذاری را بر فعالیت در بخش اقتصاد زیرزمینی، حاشیه نشینی، آسیب های اجتماعی و مهاجرت می گذارند.

عدالت فضایی در پراکنش فضایی مدارس از مسائل مهم  مورد توجه برنامه ریزان می باشد. این تحقیق با هدف تحلیل تمایزهای جفرافیایی استقرار مدارس از منظر عدالت فضایی انجام شده و روش تحقیق آن از نوع توصیفی – تحلیلی می باشد.  در این تحقیق برای تحلیل الگوی فضایی توزیع مدارس از متوسط نزدیکترین همسایگی، ضریب تغییرات و منحنی لورنز، برای اندازه گیری توزیع جهتی مدارس از تحلیل بیضی انحراف استاندارد، برای تهیه نقشه خوشه ها از تحلیل لکه های داغ و برای برآورد تراکم توزیع فضایی مدارس از تابع تراکم کرنل استفاده شده است. نتایج حاصل از تحلیل ها نشان می دهد توزیع مدارس در شهر اردبیل از الگوی توزیع فضایی خوشه ای تبعیت می کند و بنابراین نابرابری فضایی در دسترسی به مدارس در شهر حاکم می باشد. مرکز ثقل توزیع مدارس در محلات منطقه یک شهرداری قراردارد. نقشه خوشه های مدارس نمایانگر وجود لکه های داغ در مرکز شهر و لکه های سرد دردو محله از محلات منطقه سه شهرداری می باشد. نقشه تراکم کرنل توزیع مدارس، محرومیت محلات و نواحی حاشیه شهری در  برخورداری از مدارس را  با وضوح بیشتری به نمایش گذاشته است. برای دستیابی به عدالت فضایی و مدیریت مشکلات حاصل از نابرابری های فضایی ناشی از تصمیمات انسانی،  مکانیابی و احداث مدارس جدید در نواحی پیرامونی شهر نظیر جام جم، بهشت زهرا، ایران آباد، جین کندی و شهرک های جدیدالاحداث نظیر شهرک های نیایش، نادری، کوثر، نیروی انتظامی، پیشنهاد می گردد.  

مقدمه: زمین لرزه یکی از مخاطرات طبیعی است که به عنوان مهم ترین مبحث برنامه ریزی شهری در ایران و جهان شناخته می شود. تاب آوری به دلیل رویکرد و روشی مناسب در جهت کاهش خطرات حاصل از بحران ها و مخاطرات طبیعی، به عنوان رویکرد پژوهش حاضر انتخاب شده است. داده و روش: این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی – تحلیلی با رویکرد آینده پژوهی است. روش پژوهش بر اساس روش جدید علم آینده پژوهی تحلیلی - ساختاری با به کارگیری ترکیبی از مدل های کمی و کیفی است. در گام نخست مؤلفه های مؤثر در تاب آوری شهر خلخال شناسایی و در قالب پرسش نامه دلفی تهیه و تدوین شد. جامعه آماری 25 نفر از متخصصین حوزه شهری بر اساس نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شده و با استفاده از ماتریس تحلیل اثرات متقابل ساختاری  و در قالب نرم افزار MICMAC پردازش شد و نوع متغیرها با توجه به اثرگذاری و اثر پذیری بر سایر متغیرها مشخص گردید. یافته ها: از میان 49 شاخص پس از بررسی میزان و چگونگی تأثیرگذاری این عوامل بر یکدیگر در خروجی نرم افزار میک مک، 13 عامل کلیدی با بیشترین میزان تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم بر آینده تاب آوری شهر خلخال مشخص شد، که کیفیت بنا، نوع سازه بنا، شبکه حمل و نقل، دسترسی به معابر اصلی، جایگاه سوخت، ایستگاه گاز، ایستگاه انتقال برق، تأسیسات و منابع آب، مسیل، میزان شیب و جهات آن، کانون زلزله، فاصله از گسل، رانش زمین، بیشترین نقش را در وضعیت تاب آوری شهر خلخال ایفا می کنند. نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان دهنده آن است که الگوی پراکندگی پیشران های مورد مطالعه از نظر تحلیل اثرات متقابل در مجموع بیانگر وضعیت یک سیستم محیطی ناپایدار است که در آن پیشران های تاب آور شهر خلخال ازنظر اثرگذاری و اثر پذیری حالت پیچیده و بینابین دارد.