حسین قدمی

سبک بیانی مطالب در هر متنی متفاوت است. متون دینی- ادبی با سبک بیانی و سیاق خاص خود از دیگر متون متمایز می گردد؛ زیرا گاهی به صورت مستقیم و گاهی به وسیله نشانه ها به معنی اشاره می کند. شبکه معنایی تقوا در قرآن کریم شامل مضامین و مفاهیمی است که در ارتباط با مفهوم تقوا و مسئولیت های فردی و اجتماعی انسان مطرح شده اند. در آیات مختلف، تقوا به ویژگی هایی نظیر ایمان، عدالت، صداقت و اخلاق نیک مرتبط است و به عنوان یک مفهوم مرکزی در قرآن، به معنای مراقبت و پرهیز از ناپسندها و انجام عمل های نیکو تعریف می شود . معانی واژه تقوا ویا به تعبیری شبکه معنایی تقوا شامل ارتباطات مفهومی با عناوینی نظیر تقرُّب به خدا، دعا، و صدقه نیز می باشد. همچنین در بستر اجتماعی، به ایجاد حسن نیت و همکاری میان انسان ها منجر می شود و به عموم مسلمانان توصیه می شود که با تقوا و عمل صالح، نه تنها به سعادت فردی دست یابند، بلکه به ارتقای جامعه نیز کمک کنند. از این رو، شبکه معنایی تقوا در قرآن، ابزاری برای درک بهتر روابط انسانی و الهی و مسیر درست زندگی است.

کتاب وزین «اطباق الذهب فی المواعظ والخطب» اثر شرف الدین شفروه اصفهانی، از نویسندگان و شاعرانِ ایرانی در سده ششم هجری است که آن را به سبک مقامات و به تقلید از اثر «اطواق الذهب» زمخشری، با اسلوبی مسجّع و دارای محتوایی تعلیمی و اخلاقی نگاشته است. «اطباق الذهب» در قالب نثر فنّی، دارای حدود 100 مقاله تعلیمی در موضوعات مختلفی همچون مذمّت دنیاپرستی، بُخل، پیروی از هوس، فخرفروشی و .. و نیز دعوت به خیرخواهی نسبت به ضعیفان، غنیمت دانستن لحظات زندگی، یادآوری مرگ، سخاوت و بخشش و ... است. شفروه برای پرهیز از خشکی و تلخی پند و اندرز و مسرت طبع، گاه در الفاظ قلیل، معانی کثیر آورده و سخن خویش را به طبع زیور آیات و احادیث که از اندیشه ژرف او حکایت می کند، می آراید؛ از همین روی، اثرپذیری شفروه از متون دینی به ویژه قرآن کریم و نهج البلاغه، از بارزترین مؤلفه های ساختاری در مضامین تعلیمی در «اطباق الذهب» است. در این پژوهش به روش تحلیلی- توصیفی و با بررسی این اثر گمنامِ تعلیمی، مهم ترین انگاره های تعلیمی- اخلاقی در اثر مذکور مورد بازخوانی و تحلیل قرار خواهد گرفت