هدیه اسکندری

آتوسا، دختر کورش بزرگ و همسر کمبوجیه و داریوش اول، یکی از برجسته ترین و تأثیرگذارترین زنان دوران هخامنشی به شمار می رود که در حوزه های اقتصادی و اجتماعی نقش چشم گیری ایفا کرده است. این پژوهش با تکیه بر یافته های تازه ی باستان شناسی، به ویژه تحلیل الواح گِلی تخت جمشید، تلاش می کند تصویری روشن تر از زندگی و نقش آتوسا ارائه دهد. همچنین، با مقایسه ی این داده ها با روایت های مورخان یونانی، می کوشد تصویری بی طرف و واقع گرایانه از او ترسیم کند. این تحقیق به روش کتابخانه ای و با تحلیل محتوای اسناد تاریخی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که برخلاف تصویر اغراق آمیز منابع یونانی که آتوسا را زنی جاه طلب، توطئه گر و مداخله گر در سیاست معرفی کرده اند، او مدیری کارآمد و مسئولیت پذیر بوده که از طریق شبکه ای از کارگزاران، املاک وسیع خود را اداره می کرده، جیره ها را توزیع می نموده و بر کارگاه های اقتصادی پررونق نظارت داشته است. آتوسا در ساختار درباری هخامنشی، نقشی فعال و معتبر داشته و زندگی اش مطابق با سنت ها و هنجارهای رایج در دربار بوده است. از سوی دیگر، انتخاب خشیارشا به عنوان جانشین داریوش، برخلاف ادعای برخی منابع یونانی، نتیجه ی سنجش دقیق شایستگی های او و تصمیم مستقیم داریوش بوده است، نه حاصل دسیسه چینی آتوسا. در نهایت، این پژوهش با تمرکز بر جایگاه اجتماعی و اقتصادی آتوسا، اهمیت توجه به منابع کتیبه شناختی را برجسته می سازد و نقش آن ها را در بازسازی واقع بینانه ی تاریخ نشان می دهد.

این پژوهش با عنوان «نقش مدیریتی ملکه ایرتَشدونَه بر اساس الواح تخت جمشید»، به بررسی جایگاه اقتصادی و اجتماعی ایرتَشدونَه (Irtašduna) دختر کوروش بزرگ و همسر داریوش یکم، در ساختار اداری و دیوان سالاری هخامنشی می پردازد. این مطالعه نشان می دهد که ایرتَشدونَه در حوزه هایی چون توزیع شراب و آبجو، اداره املاک شخصی (اولهی)، 1 تخصیص جیره به کارگران زن و مادران تازه زایمان کرده و نیز نظارت بر امور مالی از اختیاراتی مستقل و نظام مند بهره مند بوده است. هدف مقاله، بازسازی نقش فعال ایرتَشدونَه در فرایندهای تخصیص منابع و شبکه سازمانی تحت فرمان اوست. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل و توصیف اسناد اداری، همراه با مطالعه تطبیقی مفاهیم تخصصی مانند Tibba و «خوان شاه» در متون ایلامی و تطبیق آن با گزارش های یونانی نظیر هراکلیدس (Heraclides) و پولیائنوس (Polyaenus) است. یافته ها نشان می دهد ایرتَشدونَه با مُهر شخصی خود، فرمان صادر می کرده، بر املاک بسیاری نظارت مستقیم داشته و ازطریق شبکه ای از کارگزاران اقدام به تخصیص جیره می کرده است. تحلیل این اسناد، نظام حمایتی تحت مدیریت او را ساختاریافته، هدفمند و مبتنی بر برنامه ریزی اقتصادی نشان می دهد. ایرتَشدونَه نه تنها همسر داریوش، بلکه مدیری توانمند و صاحب اختیار در نظام اقتصادی هخامنشی به شمار می آمد که بخش هایی از ساختار پشتیبانی دربار، به ویژه درزمینه های جیره دهی، مدیریت املاک، نیروی انسانی و سازمان دهی سفرها، زیر نظر مستقیم او اداره می شده است.