مرضیه الله دادی

با افزایش جمعیت سالمندان و امید به زندگی در ایران، نیاز به طراحی محصولات فیزیکی فناورانه ای که با نیازها و توانایی های سالمندان سالم همخوانی داشته باشد، بیش از پیش احساس می شود. پژوهشگران بر این باورند که فناوری می تواند زندگی روزانه سالمندان را بهبود بخشند؛ اما پذیرش و استفاده از آنها توسط سالمندان با چالش هایی مواجه است که می تواند به عواملی همچون عدم آشنایی، نگرش منفی یا تطابق نداشتن با نیازهای واقعی آنان مرتبط باشد. این مطالعه، به صورت موضوع پژوهی با نگاه نظام مند توصیفی-تحلیلی با هدف شناسایی و معرفی عوامل مؤثر بر پذیرش فناوری توسط سالمندان سالم ایرانی در بازه زمانی ده ساله ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ (۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴) انجام گرفته است. جستجوی مقالات در پایگاه های داده معتبر خارجی و داخلی شامل پاپ مد، ساینس دایرکت، وب آوساینس، پروکوئست، اسکوپوس، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و مگیران و با لحاظ کردن کلیدواژه های «سالمند»، «سالمند سالم»، «ایران»، «پذیرش فناوری»، «محصولات فیزیکی فناورانه» و معادل های انگلیسی آن ها صورت پذیرفته است. از بین 1200 مقاله اولیه، با استفاده از بررسی فهرست استروب و مطابق دستورالعمل پریسما، ۲۶ مقاله مرتبط انتخاب شدند. یافته ها نشان می دهد که عوامل متعددی از جمله ویژگی های فناورانه، روان شناختی، اجتماعی-فرهنگی، فردی، اقتصادی، رفتاری و محیطی بر پذیرش فناوری توسط سالمندان سالم ایرانی تأثیرگذار هستند. این نتایج می تواند چارچوب مفیدی برای پژوهشگران و طراحان در راستای توسعه فناوری های متناسب با نیازهای سالمندان سالم ایرانی ارائه دهد.

امروزه هر فرد در زندگی، نیازهای خود را دخیل کرده و محصولات را براساس سلایق خود انتخاب می کند. به همین دلیل هدف اصلی این پژوهش، طراحی بسته بندی نگهدارنده دارو با استفاده از مهندسی کانسی است. از اهداف دیگر این پژوهش، بررسی تاثیر طراحی کاربرمحور مانند برنامه های سلامت تلفن همراه و وضعیت توسعه آن ها است. طبق روند مهندسی کانسی، ابتدا تمامی محصولات حتی به صورت ایده جمع آوری شدند و در نهایت چهار محصول انتخاب شد. برای ارزیابی این محصولات، پرسش نامه ای به روش افتراق معنایی توسط 24 واژه انتخابی از 75 واژه کانسی به دست آمده؛ تدوین و توسط 21 نفر از اعضا (خانم ) کانون سالمندان سرای محله شهرک غرب به صورت داوطلبانه تکمیل شد. یافته های حاصل از تحلیل اطلاعات توسط نرم افزارSPSS ، کمک شایانی در دستیابی به معیارهای موردنظرکرد. این معیارها می تواند باعث طراحی محصولی مطابق با خواسته کاربران شود. معیارهای طراحی تعریف شده شامل: طراحی فرمی ساده، جنس های متفاوت پلاستیکی برای بدنه و درب محصول، باز شدن درب نگهدارنده دارو از پایین به بالا و قابلیت جدا شدن محفظه های نگهدارنده دارو از بدنه محصول است. همچنین با توجه به نیاز کاربران به محصولی ساده و کاربردی، برنامه های سلامت محور می توانند به طراحی محصولات مرتبط با این مسائل کمک بسیاری نمایند.

با اینکه افراد نابینا، قشری از جامعه را تشکیل می دهند و تلاش های بسیاری برای مناسب سازی محیط های مختلف برای آنان صورت می گیرد، اما همچنان برای حضور در جامعه با مشکلات مختلفی روبه رو هستند. از آن جمله، می توان به مسیریابی آنان در ساختمان های عمومی اشاره کرد. در راستای حل این مساله، شناسایی عوامل موثر، بسیار مهم و ضروری می باشد. حال این سوال پیش می آید که: عوامل موثر در طراحی وسیله ای برای مسیریابی نابینایان در ساختمان های عمومی کدامند؟ مقاله حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی - تحلیلی با هدف کاربردی به بررسی عوامل موثر در مسیریابی نابینایان پرداخته است. ساختمان های عمومی به عنوان نمونه، مورد مطالعه قرار گرفت. پس از مشاهده چگونگی جهت یابی 5 فرد نابینا و مصاحبه با 9 نفر دیگر، به روش تصادفی ساده نمونه گیری شد- هنگامی که دیگر هیچ اطلاعات جدیدی به دست نیامد- اطلاعات از طریق تحلیل محتوای مصاحبه با استفاده از روش جدول های کد گذاری باز و محوری و همچنین بررسی مشاهدات مورد ارزیابی قرار گرفت. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش و در راستای پاسخ های مصاحبه شوندگان، مشخص شد که حواس باقی مانده، نوع مصالح و معماری ساختمان، سطح تحصیلات نابینایان، نوع تجهیزات توانبخشی، قدرت یادگیری نابینایان و فرهنگ عمومی جامعه، از مهم ترین عوامل موثر در طراحی محصول یا سیستم مسیریابی برای نابینایان هستند. همچنین ضروری است در طراحی، علاوه بر عوامل یاد شده، به بازخورد روانی نابینا در استفاده از محصول یا سیستم، توجه ویژه ای شود. مقاله حاضر، صرفا براساس مطالعات و تحقیقات انجام شده در ایران، نگاشته شده است. شرح و بسط هر یک از مقولات ذکر شده و بیان آراء سایر کشورها به بحث های دقیق تری نیاز دارد.