بهمن فخرایی

در نظام جمهوری اسلامی ایران، حکمرانی مفهومی فراتر از مدیریت اجرایی است و با مبانی معرفتی، ارزشی و دینی گره خورده است. آیت الله سید ابراهیم رئیسی به عنوان یکی از چهره های برجسته این نظام، نمونه ای عملی از حکمرانی مردمی و ارزشی را در دوران مسئولیت خود ارائه کرد که بارها مورد تأکید و تمجید مقام معظم رهبری (مدظله العالی) قرار گرفته است. این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه های الگوی حکمرانی ایشان با روش کیفی تحلیل مضمون و بهره گیری از بیانات رهبر معظم انقلاب انجام شده است. داده ها از میان ۱۹ متن شامل سخنرانی ها، احکام انتصاب، پیام ها و دیدارهای رسمی رهبری در بازه زمانی ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ استخراج، و در نرم افزار MaxQDA شناسه گذاری شد. پس از تحلیل داده ها ۱۱۴ شناسه اولیه در قالب نه مضمون فرعی  و چهار مضمون اصلی طبقه بندی شد. مضمون های اصلی شامل: «عدالت مداری راهبردی»، «حکمرانی انقلابی و تحول گرا»، «اقتصاد مقاوم و مردم پایه» و «رهبری اخلاق مدار و عزتمند» شناسایی شد. یافته ها نشان می دهد الگوی حکمرانی شهید رئیسی با تکیه بر ارزش های انقلابی، عدالت محوری، ساده زیستی، مدیریت جهادی و ارتباط مستقیم با مردم، الگویی بومی و کارآمد از حکمرانی اسلامی معاصر ارائه می کند. این الگو امکان تعمیم به دیگر سطوح مدیریتی کشور را دارد و می تواند مبنایی راهبردی برای طراحی ساختارهای مدیریتی متناسب با گفتمان انقلاب اسلامی باشد.

زمینه: رفتارهای سیاسی جزء جدایی ناپذیر رفتار افراد در سازمان ها است. در این زمینه سازمان آموزش وپرورش نیز از این امر مستثنی نیست و چنین رفتارهایی نتایج منفی برای سازمان به همراه دارد. هدف: این پژوهش به دنبال شناسایی و تبیین رفتارهای سیاسی کارکنان آموزش وپرورش است. روش: پژوهش پیش رو آمیخته و شیوه گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه است. ابتدا به شیوه هدفمند با 15 نفر از کارکنان اداری آموزش وپرورش شهر سمنان دارای سابقه شغلی بیشتر از پنج سال مصاحبه انجام شد. سپس با مضامین استخراج شده پرسشنامه ای تهیه و میان 220 نفر کارمند اداری و معلم مقطع متوسطه دوم آموزش وپرورش به روش تصادفی توزیع شد. یافته ها: مضامین اصلی مدیریت تصویرپردازی دیگران، دست اندازهای سازمانی، سلیقه محوری، ائتلاف محوری، رنگ باختن شایستگی، رفتارهای فرصت طلبانه، و تظاهر سلطه شناسایی شدند. بیشترین و کمترین فراوانی مربوط به مدیریت تصویرپردازی دیگران و دست اندازهای سازمانی بود. نتیجه: کارکنان اعمالی که منجر به تسخیر اذهان یا تصویرپردازی مثبت در سازمان می شود بیشتر استفاده می کنند و اعمالی که منجر به سوء استفاده از قانون، ایجاد تشنج سازمانی، نابینایی هدفمند، و کاهش راندمان می شود کمتر استفاده می کنند.