اکرم گودرزی

هدف پژوهش حاضر، طراحی الگوی بومی سواد رسانه ای در نظام تعلیم وتربیت جمهوری اسلامی ایران با بهره گیری از نظریه داده بنیاد بود و بدین منظور، دوازده مصاحبه نیمه ساختاریافته تخصصی با خبرگان و یک مطالعه مجزا انجام شد. تحلیل داده ها در فرایند کدگذاری باز به شناسایی 262 مفهوم انتزاعی درقالب 37 مقوله و نُه طبقه اصلی منجر شد و سپس این مقولات در فرایند کدگذاری محوری با یکدیگر ارتباط یافتند. درنهایت، پنج قضیه درنتیجه کدگذاری انتخابی به دست آمد. یافته ها نشان می دهد «الزامات ، عوامل و منابع سواد رسانه ای» ازطریق راهبردهای تعاملی، پژوهشی و آموزشی از عوامل اصلی راهبری سواد رسانه ای هستند و مهم ترین عوامل بسترساز در این حوزه عبارت اند از: «رشد گفتمان های زمینه ای»، «ایجاد فرهنگ نقادی»، «تقویت روحیه یادگیری»، «ارتقای درک عموم درباره رسانه و آینده آن»، «آگاهی مسئولان از اهمیت سواد رسانه ای»، «زیرساخت های نرم و سخت سواد رسانه ای» و «آشتی فضای نخبگانی با فضای عمومی»؛ همچنین «بازگشت نهادهای تربیتی به جایگاه اصلی شان»، «بهبود اخلاق عمومی در فضای رسانه ای» و «پیشرفت تمدنی» در پیامدهای جمعی و «شکل گیری هویت سالم رسانه ای»، «مدیریت مصرف رسانه»، «بهبود سبک زندگی»، «مولّدمحوری و تولید محتوای رسانه ای» در پیامدهای فردی، مهم ترین خروجی های موردانتظار «راهبری سواد رسانه ای» هستند.

انگیزش، خاستگاه کنش های انسان و عنصری کلیدی در تربیت به شمار می رود و قرآن کریم برای انسان سازی به آن توجه جدی دارد. هدف پژوهش، شناسایی بایسته های رهبری انگیزشی در قرآن کریم بود. مهمترین یافته های پژوهش عبارت اند از: بایسته های بنیادین (شامل ارزشمندی مقاصد، کاربست راهبردهای مطلوب)؛ بایسته های زمینه ای (شامل تعادل، فرآیندمداری، مدیریت بهینه فرصت ، تناسب تدابیر انگیزشی با ویژگی افراد، توجه به تأثیر ساحت ربوبی در توفیقات، مدیریت تغییرات غیرقابل پیش بینی، اتخاذ تمهیدات ویژه در راستای مصالح، هدایت گری حکیمانه، رعایت اولویت ها، تمهید الگوهای مطلوب، استقلال رهبر، شکیبایی و استقامت)؛ بایسته های ساحات وجودی پیرو (شامل روابط عاطفی مطلوب با پیروان، ترسیم چشم انداز عملی، تسهیل گری ادراک مخاطب، توجه به انگیزش جمعی) و بایسته های هدف (شامل پرورش و پالایش انگیزه ها، صیانت از انگیزه های مطلوب). نتیجه آن که از منظر قرآن کریم: 1) رهبر انگیزشی برای موفقیت، باید در همه کنش های خود از جمله نسبت به جنبه های وجودی متربیان، الزاماتی را رعایت کند، 2) هرگونه اقدام رهبران در مسیر تربیتی برای انگیزش، بدون مقاصد ارزشمند و راهبردهای مطلوب، بی ارزش است، و 3) پرورش، پالایش و صیانت از انگیزه ها، برای فرآیند تربیت، هم ضرورت و هم هدف تلقی می شود.